Η αμερικανοϊσραηλινή επίθεση κατά του Ιράν έχει φέρει επί ξυρού ακμής το παγκόσμιο πετρελαϊκό σύστημα αλλά και την ασφάλεια των εξαγωγών υγροποιημένου φυσικού αερίου. Σε καθημερινή βάση περίπου το 1/5 της παγκόσμιας κατανάλωσης πετρελαίου και το 21% των παγκοσμίων ροών του υγροποιημένου φυσικού αερίου διέρχονται μέσα από δύο πολύ στενές θαλάσσιες οδεύσεις συνολικού πλάτους 11 χλμ. Από τα περίπου 50-55 δεξαμενόπλοια που σε καθημερινή βάση διαπλέουν τα Στενά του Ορμουζ έως τις 3 Μαρτίου δεν περνούσε κανένα. Μέσα στις πρώτες 6 ημέρες του πολέμου χτυπήθηκαν συνολικά 7 δεξαμενόπλοια από τα περίπου 40 που παραμένουν σε αναμονή εκατέρωθεν των Στενών. Την 3η ημέρα του πολέμου έκλεισαν τα δύο μεγαλύτερα τερματικά εξαγωγής υδρογονανθράκων στο Ras Tanura της Σαουδικής Αραβίας και το Ras Laffan του Κατάρ, ενώ στις 5 Μαρτίου για πρώτη φορά χτυπήθηκε σοβαρά κρίσιμη πετρελαϊκή υποδομή στην αραβική ακτή του Κόλπου και συγκεκριμένα το διυλιστήριο του Μπαχρέιν. Οι τιμές αργού Brent και φυσικού αερίου (ΦΑ) ttf αυξήθηκαν αντιστοίχως κατά 19% και 53% έως και την 5η Μαρτίου.
Η διαφορά εξηγείται από το γεγονός ότι υπάρχουν πετρελαιαγωγοί παράκαμψης των Στενών μέσω Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων και Σαουδικής Αραβίας, οι οποίοι ωστόσο ήδη χρησιμοποιούνταν πριν από την 28η Φεβρουαρίου και μπορούν να διαμετακομίσουν ακόμη 3,5 έως 5,5 εκατ. βαρέλια ημερησίως, ενώ παρά τις προθέσεις διαφόρων παραγωγών δεν υπάρχει σοβαρή πλεονασματική παραγωγική δυνατότητα εκτός Κόλπου που μπορεί να καλύψει το κενό που έχει ήδη αρχίσει να δημιουργείται. Η κατάσταση για τις αγορές φυσικού αερίου είναι ακόμη πιο κρίσιμη, αφενός γιατί δεν υπάρχουν υποδομές που μπορούν να παρακάμψουν το Ορμούζ και αφετέρου γιατί δεν υπάρχει πλεονασματική παραγωγή εκτός Κόλπου, πλην Ρωσίας, που μπορεί να κάνει διαφορά μέσα σε μερικές εβδομάδες ή μήνες.
Εάν η κατάσταση αυτή παραμείνει ή χειροτερεύσει την επόμενη εβδομάδα, οι τιμές θα συνεχίσουν να αυξάνονται γεωμετρικά. Ηδη οι ανακατευθύνσεις αργού και υγροποιημένου φυσικού αερίου από την Ευρώπη στην Ασία έχει ξεκινήσει, ενώ το ένα μετά το άλλο τα διυλιστήρια σε Ινδία, Κίνα και Ιαπωνία σταματούν τις εξαγωγές, δεδομένου ότι η Ασία απορροφά το 75%-80% των εξαγωγών του Κόλπου.
Η κατάσταση είναι έκρυθμη. Είτε οι ΗΠΑ θα πρέπει να παράσχουν αποτελεσματική προστασία ξανανοίγοντας άμεσα τα Στενά, αντασφαλίζοντας μέσω του DFC τον διάπλου, ή εντός της άλλης εβδομάδας θα πρέπει να ενεργοποιηθούν τα στρατηγικά αποθέματα του Διεθνούς Οργανισμού Ενέργειας.
*Ο κ. Θεόδωρος Τσακίρης είναι καθηγητής Γεωπολιτικής και Ενεργειακής Πολιτικής του Πανεπιστημίου Λευκωσίας.
