Η πρόσφατη γεωπολιτική ένταση στη Μέση Ανατολή αναμένεται να έχει επιπτώσεις σε όλες τις οικονομίες της Ευρωζώνης και φυσικά της Ελλάδας. Οι αγορές, όμως, εμφανίζονται καθησυχαστικές. Προεξοφλούν τη σύγκρουση ως ένα παροδικό φαινόμενο. Οι αποδόσεις των μακροπρόθεσμων ομολόγων και τα spreads δεν έχουν αυξηθεί σημαντικά, ενώ τα χρηματιστήρια ανακτούν μέρος των αρχικών τους απωλειών.
Η αναμενόμενη δριμύτητα των επιπτώσεων είναι συνάρτηση του αριθμού των χωρών που θα εμπλακούν άμεσα ή έμμεσα στη σύρραξη, καθώς και της διάρκειάς της. Και σε αντίθεση με τη συμπεριφορά των αγορών, οι πρώτες ενδείξεις για τη διάρκεια της κρίσης δεν είναι ενθαρρυντικές. Η σημερινή σύγκρουση φαίνεται να μην αποτελεί μια απλή επανάληψη της αντίστοιχης σύγκρουσης των 12 ημερών του Ιουνίου 2025. Το καθεστώς στο Ιράν εμφανίζεται να θεωρεί ως νίκη την απλή επιβίωσή του, ανεξαρτήτως εγχωρίου κόστους. Ετσι, είναι πιθανόν να έχει υιοθετήσει μία στρατηγική φθοράς επιδιώκοντας την επιμήκυνση της σύγκρουσης ώστε να μεγιστοποιήσει το πολιτικό και οικονομικό κόστος για τους αντιπάλους του.
Τα κανάλια της αναμενόμενης στασιμοπληθωριστικής επίδρασης στην οικονομία είναι πολλά, με κυρίαρχα την αύξηση του ενεργειακού κόστους και του πληθωρισμού, τη μερική διαταραχή στις εφοδιαστικές αλυσίδες στην περιοχή του Κόλπου, την αύξηση της αβεβαιότητας, αλλά και το είδος και μέγεθος της αντίδρασης της δημοσιονομικής και νομισματικής πολιτικής, που θα ακολουθήσουν οι επιμέρους χώρες. Ολα αυτά, ως σύνολο, τείνουν να μειώνουν την οικονομική δραστηριότητα, τόσο μέσω πτώσης της κατανάλωσης όσο και πτώσης των επενδύσεων. Ειδικότερα η χώρα μας, που βασίζεται στο τρίπτυχο ενέργεια-τουρισμός-ναυτιλία, είναι αρκετά ευαίσθητη στις απότομες μεταβολές των τιμών ενέργειας.
Η άνοδος των τιμών ενέργειας και της μεταβλητότητάς τους είναι σημαντική τόσο στο πετρέλαιο όσο και στο αέριο: Το πετρέλαιο brent, από τα 61 δολ./βαρέλι στις αρχές Δεκεμβρίου, ανέβηκε στα 85 δολ. στις 3 Μαρτίου (αύξηση 40%), με προηγούμενο υψηλό τα 120 δολ. το 2022. Το ευρωπαϊκό φυσικό αέριο, από τα 27 ευρώ/MWh στις αρχές Δεκεμβρίου, ανέβηκε στα 55 ευρώ/MWh στις 4 Μαρτίου (αύξηση 100%), με προηγούμενο υψηλό τα 340 ευρώ/MWh το 2022.
Στο πρόσφατο παρελθόν, έρευνες από την ΕKT και την Ε.Ε. έχουν υπολογίσει ότι μια άνοδος των τιμών πετρελαίου κατά 30%-50%, με παράλληλη διατήρησή τους στα υψηλά αυτά επίπεδα κατά τα επόμενα 4 τρίμηνα, θα μπορούσε να περιορίσει την ανάπτυξη στην Ευρωζώνη κατά περίπου 0,7 ποσοστιαίες μονάδες και παράλληλα να αυξήσει τον πληθωρισμό κατά περίπου 0,9-1,2 ποσοστιαίες μονάδες σε ένα έτος. Ετσι και στην Ελλάδα, η ανάπτυξη θα μπορούσε να περιοριστεί σημαντικά σε σχέση με τις σημερινές προβλέψεις του 2%, και ο πληθωρισμός αντίστοιχα να αυξηθεί πολύ υψηλότερα του 3%.
Η δημοσιονομική πολιτική στις επιμέρους χώρες της Ευρωζώνης δεν έχει σήμερα τους ίδιους βαθμούς ελευθερίας που είχε στην αντίστοιχη ενεργειακή κρίση του 2022-23, μετά την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία. Τότε ίσχυσε η ρήτρα διαφυγής του Δημοσιονομικού Κανόνα της Ε.Ε. και ακολουθήθηκε επεκτατική δημοσιονομική πολιτική σε όλες τις χώρες, η οποία βοήθησε στο να αποτραπεί μια ύφεση.
Οσον αφορά τη νομισματική πολιτική, η ΕΚΤ θα βρεθεί σε διλήμματα μπροστά στο φαινόμενο του στασιμοπληθωρισμού, με την πιθανότητα ανόδου των παρεμβατικών επιτοκίων να αυξάνεται. Η ΕΚΤ δεν βρίσκεται όμως προ εκπλήξεως. Ηδη ο SSM, πολύ πριν από την έναρξη των συγκρούσεων, δρομολογούσε ασκήσεις προσομοίωσης ακραίων καταστάσεων για γεωπολιτικούς κινδύνους σε 110 τράπεζες που εποπτεύει άμεσα.
Oσον αφορά τη χώρα μας, η Ελλάδα έχει ως «μαξιλάρι» τα μεγάλα δημοσιονομικά πλεονάσματα, την αξιοπιστία της οικονομικής της πολιτικής, το ισχυρό τραπεζικό σύστημα, και τη δυνατότητα κινητοποίησης των υπολοίπων κονδυλίων του RRF. Επομένως, έχει τη δυνατότητα να αντιδράσει.
*Ο κ. Γκίκας Χαρδούβελης είναι πρόεδρος του Δ.Σ. της Εθνικής Τράπεζας.
