Εχουν πολύ ενδιαφέρον τα οικονομικά αποτελέσματα των μεγάλων εταιρειών, κυρίως των συστημικών τραπεζών και των βιομηχανιών που ανακοινώθηκαν μαζικά στο τέλος της προηγούμενης εβδομάδας. «Καλοκουρδισμένοι» μεγάλοι όμιλοι, με κέρδη δισεκατομμυρίων και πάνω, με κεφαλαιακή επάρκεια σε ιστορικά υψηλά, μερίσματα που διανέμονται πλουσιοπάροχα στους ευτυχείς μετόχους, αποδόσεις που θυμίζουν μια κανονική ευρωπαϊκή οικονομία. Ολα τα στοιχεία που παραπέμπουν σε μια ανθηρή και σε φάση ραγδαίας ανάπτυξης οικονομία. Με έναν αστερίσκο. Είναι πολύ λίγες στον αριθμό, οι μεγάλες επιτυχημένες ελληνικές επιχειρήσεις. Ακόμα λιγότερες αυτές που μετρούν και μπορούν να ζυγιστούν διεθνώς. Καμιά δεκαριά. Αντε το πολύ 20. Και μετά το χάος.
Δυσκολευόμαστε πολλές φορές να αντιληφθούμε σε τι βαθμό κάνουν τη διαφορά αυτές οι επιχειρήσεις και πόσο εξαρτάται η ελληνική οικονομία από την πορεία τους. Από τα στοιχεία της Ελληνικής Στατιστικής Αρχής που δημοσίευσε μέσα στην εβδομάδα η «Καθημερινή» (ρεπορτάζ Δ. Μανιφάβα) είναι πραγματικά εντυπωσιακό ότι το 27,2% της συνολικής αξίας των εξαγωγών πραγματοποιούν στην Ελλάδα 5 επιχειρήσεις! Περίπου οι μισές εξαγωγές (47,3%) γίνονται κάθε χρόνο από μόλις 50 επιχειρήσεις. Το δε αδιανόητο είναι ότι 1.000 επιχειρήσεις από τις δεκάδες χιλιάδες που υπάρχουν στην Ελλάδα συμμετέχουν με 83,4% στις ελληνικές εξαγωγές. Παιχνίδι για λίγους και προφανώς ικανούς.
Το θέμα είναι τι είδους οικονομία μπορείς να έχεις με τη συγκεκριμένη διάρθρωση. Με τόσο λίγους μεγάλους που μπορούν να σταθούν σε μια διεθνή αγορά και χιλιάδες εξαιρετικά μικρούς αδύναμους παίκτες. Σε μια κανονική παραγωγική οικονομία υπάρχει η κορυφή στην οποία βρίσκονται λίγοι ισχυροί όμιλοι, από κάτω υπάρχει μια πυκνή μεσαία τάξη επιχειρήσεων έτοιμων να σηκώσουν το βάρος της ανόδου και χαμηλότερα μικρές εταιρείες που τροφοδοτούν την αλυσίδα. Στην Ελλάδα έχουμε τους μεγάλους, αλλά δεν έχουμε μεσαίους. Και η επιχειρηματικότητα κατακλύζεται από ένα τεράστιο στρώμα πολύ μικρών, συχνά υποκεφαλαιοποιημένων και υπερχρεωμένων, επιχειρήσεων.
Σε μια κανονική παραγωγική οικονομία υπάρχει η κορυφή και από κάτω μια πυκνή μεσαία τάξη επιχειρήσεων.
Με αυτά τα δεδομένα, οι μεγάλοι όμιλοι λειτουργούν σχεδόν παράλληλα με την υπόλοιπη οικονομία. Εχουν εταιρική διακυβέρνηση, στρατηγικά σχέδια και διεθνείς συνεργασίες. Χρηματοδοτούνται από τις αγορές και όχι από γνωριμίες ή από την τσέπη του βασικού μετόχου. Επενδύουν με όρους απόδοσης κεφαλαίων και όχι με όρους επιβίωσης του ιδιοκτήτη και της οικογένειάς του. Υπό αυτό το πρίσμα, αντέχουν περισσότερο σε κραδασμούς ή σε απότομα γυρίσματα της οικονομίας.
Αυτό που λείπει όμως είναι ότι από πίσω τους δεν υπάρχει ένα οργανωμένο οικοσύστημα προμηθευτών. Εκεί όπου συνήθως βρίσκονται η μεσαίου μεγέθους εταιρείες. Τεχνολογικών συνεργατών και μεσαίων βιομηχανιών που να δημιουργούν κλίμακα. Δεν υπάρχει στις περισσότερες περιπτώσεις κάποιος ανερχόμενος μεσαίος ανταγωνιστής. Οι μεγάλοι τραβούν το κάρο και από πίσω το κάρο δείχνει να μην έχει ρόδες. Ή αν έχει, αυτές δεν μπορούν να αντέξουν το κάρο.
Η ελληνική κοινωνία παραδόξως έχει «εκπαιδευτεί» να αγαπάει τους πολλούς και πιθανότατα χωρίς προοπτική μικρούς και να μισεί τους κραταιούς μεγάλους. Το μέγεθος όμως δεν είναι εχθρός. Αντιθέτως, είναι πλεονέκτημα. Και οι συγχωνεύσεις δεν διατάσσονται, αλλά κινητροδοτούνται. Αν δεν λειτουργούν τα σημερινά κίνητρα, πρέπει να βρούμε άλλα. Εκτός και αν πιστεύουμε ότι με 5 εταιρείες να κάνουν το ένα τέταρτο των εξαγωγών και 10 ομίλους να έχουν κερδοφορία όσο οι άλλες επιχειρήσεις μαζί, μπορούμε να ισχυριζόμαστε ότι διαθέτουμε παραγωγική βάση.
