Οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, ιδίως οι μικρομεσαίες, έχουν ανάγκη από επενδυτικά κεφάλαια για να αναπτυχθούν και να βελτιώσουν την ανταγωνιστικότητά τους. Οι ελληνικές μικρομεσαίες, ακόμη περισσότερο. Παράλληλα, οι Ευρωπαίοι πολίτες έχουν ανάγκη από υψηλότερες αποδόσεις στις αποταμιεύσεις τους, ώστε να μην εξανεμίζονται από τον πληθωρισμό. Οι Ελληνες πολίτες, ακόμη περισσότερο.
Αυτές τις ανάγκες επιχειρεί να αντιμετωπίσει συνδυαστικά η πρωτοβουλία για την Ενωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, που ξεκίνησε τον Μάρτιο του 2025, όταν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υιοθέτησε τη σχετική στρατηγική της. Ενα χρόνο μετά, ο πρόεδρος του Eurogroup, Κυριάκος Πιερρακάκης, υποστήριξε ότι η πρωτοβουλία αυτή «μπορεί να γίνει η μεγαλύτερη πολιτική νίκη της γενιάς μας». Στο επόμενο Eurogroup, 27-28 Μαρτίου, το θέμα αναμένεται να είναι πάλι στην κορυφή της ατζέντας.
Ο ισχυρισμός Πιερρακάκη έχει βάση: Κάπου 10 τρισ. ευρώ καταθέσεων των Ευρωπαίων πολιτών παραμένουν αναξιοποίητα από τις επιχειρήσεις, σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, όπου η λογική της επένδυσης σε μετοχές είναι πιο διαδεδομένη. Την ίδια ώρα, η έκθεση Ντράγκι προσδιόρισε τις επενδυτικές ανάγκες της Ενωσης στα 800 δισ. ευρώ ετησίως και εισηγήθηκε ένθερμα την προώθηση της ενοποίησης των ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών, ακόμη και την κοινή έκδοση χρέους.
Η Ενωση Κεφαλαιαγορών έχει προϊστορία, χωρίς καλό τέλος. Η πρωτοβουλία που ξεκίνησε το 2014 έμεινε στον αέρα, καθώς τα κράτη-μέλη δεν συμφώνησαν να εκχωρήσουν εξουσίες σε ευρωπαϊκό επίπεδο για την εποπτεία των κεφαλαιαγορών τους. Τελικά, 11 χρόνια μετά, η πρωτοβουλία επανήλθε με άλλο όνομα, ως Ενωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων και με πιο φιλόδοξο περιεχόμενο, κάτω από την πίεση των συνθηκών του σκληρού ανταγωνισμού της ευρωπαϊκής οικονομίας από τις ΗΠΑ και την Κίνα. Το αν θα έχει καλύτερη τύχη αυτή τη φορά μένει να φανεί, αν και –σύμφωνα με πρόσφατο δημοσίευμα του Politico– διαφωνίες εξακολουθούν να υπάρχουν π.χ. από χώρες όπως η Ιρλανδία και το Λουξεμβούργο, με ισχυρούς επενδυτικούς τομείς, αλλά και από διαχειριστές κεφαλαίων και χρηματιστήρια. Η κουλτούρα της Ευρώπης δεν βοηθάει επίσης, καθώς οι πολίτες βασίζονται σε κρατικά επιδοτούμενες συντάξεις και δεν ενδιαφέρονται ή φοβούνται να συνδέσουν το μέλλον τους με επενδυτικά προϊόντα. Η αργή πρόοδος έχει δώσει λαβή σε προτάσεις για πρόοδο πολλών ταχυτήτων, ενώ έχει ήδη συσταθεί η Ομάδα των 6, Γερμανία, Γαλλία, Ιταλία, Ισπανία, Ολλανδία και Πολωνία, που επιθυμεί ταχύτερη πρόοδο. Στο Eurogroup του Μαρτίου το επίμαχο ζήτημα της κοινής εποπτείας αναμένεται να αναδείξει τις αντιθέσεις.
Η Ενωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων αποτελείται από πολλές παράλληλες νομοθετικές και μη πρωτοβουλίες: Η πρόταση Κανονισμού και η πρόταση Οδηγίας για την ενοποίηση των κεφαλαιαγορών, μέσω της κατάργησης των κανονιστικών, λειτουργικών και εποπτικών εμποδίων βρίσκεται στην καρδιά της προσπάθειας. Ο στόχος είναι να διευκολυνθούν οι πολίτες να επενδύουν σε όλη την Ευρώπη και οι επιχειρήσεις, αντίστοιχα, να αντλούν κεφάλαια από μεγαλύτερες δεξαμενές, χαμηλώνοντας το κόστος χρηματοδότησής τους. Η Κομισιόν υποστηρίζει ότι αυτό θα διευκολύνει κατ’ εξοχήν τις μικρότερες χώρες, που θα ξεφύγουν από την απομόνωση των δικών τους αγορών.
Για τους πολίτες το ενδιαφέρον επικεντρώνεται κυρίως στην πρόταση για τη δημιουργία Λογαριασμών Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων, που υπάρχουν ήδη σε ορισμένες χώρες, εξασφαλίζοντας υψηλές αποδόσεις σε μακροπρόθεσμο ορίζοντα. #InvestInYou αποκαλείται η πρωτοβουλία και η Κομισιόν μιλάει για έναν ειδικό τύπο λογαριασμού, που θα συμπληρώνει τους αποταμιευτικούς λογαριασμούς, με επενδύσεις ακόμη και 10 ευρώ τον μήνα σε μετοχές ή ομόλογα, με ειδικά φορολογικά προνόμια. Η Κομισιόν ενθαρρύνει όλα τα κράτη-μέλη να καθιερώσουν τέτοιους λογαριασμούς, που θα λειτουργούν στο πλαίσιο των προστατευτικών κανόνων για τους επενδυτές της Ε.Ε.Μάλιστα για να είναι οι πολίτες πιο ασφαλείς, η Κομισιόν υιοθέτησε στρατηγική για τον οικονομικό εγγραμματισμό, ώστε να λαμβάνονται υπεύθυνες επενδυτικές αποφάσεις. Για τους Ελληνες αποταμιευτές, με τις χαμηλές αποδόσεις των επενδύσεων ταμιευτηρίου, το ενδιαφέρον είναι προφανές.
Οσο για τις επιχειρήσεις, η Κομισιόν παραθέτει τα εξής στοιχεία: στην Ε.Ε. η αξία της κεφαλαιοποίησης των χρηματιστηρίων είναι 73% του ΑΕΠ, έναντι 130% στο Ηνωμένο Βασίλειο και 270% στις ΗΠΑ.
Το μεγαλύτερο πολιτικό στοίχημα της γενιάς μας
Κυριάκος Πιερρακάκης, υπουργός Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών
Στο σημερινό περιβάλλον αυξημένου γεωπολιτικού ανταγωνισμού, η Ευρωπαϊκή Ενωση οφείλει να ενισχύσει αποφασιστικά την ανταγωνιστικότητά της και να διασφαλίσει την ευημερία των πολιτών της. Η ολοκλήρωση της ενιαίας αγοράς και η αποτελεσματική κινητοποίηση των ευρωπαϊκών αποταμιεύσεων προς παραγωγικές επενδύσεις αποτελούν κρίσιμες προϋποθέσεις για τη διατήρηση ισχυρής αναπτυξιακής δυναμικής στην Ευρώπη.
Η Ενωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων αποτελεί μια κομβική ευρωπαϊκή πρωτοβουλία. Στην πράξη, επιδιώκει να γεφυρώσει το χάσμα μεταξύ των υψηλών αποταμιεύσεων των Ευρωπαίων πολιτών και των επενδυτικών αναγκών της ευρωπαϊκής οικονομίας, αίροντας ρυθμιστικά εμπόδια, εναρμονίζοντας κανόνες και διευκολύνοντας τη διασυνοριακή ροή κεφαλαίων. Με τον τρόπο αυτό, οι ιδιωτικές αποταμιεύσεις, που εκτιμάται ότι υπερβαίνουν τα 10 τρισ. ευρώ και σήμερα σε μεγάλο βαθμό παραμένουν αδρανείς ή κατευθύνονται εκτός Ευρώπης, θα μπορούν να διοχετευθούν αποτελεσματικότερα σε επενδύσεις εντός της Ενωσης, σε στρατηγικούς τομείς όπως η καινοτομία, η ψηφιακή και πράσινη μετάβαση και η ενίσχυση της ευρωπαϊκής βιομηχανικής βάσης.
Για την Ελλάδα, η πρωτοβουλία αυτή έχει ιδιαίτερη βαρύτητα, καθώς συνδέεται άμεσα με τη βελτίωση της πρόσβασης των επιχειρήσεων σε χρηματοδότηση. Η ανάπτυξη βαθύτερων και πιο ενοποιημένων ευρωπαϊκών κεφαλαιαγορών αναμένεται να διευρύνει τις πηγές άντλησης κεφαλαίων για τις ελληνικές επιχειρήσεις, με ιδιαίτερη έμφαση στις μικρομεσαίες. Ιδίως στην περίοδο μετά την ολοκλήρωση του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας, η κινητοποίηση ιδιωτικών ευρωπαϊκών κεφαλαίων μπορεί να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο, ενισχύοντας τις επενδύσεις, την εξωστρέφεια και τη βιώσιμη αναπτυξιακή δυναμική της ελληνικής οικονομίας.
Η Ενωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων συνιστά το μεγαλύτερο πολιτικό στοίχημα της γενιάς μας. Αποτελεί μια ουσιαστική ευκαιρία για την Ελλάδα και, ταυτόχρονα, ένα καθοριστικό εργαλείο για τη στρατηγική αυτονομία της Ευρωπαϊκής Ενωσης και την ενίσχυση της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας σε παγκόσμιο επίπεδο.
