Δεκάδες δισ. ευρώ υπολογίζεται ότι θα απαιτηθούν προκειμένου να αναβαθμιστούν σταδιακά, τόσο ενεργειακά όσο και λειτουργικά, οι τουλάχιστον 3 εκατ. κατοικίες που χρήζουν παρεμβάσεων σήμερα. Με βάση τα στοιχεία που περιλαμβάνονται σε πρόσφατη έκθεση της Alpha Bank, πάνω από το 50% των κατοικιών της χώρας έχει κατασκευαστεί πριν από το 1980, δηλαδή πριν από 45 χρόνια, με το 35,7% αυτών τις δεκαετίες 1960-1970. Παράλληλα, μόλις το 2,6% των κατοικιών έχει κατασκευαστεί από το 2010 και μετά, λόγω της έλλειψης επενδύσεων εξαιτίας της οικονομικής κρίσης.
Με βάση τη σχετική ανάλυση, υπολογίζεται ότι έξι στις δέκα κατοικίες πανελλαδικά χρήζουν ενεργειακής αναβάθμισης, καθώς στερούνται μονώσεων και άλλων σημαντικών υποδομών. Μάλιστα, οι μεγαλύτερες ανάγκες εντοπίζονται προς τη Νότια Ελλάδα και συγκεκριμένα 60% στην Αττική, 62% στην Κεντρική και Νότια Ελλάδα και 66% στη νησιωτική χώρα, ενώ 58% των κατοικιών στη Βόρεια Ελλάδα χρήζουν αναβαθμίσεων.
Οπως προκύπτει από την έρευνα της Alpha Bank, ωστόσο, μόλις το 20% των ιδιοκτητών δηλώνει ότι έχει αξιοποιήσει κάποιο από τα προγράμματα ενεργειακής αναβάθμισης. Ασφαλώς, αυτό δεν συμβαίνει επειδή η ζήτηση είναι χαμηλή, αλλά είτε για λόγους οικονομικούς είτε επειδή τα προγράμματα που έχουν «τρέξει» μέχρι σήμερα δεν επαρκούν για να καλύψουν τις πολύ σημαντικές ανάγκες που υπάρχουν.
Παράλληλα, όπως αναφέρουν στελέχη της αγοράς, σε πολλές περιπτώσεις έχουν γίνει και σχεδιαστικά λάθη που περιορίζουν την επίδραση των προγραμμάτων. Ενα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα αφορά το «Εξοικονομώ» του 2025, το οποίο «έτρεξε» τον Απρίλιο του 2025, αλλά οι πρώτες υπαγωγές έγιναν γνωστές τον Δεκέμβριο του ίδιου έτους. Παράλληλα, παρότι ο προϋπολογισμός του προγράμματος υπερδιπλασιάστηκε και ανέρχεται πλέον σε 924 εκατ. ευρώ, εντούτοις στην αγορά εκτιμούν ότι κάποια από τα κονδύλια, που σχετίζονται με πόρους του Ταμείου Ανάκαμψης, θα χαθούν λόγω των ασφυκτικών χρονοδιαγραμμάτων. Υπενθυμίζεται ότι περίπου το 30% του προγράμματος χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης, με το υπ. Περιβάλλοντος και Ενέργειας να έχει ορίσει ως καταληκτική ημερομηνία για την ολοκλήρωση των εργασιών το τέλος Μαΐου, με περιθώριο παράτασης κατά ένα μήνα. Ωστόσο, το χρονοδιάγραμμα αυτό κρίνεται ασφυκτικό και εκτιμάται ότι θα προκαλέσει και απώλεια πόρων, καθώς θα προχωρήσουν μόνο τα έργα που είναι ήδη ώριμα. Καθυστερήσεις προκύπτουν κι επειδή για κάθε ακίνητο που αναβαθμίζεται θα πρέπει να έχει εκδοθεί ταυτότητα κτιρίου, διαδικασία που συχνά απαιτεί πολλούς μήνες.
Οπως αναφέρει στην «Κ» ο πρόεδρος του ΤΕΕ Γιώργος Στασινός, «είναι σημαντικό να μη γίνονται συνεχείς αλλαγές στις οδηγίες των προγραμμάτων ενεργειακής αναβάθμισης, διότι τελικά γεννούν πρόσθετη γραφειοκρατία, καθυστερήσεις και αβεβαιότητα στην αγορά και στους ιδιοκτήτες. Πρέπει να εκδοθεί ένας ενιαίος οδηγός, που να ισχύει διαχρονικά, ώστε να είναι εκ των προτέρων γνωστοί οι όροι και οι προϋποθέσεις συμμετοχής και κάθε φορά που υπάρχουν διαθέσιμα κονδύλια να απορροφώνται προς αυτήν την κατεύθυνση».
Με τη σειρά του, ο Μάνος Κρανίδης, μέλος του διοικητικού συμβουλίου και τεχνικός σύμβουλος της ΠΟΜΙΔΑ, σημειώνει ότι οι σημαντικές καθυστερήσεις που παρατηρούνται στην υπαγωγή καθώς και οι καθυστερήσεις των προγραμμάτων, συχνά άνω του ενός έτους, τελικά υποχρεώνουν πολλούς ιδιώτες να δαπανούν μεγαλύτερο μέρος από τα ίδια κεφάλαιά τους, καθώς στο μεσοδιάστημα έχουν αυξηθεί τα κόστη (υλικά και εργασία). Οπως εξηγεί, «η πρακτική εμπειρία από την εφαρμογή αυτών των προγραμμάτων αναδεικνύει σοβαρά ζητήματα. Παρατηρείται έντονη πολυπλοκότητα διαδικασιών, μεγάλες καθυστερήσεις στην αξιολόγηση και υλοποίηση, πολυετής διάρκεια ολοκλήρωσης, καθώς και σημαντική αργοπορία στην καταβολή των επιδοτήσεων. Παράλληλα, οι περιορισμένοι προϋπολογισμοί των προγραμμάτων και των εγκεκριμένων έργων των ωφελουμένων μειώνουν την πραγματική επιρροή των δράσεων».
