Την περίοδο 2020-2022 ο ΟΠΕΚΑ δαπάνησε πάνω από 430 εκατ. ευρώ για να χρηματοδοτήσει τις συντάξεις των ανασφάλιστων υπερηλίκων. Ενα επίδομα κοινωνικής πολιτικής το οποίο αποδεικνύεται ότι τη συγκεκριμένη περίοδο δινόταν με χειρόγραφες διαδικασίες και δικαιολογητικά που παραδίδονταν… χέρι με χέρι. Η ελληνική Δικαιοσύνη θα αποφανθεί αν αυτές οι διαδικασίες εκτός από χειρόγραφες ήταν και παράνομες, με αποτέλεσμα να φτάσουν χρήματα του ελληνικού Δημοσίου σε ανθρώπους που δεν τα δικαιούνταν.
Και ταυτόχρονα η ελληνική πολιτεία θα «τρέξει» ευρύ πρόγραμμα επανασχεδιασμού της κοινωνικής πολιτικής της χώρας, η οποία, από τα επίσημα στοιχεία, αποδεικνύεται ότι υποστηρίζει ελάχιστα τον βασικό σκοπό της που είναι να μειώσει τον κίνδυνο της φτώχειας. Ο επανασχεδιασμός θα στηριχτεί στα ευρήματα της πρώτης γενικευμένης «απογραφής» κοινωνικών επιδομάτων, η οποία αναμένεται να ολοκληρωθεί σε ένα ποσοστό της τάξεως του 80% τον Ιούνιο. Με βάση τα ευρήματα, θα «τρέξουν» ηλεκτρονικοί έλεγχοι για τον εντοπισμό παράνομων επιδομάτων. Επίσης θα δρομολογηθεί διαδικασία επανεξέτασης των κριτηρίων χορήγησης με στόχο τη βελτίωση της αποτελεσματικότητας. H Eurostat μας κατατάσσει στην προτελευταία θέση της Ευρώπης όσον αφορά το ποσοστό μείωσης του κινδύνου της φτώχειας λόγω της καταβολής των επιδομάτων. Σε χειρότερη θέση από την Ελλάδα βρίσκεται μόνο η Τουρκία.
Η έκθεση της Εθνικής Αρχής Διαφάνειας αναδεικνύει εξόφθαλμες παραβάσεις του κανονιστικού πλαισίου. Μέχρι και για την ηλικία των δικαιούχων υπήρχε παραποίηση, καθώς διαπιστώθηκε ότι άλλη ηλικία ανέγραφε ο φάκελος της αίτησης και άλλη προέκυπτε με βάση τον ΑΜΚΑ. Γι’ αυτό και με το πόρισμα, εκτός από τη δρομολόγηση των διαδικασιών που σχετίζονται με αυτή καθαυτήν την υπόθεση (πειθαρχικός έλεγχος εμπλεκόμενων υπαλλήλων, εισαγγελική έρευνα και εκκίνηση διαδικασίας επιστροφής των χρημάτων που αρχικά εκτιμώνται σε 1,8 εκατ. ευρώ), ζητείται και αυστηρότερο πλαίσιο ελέγχου ώστε να διασφαλιστεί η τήρηση των προϋποθέσεων χορήγησης των επιδομάτων. Στην προκειμένη περίπτωση, η προσοχή επικεντρώνεται στα επιδόματα των ανασφάλιστων υπερηλίκων. Την περίοδο 2020-2022 ο ΟΠΕΚΑ δαπανούσε περί τα 145 εκατ. ευρώ ετησίως για την ενίσχυση των δικαιούχων, καθώς το επίδομα έφτανε στα 360 ευρώ μηνιαίως. Τώρα που το επίδομα έχει αυξηθεί στα περίπου 410 ευρώ, αντίστοιχα έχει τροποποιηθεί και ο ετήσιος προϋπολογισμός στα 210 εκατ. ευρώ τον χρόνο.
H Eurostat κατατάσσει την Ελλάδα στην προτελευταία θέση της Ευρώπης όσον αφορά το ποσοστό μείωσης του κινδύνου της φτώχειας λόγω καταβολής επιδομάτων — Σε χειρότερη θέση είναι μόνο η Τουρκία.
Το πρόβλημα εντοπίζεται στο ότι η διαδικασία χορήγησης του συγκεκριμένου επιδόματος δεν είναι πλήρως ψηφιοποιημένη, με αποτέλεσμα να μπαίνει «ανθρώπινο χέρι» για μια σειρά από λόγους, όπως η διαπίστωση του τόπου διαμονής αλλά και του χρόνου διαμονής εντός της ελληνικής επικράτειας. Αυτό σημαίνει ότι ο ΟΠΕΚΑ δεν είναι σε θέση να διαβεβαιώσει ότι οι περιπτώσεις παράνομης καταβολής επιδομάτων εξαντλούνται στη συγκεκριμένη υπόθεση.
Η ανάγκη να δρομολογηθεί ένα εκτεταμένο πρόγραμμα ψηφιακών ελέγχων το οποίο να καλύπτει όχι μόνο τα επιδόματα του ΟΠΕΚΑ, αλλά το σύνολο των οικονομικών ενισχύσεων του κράτους –μιλάμε για ένα κονδύλι που ξεπερνάει τα 5,5 δισ. ευρώ, καθώς τόσα δίδονται μόνο για τα επιδόματα του ΟΠΕΚΑ αλλά και τα επιδόματα ανεργίας– έχει καταγραφεί εδώ και αρκετό καιρό. Γι’ αυτό και ψηφίστηκε ο νόμος που προβλέπει τη σύσταση του Εθνικού Μητρώου Επιδομάτων. Το εγχείρημα προωθεί το υπουργείο Οικονομικών σε συνεργασία με τη ΓΓΠΣ και μέχρι τον Ιούνιο αναμένεται να υπάρξουν τα πρώτα στοιχεία. Ουσιαστικά, στην «πιλοτική φάση» θα συμπεριληφθούν οι δικαιούχοι επιδομάτων που εισπράττουν περίπου το 80% του ετήσιου προϋπολογισμού κοινωνικής πολιτικής.
Η έκθεση της Αρχής Διαφάνειας αναδεικνύει εξόφθαλμες παραβάσεις. Μέχρι και για την ηλικία των δικαιούχων υπήρχε παραποίηση: άλλη ηλικία ανέγραφε ο φάκελος της αίτησης και άλλη προέκυπτε με βάση τον ΑΜΚΑ.
Ο βασικός στόχος της απογραφής είναι ένας: να καταγραφούν συγκεντρώσεις επιδομάτων υπό τον ίδιο ΑΦΜ. Προτεραιότητα είναι να καταρτιστεί κατάλογος με όσους εμφανίζονται να εισπράττουν τρία ή και τέσσερα επιδόματα. Εδώ και 10ετίες, ο κρατικός μηχανισμός δεν έχει δυνατότητα να κάνει τέτοιους ελέγχους. Οι ακραίες περιπτώσεις είναι και αυτές που θα μπουν κατά προτεραιότητα στο μικροσκόπιο προκειμένου να διερευνηθεί κατά πόσο συντρέχουν οι προϋποθέσεις χορήγησης όλων αυτών των επιδομάτων. Σε δεύτερη φάση –και πιθανότατα μετά τις εκλογές– θα τεθεί και θέμα τροποποίησης των εισοδηματικών και λοιπών κριτηρίων ώστε να υπάρξει καλύτερη στόχευση.
Η επιδοματική πολιτική της Ελλάδας δεν είναι αποτελεσματική, και αυτό με τη βούλα της Eurostat. Μετράει για όλες τις χώρες-μέλη το ποσοστό του κινδύνου φτώχειας που μειώνεται εξαιτίας της επιδοματικής πολιτικής. Στην Ελλάδα τα στοιχεία έδειξαν επίδοση της τάξεως του 16,6% με βάση τα στοιχεία του 2024, αλλά και επιδείνωση συγκριτικά με το 2023 (18,18%) και το 2022 (20,34%). Ο μέσος όρος της Ευρωζώνης διαμορφώνεται στο 33,86%, κάτι που σημαίνει ότι η απόσταση της Ελλάδας είναι χαώδης. Χειρότερη επίδοση έχει μόνο η Τουρκία με 11,9%.
