«Το πρόβλημα της Ευρώπης δεν είναι η έλλειψη κεφαλαίων, αλλά η έλλειψη πρόσβασης σε κεφάλαια που υπάρχουν και δεν αξιοποιούνται», τονίζει στην «Κ» ο Ολοφ Γκιλ, εκπρόσωπος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τις χρηματοοικονομικές υπηρεσίες. Ενδεικτικό είναι το γεγονός ότι η κεφαλαιοποίηση των ευρωπαϊκών χρηματιστηρίων ανέρχεται στο 73% του ΑΕΠ της Ευρωπαϊκής Ενωσης, όταν στις ΗΠΑ το αντίστοιχο μέγεθος αντιπροσωπεύει το 270% του ΑΕΠ. Κι αυτό παρότι οι διαθέσιμες αποταμιεύσεις των Ευρωπαίων υπερβαίνουν τα 11 τρισ. ευρώ. Υπ’ αυτή την έννοια, η ευρωπαϊκή οικονομία έχει μπροστά της μια αναξιοποίητη αναπτυξιακή ευκαιρία, υπό δύο προϋποθέσεις: την ολοκλήρωση της ενιαίας κεφαλαιαγοράς της Ευρωπαϊκής Ενωσης και την ενίσχυση του χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού των Ευρωπαίων· λιγότερο από το ένα πέμπτο γνωρίζει επαρκώς πώς να διαχειριστεί τις οικονομίες του.
– Πώς προχωρεί η Ενωση Κεφαλαιαγορών της Ευρωπαϊκής Ενωσης και πώς θα βοηθήσει τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις στην πράξη;
– Η Επιτροπή εργάζεται για την προώθηση της Ενωσης Κεφαλαιαγορών από το 2015. Ενώ έχουμε σημειώσει πρόοδο σε ορισμένα κρίσιμα ζητήματα, είναι δίκαιο να πούμε ότι δεν έχουμε δει επαρκή πρόοδο μέχρι σήμερα.
Με την Ενωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων (SIU) η Επιτροπή αλλάζει ταχύτητα. Η SIU βασίζεται στην πρόοδο που έχει σημειωθεί όλα αυτά τα χρόνια με την Τραπεζική Ενωση και την Ενωση Κεφαλαιαγορών. Μαθαίνουμε από αυτές τις εμπειρίες και υιοθετούμε μια ολιστική προσέγγιση. Ενσωματώνουμε τόσο τον τραπεζικό όσο και τον κεφαλαιακό τομέα για να δημιουργήσουμε ένα πραγματικά ολοκληρωμένο χρηματοπιστωτικό σύστημα.
Από την έναρξη της στρατηγικής μας τον Μάρτιο, έχουμε καταθέσει ένα φιλόδοξο και πρωτοφανές σύνολο μεταρρυθμίσεων για να κάνουμε την SIU πραγματικότητα. Δημοσιεύσαμε το πακέτο τιτλοποίησης τον Ιούνιο, τη στρατηγική μας για τον οικονομικό αλφαβητισμό και τη σύστασή μας για τους λογαριασμούς αποταμίευσης και επενδύσεων τον Σεπτέμβριο, τα μέτρα για την ενίσχυση των επικουρικών συντάξεων τον Νοέμβριο και το πρόσφατο πακέτο ολοκλήρωσης της αγοράς τον Δεκέμβριο. Φυσικά δεν είμαστε μεμονωμένοι παράγοντες σε αυτό το ταξίδι και απαιτείται η συμμετοχή όλων των ενδιαφερόμενων μερών. Εναπόκειται πλέον στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο, στα κράτη-μέλη, και μάλιστα στον χρηματοπιστωτικό κλάδο, να διαδραματίσουν τον ρόλο τους και να μας βοηθήσουν να πετύχουμε την υπέρβαση. Η SIU έχει σχεδιαστεί για να προσφέρει απτά και συγκεκριμένα οφέλη για τους πολίτες, τις επιχειρήσεις και την ευρύτερη οικονομία.
Για τους πολίτες της Ε.Ε. σημαίνει περισσότερες και καλύτερες επενδυτικές ευκαιρίες, και την ευκαιρία να επιτύχουν καλύτερες αποδόσεις με τις αποταμιεύσεις τους. Για τις εταιρείες, συμπεριλαμβανομένων των μικρών και μεσαίων επιχειρήσεων (ΜμΕ), η SIU σημαίνει ευκολότερη και μεγαλύτερη πρόσβαση στη χρηματοδότηση, αξιοποιώντας το σημαντικό απόθεμα κεφαλαίων εντός της Ε.Ε. Επιτρέποντας ευκολότερη πρόσβαση σε διαφοροποιημένες πηγές χρηματοδότησης, συμπεριλαμβανομένης της χρηματοδότησης με ίδια κεφάλαια, οι εταιρείες αυτές μπορούν να συγκεντρώσουν τα κεφάλαια που χρειάζονται για να αναπτυχθούν και να επεκταθούν. Αυτό είναι απαραίτητο για την ανάπτυξη βασικών τομέων της οικονομίας, όπως η τεχνητή νοημοσύνη, οι ημιαγωγοί, η κβαντική υπολογιστική, η βιώσιμη ενέργεια, η βιοτεχνολογία ή η άμυνα. Τελικά, αυτό μπορεί να έχει πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα στην οικονομία, ενισχύοντας την ανταγωνιστικότητα, αυξάνοντας την οικονομική ανάπτυξη και ευημερία, και δημιουργώντας ευκαιρίες απασχόλησης για τους Ευρωπαίους.
– Ποια είναι τα εμπόδια που θα πρέπει να ξεπεραστούν στη διαδρομή για μια πραγματική Ενωση Κεφαλαιαγορών;
– Παρά την πρόσφατη πρόοδο, οι χρηματοπιστωτικές αγορές της Ε.Ε. παραμένουν σημαντικά κατακερματισμένες και μικρές. Δεν έχουν ανταγωνιστικότητα και χάνουν πιθανές οικονομίες κλίμακας και κέρδη αποδοτικότητας. Το 2024, η κεφαλαιοποίηση της αγοράς των χρηματιστηρίων ανήλθε στο 73% του ΑΕΠ της Ε.Ε., σε σύγκριση με 270% στις ΗΠΑ. Τα χρηματοπιστωτικά ιδρύματα εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν ποικίλες απαιτήσεις και πρακτικές μεταξύ των κρατών-μελών, γεγονός που εμποδίζει τις διασυνοριακές δραστηριότητες και περιορίζει τις ευκαιρίες τόσο για τους πολίτες όσο και για τις επιχειρήσεις, επηρεάζοντας αρνητικά την ανταγωνιστικότητα της Ε.Ε.
Η οικοδόμηση μιας ενιαίας αγοράς κεφαλαίων απαιτεί την άρση των εμποδίων που αποτρέπουν την ολοκλήρωση της αγοράς, τη βελτίωση της παροχής διασυνοριακών χρηματοοικονομικών προϊόντων, καθώς και την προσπάθεια για πιο εναρμονισμένη εποπτεία. Το πρόσφατο πακέτο ολοκλήρωσης της αγοράς υποστηρίζει αυτούς τους στόχους, απλοποιώντας παράλληλα το κανονιστικό και εποπτικό πλαίσιο της Ε.Ε. Ερχεται μόλις εννέα μήνες μετά την ανακοίνωσή του στη στρατηγική SIU. Αυτό καταδεικνύει τον πολιτικό επείγοντα χαρακτήρα αυτού του ζητήματος και την αποφασιστικότητά μας να το αντιμετωπίσουμε.
– Πρόσφατα είχαμε τη συμφωνία εξαγοράς του Χρηματιστηρίου Αθηνών από το Euronext. Είναι αυτή μια μορφή ενοποίησης των κεφαλαιαγορών στην Ευρώπη; Και τι σηματοδοτεί για την ελληνική οικονομία η εξαγορά της ελληνικής χρηματαγοράς;
– Η ολοκλήρωση των κεφαλαιαγορών μπορεί να λάβει διάφορες μορφές. Μπορεί να ενισχυθεί από την ενοποίηση ορισμένων υφιστάμενων φορέων μέσω εξαγορών και συγχωνεύσεων. Ταυτόχρονα θα μπορούσε επίσης να ενισχυθεί από διαρθρωτικές αλλαγές στη λειτουργία της αγοράς, όπου η ενοποίηση επιτυγχάνεται μέσω καλύτερης συνδεσιμότητας και διαλειτουργικότητας των υποδομών της αγοράς, όπως τα χρηματιστήρια και τα κεντρικά αποθετήρια τίτλων. Τελικά, όποια μορφή κι αν λάβει η ενοποίηση, θα πρέπει να προσφέρει καλύτερες επενδυτικές ευκαιρίες για τους επενδυτές και πρόσβαση σε περισσότερες ευκαιρίες χρηματοδότησης για τις ελληνικές εταιρείες, παρέχοντάς τους πρόσβαση σε ένα ευρύτερο σύνολο κεφαλαίων.
Οι χρηματοπιστωτικές αγορές της Ε.Ε. παραμένουν σημαντικά κατακερματισμένες και μικρές. Δεν έχουν ανταγωνιστικότητα και χάνουν πιθανές οικονομίες κλίμακας και κέρδη αποδοτικότητας. Το 2024, η κεφαλαιοποίηση της αγοράς των χρηματιστηρίων ανήλθε στο 73% του ΑΕΠ της Ε.Ε., σε σύγκριση με 270% στις ΗΠΑ.
Το πακέτο ενοποίησης της αγοράς μας δεν επιβάλλει την ενοποίηση, αλλά εξαλείφει τα εμπόδια που εμποδίζουν την ενοποίηση με γνώμονα την αγορά. Στόχος αυτού του πακέτου δεν είναι η συγκέντρωση της χρηματοοικονομικής δραστηριότητας σε λίγους μεγάλους κόμβους, αλλά η σύνδεση όλων των εθνικών αγορών, έτσι ώστε οι αποταμιεύσεις και οι επενδύσεις να μπορούν να ρέουν πιο ελεύθερα σε ολόκληρη την Ενωση. Οι εταιρείες σε μικρότερα ή πιο απομακρυσμένα κράτη-μέλη θα πρέπει να μπορούν να λαμβάνουν χρηματοδότηση από οπουδήποτε στην Ε.Ε. και τα νοικοκυριά να μπορούν να έχουν πρόσβαση σε μια ευρύτερη επιλογή οικονομικά προσιτών και εύχρηστων χρηματοοικονομικών προϊόντων.
– Εχει εμπεδωθεί στα ευρωπαϊκά όργανα η αίσθηση του επείγοντος με δεδομένο τον αυξανόμενο διεθνή ανταγωνισμό; Ο οποίος είναι πλέον ιδιαίτερα επιθετικός ακόμη και από μέχρι πρότινος στενούς φίλους της Ευρώπης, όπως οι ΗΠΑ.
– Ο Μάριο Ντράγκι έχει καθορίσει με σαφήνεια τις προκλήσεις που έχουμε μπροστά μας, εάν δεν αναλάβουμε δράση για την αποκατάσταση της ανταγωνιστικότητας της Ε.Ε., μεταξύ άλλων μέσω της καλύτερης ενσωμάτωσης των κεφαλαιαγορών μας. Το ζήτημα δεν είναι η έλλειψη κεφαλαίων, αλλά μάλλον η έλλειψη πρόσβασης σε αυτά. Οι ευρωπαϊκές εταιρείες με καινοτόμες δυνατότητες που αλλάζουν τα δεδομένα πρέπει να έχουν κεφάλαια στα χέρια τους. Με πάνω από 11 τρισ. ευρώ σε αποταμιεύσεις νοικοκυριών, η Ευρώπη διαθέτει έναν σημαντικό ανεκμετάλλευτο πόρο. Αλλά αυτή τη στιγμή, αυτό το κεφάλαιο είναι απρόσιτο λόγω της αναντιστοιχίας μεταξύ των αποταμιεύσεων και των εταιρειών που χρειάζονται κεφάλαια. Ο κατακερματισμός των κεφαλαιαγορών μας δημιουργεί εμπόδια για τις επιχειρήσεις, καθιστώντας πιο δύσκολη την ανάπτυξή τους και την επιτυχία τους. Και αυτός είναι ένας από τους κύριους λόγους που βλέπουμε πολλές από αυτές τις καινοτόμες εταιρείες να εγκαταλείπουν την Ευρώπη αναζητώντας καλύτερες ευκαιρίες.
Για να πετύχουμε, χρειαζόμαστε μια λειτουργική και ολοκληρωμένη κεφαλαιαγορά, και έναν τραπεζικό τομέα που θα φέρνει κοντά τους αποταμιευτές, τους θεσμικούς επενδυτές και τις εταιρείες. Η Ενωση Αποταμιεύσεων και Επενδύσεων έχει σχεδιαστεί για να παρέχει επαρκείς ευκαιρίες χρηματοδότησης εντός της Ευρώπης, μειώνοντας την ανάγκη των εταιρειών να αναζητούν χρηματοδότηση στο εξωτερικό. Στόχος μας είναι να δημιουργήσουμε μια οδό για τη ροή των ιδιωτικών αποταμιεύσεων στις ευρωπαϊκές εταιρείες, ενισχύοντας την ανάπτυξη, την ευημερία και τις αποδόσεις για τους αποταμιευτές, με παράλληλα οφέλη για την ευρωπαϊκή οικονομία.
Σταυροφορία για οικονομικό αλφαβητισμό των Ευρωπαίων
– Μια πτυχή της συζήτησης ευρύτερα είναι αυτό που αποκαλούμε χρηματοοικονομικό αλφαβητισμό. Πώς μπορούν τα κράτη-μέλη να ενισχύσουν τη γνώση γύρω από τη διαχείριση του χρήματος με στόχο την επίτευξη υψηλότερων αξιών;
– Υψηλότερα επίπεδα χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού θα είναι απαραίτητα, μεταξύ άλλων, για την ανάπτυξη μιας κουλτούρας λιανικών επενδύσεων εντός της Ε.Ε. Ο χρηματοοικονομικός αλφαβητισμός είναι κάτι περισσότερο από την απλή κατανόηση των αριθμών. Πρόκειται για την ενδυνάμωση των πολιτών ώστε να λαμβάνουν τις αποφάσεις τους με σιγουριά – από την κατάρτιση προϋπολογισμού και τη σύγκριση τιμών στο σούπερ μάρκετ έως τον σχεδιασμό για το μέλλον, συμπεριλαμβανομένων της καλύτερης εξοικονόμησης και της γνώσης του πώς να επενδύουν. Είναι ένα εργαλείο που μπορεί να συμβάλει στην οικονομική ένταξη και να βοηθήσει τους Ευρωπαίους να αυξήσουν την οικονομική ασφάλεια και ανεξαρτησία τους.
Στόχος δεν είναι η συγκέντρωση της χρηματοοικονομικής δραστηριότητας σε λίγους μεγάλους κόμβους, αλλά η σύνδεση όλων των εθνικών αγορών, έτσι ώστε οι αποταμιεύσεις και οι επενδύσεις να μπορούν να ρέουν πιο ελεύθερα σε ολόκληρη την Ενωση. Οι εταιρείες σε μικρότερα ή πιο απομακρυσμένα κράτη-μέλη θα πρέπει να μπορούν να λαμβάνουν χρηματοδότηση από οπουδήποτε στην Ε.Ε. και τα νοικοκυριά να μπορούν να έχουν πρόσβαση σε μια ευρύτερη επιλογή οικονομικά προσιτών και εύχρηστων χρηματοοικονομικών προϊόντων.
Αλλά η πραγματικότητα είναι ανησυχητική. Σύμφωνα με την έρευνα του Ευρωβαρόμετρου του 2023, λιγότερο από το ένα πέμπτο των Ευρωπαίων έχουν υψηλό οικονομικό αλφαβητισμό. Και αυτό είναι ακόμη χειρότερο όταν εξετάζουμε τους πιο ευάλωτους στην κοινωνία μας. Εάν οι πολίτες δεν γνωρίζουν πώς να διαχειρίζονται τον προϋπολογισμό τους, πώς να αποταμιεύουν και ποια είναι τα οφέλη της επένδυσης αυτών των αποταμιεύσεων, θα συνεχίσουν να χάνουν τις ευκαιρίες που προκύπτουν από την αξιοποίηση των χρημάτων τους. Γι’ αυτό υιοθετήσαμε μια ολοκληρωμένη στρατηγική χρηματοοικονομικού αλφαβητισμού για την Ε.Ε. Για να ενδυναμώσουμε τους πολίτες με τις γνώσεις και την αυτοπεποίθηση που χρειάζονται ώστε να λαμβάνουν τεκμηριωμένες οικονομικές αποφάσεις, συμπεριλαμβανομένης της συμμετοχής στις κεφαλαιαγορές σε ασφαλή και ορθή βάση, εφόσον το επιθυμούν.
Η φιλοδοξία μας είναι να καταστήσουμε τον οικονομικό αλφαβητισμό εθνικό σκοπό σε κάθε κράτος-μέλος. Για να επιτευχθεί αυτό, τόσο η Ε.Ε. όσο και οι εθνικές κυβερνήσεις θα πρέπει να εντείνουν τις προσπάθειές τους. Κάθε κράτος-μέλος, συμπεριλαμβανομένης της ελληνικής κυβέρνησης, αναπτύσσει ή εφαρμόζει τη δική του εθνική στρατηγική. Αυτό το έργο είναι απαραίτητο. Τα επόμενα χρόνια, η Επιτροπή θα υποστηρίξει τα κράτη-μέλη, θα εντείνει τις προσπάθειές τους και θα τα συνδέσει μεταξύ τους. Θα παρέχει εργαλεία και στοιχεία, όπως το ήδη αναφερθέν Ευρωβαρόμετρο, για την καθοδήγηση πιο αποτελεσματικών πολιτικών σε ολόκληρη την Ενωση.
