Τα τελευταία χρόνια, κυρίως από την εποχή της πανδημίας και μετά, το ζήτημα της οικονομικής ασφάλειας έχει αποκτήσει τεράστια σημασία. Σήμερα, σχεδόν παντού στον κόσμο, η έννοια της «εθνικής ασφάλειας» (national security) είναι διττή και αφορά την ισχυρή άμυνα και την ισχυρή οικονομία. Η δεύτερη θητεία Τραμπ στον Λευκό Οίκο έχει αναγορεύσει την προσέγγιση αυτή σε εθνική στρατηγική. Η επίκληση λόγων «εθνικής ασφάλειας» βρίσκεται πίσω από τη δασμολογική πολιτική των ΗΠΑ και αποτελεί βασικό πυλώνα του κινήματος MAGA.
Η στρατηγική εθνικής ασφάλειας των ΗΠΑ (Νοέμβριος 2025) αναφέρει ρητά ότι «η ενίσχυση της παραγωγικής ικανότητας αποτελεί θεμελιώδη προϋπόθεση εθνικής ασφάλειας» και ότι «η οικονομική (μας) ισχύς είναι στρατηγικό όπλο».
Η Ευρώπη;
Είναι γνωστό ότι η Ευρώπη ολιγωρούσε και υπνοβατούσε επί μακρόν – άλλωστε όλα περιγράφηκαν με σκληρά λόγια και αριθμούς στην έκθεση Ντράγκι.
Ομως, με καθυστέρηση και αρκετές δυσκολίες συντονισμού μεταξύ των «27», η Ευρώπη συνειδητοποιεί τον κίνδυνο και αρχίζει να ξυπνάει.
Στη δική της «στρατηγική οικονομικής ασφάλειας», που δόθηκε στη δημοσιότητα λίγες μέρες μετά την αμερικανική, στις αρχές Δεκεμβρίου, περιλαμβάνονται μέτρα και εργαλεία πολιτικής που δείχνουν ξεκάθαρη διάθεση προσαρμογής στο νέο, επικίνδυνο και ρευστό, γεωπολιτικό και γεωοικονομικό περιβάλλον: Ενίσχυση του ελέγχου των άμεσων ξένων επενδύσεων, εισαγωγή του όρου «απειλή βλάβης» (threat of injury) ως επαρκή αιτιολόγηση για τη λήψη μέτρων προστασίας, διεύρυνση και ενίσχυση των εργαλείων εμπορικής άμυνας.
Στις 12 Φεβρουαρίου πραγματοποιείται μια άτυπη σύνοδος κορυφής με θέμα την ανταγωνιστικότητα της ευρωπαϊκής οικονομίας. Με τη συμμετοχή, εκτός των αρχηγών κρατών και κυβερνήσεων των «27», δύο προσώπων «κλειδιών», του Μάριο Ντράγκι και του Ενρίκο Λέτα.
Μια ημέρα νωρίτερα, στις 11 Φεβρουαρίου, θα πραγματοποιηθεί στην Αμβέρσα μια βιομηχανική σύνοδος κορυφής, παρουσία της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, επιτρόπων, πρωθυπουργών, ευρωπαϊκών επιχειρηματικών ενώσεων και υψηλόβαθμων στελεχών από το σύνολο των βιομηχανικών κλάδων της Ευρώπης. Στόχος της πρωτοβουλίας αυτής, που ανήκει στον Ευρωπαϊκό Σύνδεσμο Χημικών (Cefic), να εκπεμφθεί ένα ισχυρό μήνυμα προς τους «27» για επείγουσα δράση.
Μιλάμε συνεχώς –και σωστά– για την ανάγκη αμυντικής θωράκισης, όμως χωρίς οικονομική θωράκιση δεν μπορούμε, ειδικά σήμερα, να πάμε πουθενά.
Εμείς;
Εμείς είναι γεγονός ότι τα τελευταία χρόνια έχουμε πετύχει πολλά: δημοσιονομική σταθερότητα, αποκλιμάκωση χρέους, ενίσχυση της απασχόλησης. Αλλά ορισμένα από τα γενεσιουργά αίτια της διπλής χρεοκοπίας μας –ελλειμματικό εμπορικό ισοζύγιο, χαμηλή παραγωγικότητα, χαμηλό κατά κεφαλήν ΑΕΠ– παραμένουν.
Φυσικά πρόκειται για χρόνια διαρθρωτικά προβλήματα που θέλουν τον χρόνο τους για να διορθωθούν – μόνο που στις σημερινές συνθήκες που περιγράψαμε πιο πριν, η πολυτέλεια του χρόνου δεν υπάρχει. Η εξασφάλιση δημοσιονομικής σταθερότητας είναι σημαντική, αλλά ουδόλως συνεπάγεται την ασφάλεια και την ανθεκτικότητα της οικονομίας μας, ιδιαίτερα στο σημερινό ρευστό και ευμετάβλητο παγκόσμιο περιβάλλον.
Εδώ λοιπόν είναι που χρειάζεται ένας συνεκτικός αλλά και ευέλικτος εθνικός σχεδιασμός, που θα λαμβάνει υπόψη τα δυνατά και τα αδύνατά μας σημεία, θα διαμορφώνει προτεραιότητες που θα συναρθρώνονται με τον ευρύτερο ευρωπαϊκό σχεδιασμό και θα δημιουργεί τις προϋποθέσεις ενίσχυσης της ανθεκτικότητας της ελληνικής οικονομίας.
Ομως, προσοχή: αυτό που χρειαζόμαστε σήμερα δεν είναι άλλη μια μελέτη (από αυτές που μένουν στα συρτάρια) ούτε καν ένα σχέδιο βιομηχανικής πολιτικής. Αυτό που κυρίως χρειαζόμαστε είναι να σπάσουμε τα στεγανά, να βγούμε όλοι –κυβέρνηση, κόμματα, επιχειρηματικότητα, εργαζόμενοι, κοινωνία– από τον μικρόκοσμό μας και από τα μικροσυμφέροντά μας – πολιτικά ή οικονομικά.
Μιλάμε συνεχώς –και σωστά– για την ανάγκη αμυντικής θωράκισης, όμως χωρίς οικονομική θωράκιση δεν μπορούμε, ειδικά σήμερα, να πάμε πουθενά. Εχουμε δημιουργήσει εδώ και χρόνια το Εθνικό Συμβούλιο Εξωτερικής Πολιτικής. Να σκεφτούμε μήπως έχει έρθει η ώρα και για ένα Συμβούλιο Οικονομικής Ασφάλειας, με τη συμμετοχή, όχι μόνο πολιτικών προσώπων, αλλά και των επιχειρηματικών συνδέσμων, κοινωνικών φορέων και ακαδημαϊκών. Ανάλυση κινδύνου χρειαζόμαστε και στην οικονομία, όχι μόνο στην εξωτερική πολιτική.
*Η κ. Αννυ Ποδηματά είναι δημοσιογράφος, σύμβουλος ευρωπαϊκών θεμάτων.
