Στη γλώσσα της επιχειρηματικότητας, ο όρος «μονόκερος» (unicorn) περιγράφει μια νεοφυή επιχείρηση που φτάνει σε αποτίμηση άνω του 1 δισ. δολαρίων. Συχνά, η ύπαρξη τέτοιων εταιρειών αντιμετωπίζεται ως απόδειξη μιας δυναμικής οικονομίας που παράγει καινοτομία και προσελκύει κεφάλαια. Ομως, ειδικά για μικρές χώρες όπως η Ελλάδα, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν θα αποκτήσουμε μερικούς «μονόκερους», αλλά αν χτίζουμε ένα οικοσύστημα με βάθος, συνέχεια και πραγματικό αποτύπωμα στην οικονομία.
Τα τελευταία χρόνια, το ελληνικό οικοσύστημα καινοτομίας αλλάζει με τρόπο μετρήσιμο και δομικό. Σύμφωνα με έρευνα των Found.ation, 28Digital και της Ελληνικής Αναπτυξιακής Τράπεζας Επενδύσεων, μόνο το 2025 επενδύθηκαν πάνω από 732 εκατ. ευρώ μέσω 95 συμφωνιών σε περισσότερες από 90 νεοφυείς επιχειρήσεις – αύξηση 35% σε σχέση με το 2024. Για λόγους σύγκρισης, το 2018 το σύνολο των επενδύσεων στο οικοσύστημα δεν ξεπερνούσε τα 50 εκατ. ευρώ. Η διαφορά δεν είναι απλώς ποσοτική· αποτυπώνει μια αλλαγή παραδείγματος.
Μέσα σε αυτό το περιβάλλον, εταιρείες όπως η Spotawheel και η Numan συγκεντρώνουν σημαντικά κεφάλαια και αναπτύσσονται δυναμικά διεθνώς. Ομως η ουσία της αλλαγής δεν βρίσκεται μόνο στη διαδρομή προς μια αποτίμηση δισεκατομμυρίων. Βρίσκεται στη δημιουργία δεκάδων εταιρειών τεχνολογίας με αποτίμηση 100-500 εκατ. ευρώ, ισχυρά έσοδα, εκατοντάδες εργαζομένους και διεθνή παρουσία, που επιλέγουν να κρατούν ομάδες, φορολογική έδρα και κέντρο αποφάσεων στην Ελλάδα.
Εταιρείες όπως η Dialectica, η Workable, η Persado, η Skroutz, η Blueground, η Epignosis και η Hack The Box –χωρίς να είναι «μονόκεροι»– έχουν δημιουργήσει χιλιάδες καλοπληρωμένες θέσεις εργασίας, κράτησαν υψηλής ποιότητας ανθρώπινο δυναμικό στη χώρα και παρήγαγαν έμπειρα στελέχη και ιδρυτές, που στη συνέχεια επανεπενδύουν στο οικοσύστημα. Σε ειδικότερους τομείς, η Theon στην αμυντική τεχνολογία, η Mysten Labs στο crypto/blockchain και η Beta CAE, που εξαγοράστηκε από την Cadence σε αποτίμηση άνω του 1 δισ. ευρώ, δείχνουν ότι η Ελλάδα μπορεί να παράγει τεχνολογία παγκόσμιας κλάσης. Αντίστοιχα, οι εξαγορές της Softomotive από τη Microsoft και της Accusonus από τη Meta επιβεβαιώνουν ότι το ελληνικό οικοσύστημα παράγει προϊόντα που αναγνωρίζονται από το παγκόσμιο Big Tech.
Η αλλαγή αυτή δεν προέκυψε σε κενό αέρος. Από το 2019 και μετά εφαρμόστηκε ένα συνεκτικό πλέγμα πολιτικών που στόχευσε συνειδητά στη δημιουργία ενός πιο φιλικού και προβλέψιμου περιβάλλοντος για εταιρείες τεχνολογίας και επενδύσεις υψηλού ρίσκου. Εισήχθη ειδικό φορολογικό καθεστώς για επενδύσεις σε νεοφυείς επιχειρήσεις, με έκπτωση 50% από το φορολογητέο εισόδημα για angel investors. Θεσπίστηκε έκπτωση φόρου 50% για επτά έτη σε όσους επαναπατρίζονται, ενισχύοντας την αντιστροφή του brain drain. Καθιερώθηκε η φορολόγηση των stock options εργαζομένων σε νεοφυείς επιχειρήσεις με συντελεστή μόλις 5%, ενώ εφαρμόστηκαν φορολογικές υπεραποσβέσεις για επενδύσεις σε έρευνα και καινοτομία. Παράλληλα, μέσω του Ταμείου Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας κατευθύνθηκαν εκατοντάδες εκατομμύρια ευρώ σε ερευνητικά κέντρα και ομάδες που αναπτύσσουν νέες εφαρμογές τεχνητής νοημοσύνης, ενώ για πρώτη φορά η χώρα απέκτησε εθνική στρατηγική για την Τ.Ν., με εμβληματικές υποδομές όπως το AI Factory «Pharos» και ο υπερυπολογιστής «Δαίδαλος».
Για μικρές χώρες όπως η Ελλάδα, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι αν θα αποκτήσουμε μερικούς «μονόκερους», αλλά αν χτίζουμε ένα οικοσύστημα με βάθος, συνέχεια και πραγματικό αποτύπωμα στην οικονομία.
Σε μια μικρή χώρα όπως η Ελλάδα, η αποκλειστική εστίαση στους «μονόκερους» συχνά λειτουργεί ως βολική αυταπάτη. Λίγες «βιτρίνες» δισεκατομμυρίων δεν χτίζουν οικονομία, δεν κρατούν ταλέντο και δεν δημιουργούν συνέχεια. Αυτό που μετράει είναι το βάθος: εταιρείες που πληρώνουν καλά, φορολογούνται εδώ, λύνουν πραγματικά δύσκολα τεχνολογικά προβλήματα και γίνονται μαγνήτες ταλέντου από όλο τον κόσμο. Οταν υπάρχουν τέτοιες εταιρείες, οι πιο ικανοί άνθρωποι θέλουν να δουλέψουν σε αυτές – και αυτό είναι που τελικά αλλάζει το παραγωγικό μοντέλο μιας χώρας.
Σήμερα, η οικονομία της γνώσης στην Ελλάδα έχει αποκτήσει πλέον υπόσταση με τρόπο μετρήσιμο. Πάνω από 10.000 «εργάτες γνώσης», στελέχη υψηλής εξειδίκευσης και αμοιβών, εργάζονται σε εκατοντάδες εταιρείες τεχνολογίας που συνεισφέρουν ήδη πάνω από το 1% του ΑΕΠ. Ο στόχος για την επόμενη δεκαετία πρέπει να είναι σαφής: η οικονομία της γνώσης να φτάσει τουλάχιστον στο 5% του ΑΕΠ, αυξάνοντας μόνιμα την παραγωγικότητα και τις ποιοτικές θέσεις εργασίας.
Παράλληλα δημιουργούνται πλέον και οι θεσμικές προϋποθέσεις για το αναγκαίο άλμα. Το άνοιγμα της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης μετά την ιστορική μεταρρύθμιση των μη κρατικών πανεπιστημίων, σε συνδυασμό με τη βούληση για τη δημιουργία ενός αυτοτελούς υπουργείου Τριτοβάθμιας Εκπαίδευσης, Ερευνας και Καινοτομίας μπορούν να συνδέσουν συστηματικά πανεπιστήμια, έρευνα και παραγωγή τεχνολογίας.
Στόχος μας είναι η Ελλάδα να καταφέρει να ενώσει σταθερά κεφάλαια, ταλέντο και θεσμούς, για να χτίσει μια οικονομία γνώσης με βάθος, ανθεκτικότητα και διεθνή ρόλο. Και αυτή τη φορά οι προϋποθέσεις υπάρχουν για να συμβεί αυτό το άλμα ποιότητας, που τελικά οδηγεί και στην αλλαγή αναπτυξιακού υποδείγματος.
*Ο κ. Ακης Σκέρτσος είναι υπουργός Επικρατείας, αρμόδιος για την παρακολούθηση του κυβερνητικού έργου.
