Ενώ ο πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ υπέδειξε τον υπουργό Εξωτερικών Μάρκο Ρούμπιο και τον υπουργό Πολέμου Πιτ Χέγκσεθ ως υπεύθυνους για τη νέα διοίκηση της Βενεζουέλας στις 5 Ιανουαρίου 2026, απών από το προσκήνιο έως τώρα είναι ο ίσως σημαντικότερος παράγοντας της αμερικανικής διοίκησης για το μέλλον της χώρας: ο υπουργός Οικονομικών Σκοτ Μπέσεντ. Η Μπολιβαριανή Δημοκρατία της Βενεζουέλας τελεί υπό πτώχευση από το 2017 και χρωστάει γύρω στα 150 με 170 δισ. δολάρια (ή 200% του ΑΕΠ) σε ένα πλέγμα δανειστών. Προϋπόθεση για την ανασύνταξη της οικονομίας και –κατ’ επέκτασιν– τις μακροπρόθεσμες επενδύσεις των πετρελαϊκών εταιρειών στον ορυκτό πλούτο της χώρας που επιθυμεί ο κ. Τραμπ, είναι η αναδιάρθρωση του δημόσιου χρέους της.
Σε νέο report της 1830 lab χαρτογραφήσαμε μια πιθανή πορεία της Βενεζουέλας προς μια επιτυχή αναδιάρθρωση, στην οποία η διπλωματία των διεθνών οικονομικών οργανισμών και οι μοναδικές δυνατότητες της αμερικανικής κυβέρνησης να προωθήσουν γεωπολιτικές προτεραιότητες με νομικά εργαλεία θα παίξουν καίριο ρόλο. Το report εστιάζεται συγκεκριμένα σε δύο βασικά εμπόδια: στη στάση των ιδιωτών χρηματοοικονομικών δανειστών όσον αφορά το μέγεθος «κουρέματος» που δύνανται οι περισσότεροι να αποδεχτούν, και στη στάση της Κίνας όσον αφορά την ένταξη της Βενεζουέλας σε πρόγραμμα του Διεθνούς Νομισματικού Ταμείου (ΔΝΤ). Και στα δύο παρουσιάζονται νέες ευκαιρίες επίλυσης: μια αλλαγή πολιτικής του ΔΝΤ στους όρους εφαρμογής ενός προγράμματος διάσωσης που υιοθετήθηκε το 2024 μπορεί να παρακάμψει τις αντιστάσεις της Κίνας, ενώ κάποιες στοχευμένες κινήσεις της αμερικανικής κυβέρνησης προς τους ιδιώτες δανειστές θα μπορούσαν να διευκολύνουν τη διαδικασία αναδιάρθρωσης χρέους.
Οι ιδιώτες δανειστές είναι κυρίως funds που έχουν αγοράσει φθηνά ομόλογα του κράτους και κρατικών επιχειρήσεων (κυρίως της εταιρείας πετρελαίου PDVSA), ονομαστικής αξίας περίπου 60 δισ. δολαρίων, τα οποία υπάγονται κυρίως σε αμερικανική δικαιοδοσία. Οι προσαυξήσεις των μη αποπληρωμένων επιτοκίων από το 2017 έως σήμερα έχουν διογκώσει το συνολικό χρέος των κρατικών ομολόγων στα σχεδόν 90 δισ. δολάρια.
Ενα βασικό εμπόδιο στην αναδιάρθρωση δημοσίου χρέους είναι η δυσκολία συνεννόησης μεταξύ των funds. Μια μικρή ομάδα αντιφρονούντων –οι επονομαζόμενοι «holdouts»– θα μπορούσε να εκτροχιάσει την αναδιάρθρωση και να κρατήσει τη Βενεζουέλα εκτός αγορών για πολλά ακόμη χρόνια. Με μια σειρά νομικών εργαλείων, η αμερικανική κυβέρνηση θα μπορούσε να προωθήσει μια αναδιάρθρωση χρέους η οποία θα ωφελήσει περισσότερο το υπόχρεο κράτος –μέσω ενός μεγάλου «κουρέματος»– από τους ιδιώτες δανειστές. Υπό την καθοδήγηση του υπουργείου Οικονομικών, ο κ. Τραμπ θα μπορούσε με προεδρικό διάταγμα να προστατεύσει τα περιουσιακά στοιχεία της Βενεζουέλας στις ΗΠΑ, καθώς και να επιτρέψει σε όλους τους Αμερικανούς πιστωτές να διαπραγματευτούν ως μια «τάξη», με τις αποφάσεις μιας υπερ-πλειοψηφίας να δεσμεύει όλους τους κατόχους αξιόχρεων που υπάγονται σε αμερικανική νομοθεσία ανεξαιρέτως. Στην πιο ακραία περίπτωση, θα μπορούσε η κυβέρνηση Τραμπ να χρησιμοποιήσει τη μοναδική δύναμη της εκτελεστικής εξουσίας να διαπραγματευτεί και να επιβάλει διευθετήσεις –μονομερώς, χωρίς επικύρωση από τη Γερουσία– διαφορών ιδιωτών Αμερικανών πιστωτών με ξένα κράτη.
Οι ιδιώτες δανειστές είναι κυρίως funds που έχουν αγοράσει φθηνά ομόλογα του κράτους και κρατικών επιχειρήσεων (κυρίως της εταιρείας πετρελαίου PDVSA), ονομαστικής αξίας περίπου 60 δισ. δολαρίων.
Η Κίνα έχει δανείσει στη Βενεζουέλα κυρίως μέσω των κρατικών αναπτυξιακών τραπεζών της χρησιμοποιώντας τον μηχανισμό δανείων για πετρέλαιο, με βάση τον οποίο η αποπληρωμή των δανείων πραγματοποιείται με παράδοση πετρελαίου σε προκαθορισμένη τιμή, χαμηλότερη της επικρατούσης στην αγορά. Από το 2000 η Κίνα έχει δανείσει πάνω από 100 δισ. στη Βενεζουέλα· αναλυτές εκτιμούν το υφιστάμενο ύψος χρέους στα 15-20 δισ. δολάρια.
Η Βενεζουέλα είναι εκπρόθεσμη στα χρέη της προς την Κίνα, η οποία σε παρόμοιες περιπτώσεις συχνά πετυχαίνει να αποφύγει «κούρεμα» στα δάνειά της προς κράτη σε βαθμό ανάλογο με των υπολοίπων επίσημων δανειστών (με τρόπους που περιγράφονται λεπτομερώς στο report της 1830 lab). Παραδοσιακά, η έλλειψη συμφωνίας με έναν σημαντικό διμερή δανειστή για διευθέτηση χρεών και επαρκή αναχρηματοδότηση θα απέκλειε μια χώρα από την ένταξη σε πρόγραμμα διάσωσης. Ομως, τον Απρίλιο του 2024 το εκτελεστικό συμβούλιο του ΔΝΤ –στο οποίο έχει επιρροή, λόγω μετοχικής σύνθεσης, το υπουργείο Οικονομικών των ΗΠΑ– υιοθέτησε μια σημαντική μεταρρύθμιση για τον δανεισμό υπό καθεστώς καθυστερούμενων επίσημων οφειλών, που διευκολύνει χώρες με μεγάλες εκθέσεις προς την Κίνα. Ενώ πριν από αυτή την αλλαγή μπορούσε ένας διμερής δανειστής να καθυστερήσει σημαντικά ένα πρόγραμμα αν δεν ικανοποιούνταν οι απαιτήσεις του για ευνοϊκότερους όρους αναδιάρθρωσης, τώρα το ΔΝΤ δέχεται να προχωρήσει ένα πρόγραμμα διάσωσης χωρίς αυτόν. Αυξημένες διασφαλίσεις από τους υπόλοιπους δανειστές, περισσότερες και μικρότερες εκταμιεύσεις, και τριμηνιαίες –αντί για εξαμηνιαίες– παρακολουθήσεις μπορούν να συμβάλουν σε ένα επιτυχημένο πρόγραμμα για τη Βενεζουέλα.
Η αναδιάρθρωση του δημοσίου χρέους της Βενεζουέλας θα είναι μια εξαιρετικά περίπλοκη διαδικασία. Ομως, οι μοναδικές δυνατότητες της αμερικανικής κυβέρνησης και νέοι δίαυλοι στη διπλωματία των διεθνών οικονομικών οργανισμών παρέχουν ευνοϊκές συνθήκες για την ένταξη της χώρας σε βιώσιμο πρόγραμμα διάσωσης του ΔΝΤ.
*Ο κ. Αρης Ηλιόπουλος είναι διευθυντής Ερευνών της 1830 lab και πρώην οικονομολόγος στο γραφείο Διεθνών Σχέσεων του υπουργείου Οικονομικών των ΗΠΑ.
