Στο γερμανικό «φρένο χρέους» παρέπεμπε η πρόταση του πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη την περασμένη εβδομάδα, ενόψει της συνταγματικής αναθεώρησης, για δικλίδες που θα εγγυώνται τη μόνιμη δημοσιονομική ισορροπία.
Εφόσον η Γερμανία αλλά και άλλες χώρες, όπως η Ισπανία και η Ιταλία, υιοθέτησαν συνταγματικούς περιορισμούς για τη δημοσιονομική τους συμπεριφορά, πόσο μάλλον χρειάζεται να το κάνει η Ελλάδα, με το βεβαρημένο δημοσιονομικό παρελθόν της, υποστήριξαν πολλοί. Ο διάλογος πήρε φωτιά και οι αντίθετες απόψεις ή επιφυλάξεις δεν είναι λίγες.
Οι καιροί έχουν αλλάξει, επισημαίνεται από ορισμένες πλευρές. Η γερμανική οικονομία πέρασε σε ύφεση και σε αναιμική ανάπτυξη το 2025 και το «φρένο χρέους» (διαρθρωτικό έλλειμμα μικρότερο από 0,35% του ΑΕΠ) είναι πλέον σε αναστολή, αν και έπειτα από πολύμηνες διαπραγματεύσεις, προκειμένου να χρηματοδοτηθούν δαπάνες άμυνας ενός ταμείου υποδομών και η αύξηση των δαπανών των κρατιδίων. Σημειώνεται ότι ο γερμανικός προϋπολογισμός εκτιμάται πως έκλεισε με έλλειμμα 3,1% του ΑΕΠ το 2025, που θα ανέβει στο 4% του ΑΕΠ το 2026, ενώ στην Ελλάδα το 2025 εκτιμάται ότι έκλεισε με πλεόνασμα 0,6% και το 2026 θα κλείσει με έλλειμμα 0,2% του ΑΕΠ.
Η Ελλάδα, λέει ο αντίλογος, είναι σε φάση ανάπτυξης και πρέπει να δώσει δείγματα αξιοπιστίας για να την εμπιστευθούν αγορές και επενδυτές. Ενα τέτοιο δείγμα είναι η συνταγματική εξασφάλιση της δημοσιονομικής ισορροπίας.
Σε κάθε περίπτωση, η ύπαρξη ευελιξίας, π.χ. σε περιπτώσεις ενεργειακής κρίσης ή ευρύτερα στην καθοδική φάση του οικονομικού κύκλου, θεωρείται κρίσιμη. Ακόμη και οι υποστηρικτές της πρότασης τη θεωρούν απαραίτητη, όπως προκύπτει και από την τοποθέτηση, του ομότιμου καθηγητή και πρώην υπουργού Εθνικής Οικονομίας Γιώργου Αλογοσκούφη στην «Καθημερινή». Αλλωστε, λίγο έως πολύ, όλες οι χώρες που έχουν τέτοιες συνταγματικές ρυθμίσεις, όπως η Ιταλία και η Ισπανία, προβλέπουν ρήτρες ευελιξίας.
Η Ελλάδα είναι σε φάση ανάπτυξης και πρέπει να δώσει δείγματα αξιοπιστίας για να την εμπιστευθούν αγορές και επενδυτές, σημειώνουν υποστηρικτές του σχεδίου.
Ακόμη και με ρήτρες ευελιξίας, ωστόσο, τίθεται το ερώτημα κατά πόσον έχει νόημα, εξαρχής, η καθιέρωση ενός τέτοιου κανόνα στο Σύνταγμα. Ο ομότιμος καθηγητής και πρώην υπουργός Τάσος Γιαννίτσης γράφει ότι το σημαντικό είναι να κατανοούν και να ακολουθούν τα κόμματα και οι κυβερνήσεις τη σημασία της αποτελεσματικής δημοσιονομικής πολιτικής, γιατί διαφορετικά θα βρουν τρόπους να την παρακάμψουν, με συνταγματικούς περιορισμούς ή χωρίς. «Η δημοσιονομική σταθερότητα είναι αποτέλεσμα της κουλτούρας κάθε κοινωνίας και του πολιτικού της συστήματος», γράφει.
Η αλήθεια είναι ότι αλλιώς εφαρμόστηκε έως τώρα το «φρένο χρέους» στη Γερμανία και αλλιώς η αντίστοιχη ρύθμιση στην Ιταλία, η οποία προβλέπει ισορροπία δαπανών και εσόδων, αλλά λαμβάνοντας υπόψη τον οικονομικό κύκλο και με τη δυνατότητα των βουλευτών να αποφασίζουν, με πλειοψηφία, την υπέρβαση του κανόνα.
Μια ακόμη διαφορετική περίπτωση είναι της Ισπανίας, όπου η συνταγματική κατοχύρωση της προτεραιότητας στην αποπληρωμή του δημοσίου χρέους, εν μέσω της δικής της κρίσης, το 2011, προκάλεσε πολλές αντιδράσεις, καθώς θεωρήθηκε ότι υποβάθμισε τις κοινωνικές ανάγκες της χώρας.
Με αυτά τα δεδομένα, υπάρχουν φωνές που υποστηρίζουν ότι δεν έχει νόημα μια τέτοια ρύθμιση και σε κάθε περίπτωση δεν επείγει, σε μια περίοδο με τόσο πολλές αβεβαιότητες και κινδύνους. Οταν η ίδια η Γερμανία στρέφεται στη δημοσιονομική χαλάρωση, γιατί η Ελλάδα να σπεύσει να φορέσει τον «στενό κορσέ»;
Επιπλέον, υποστηρίζουν όσοι έχουν επιφυλάξεις για τη συγκεκριμένη πρωτοβουλία, η ισορροπία διασφαλίζεται από τους υφιστάμενους κανόνες της Ε.Ε., οι οποίοι πρόσφατα τροποποιήθηκαν, προβλέποντας τετραετή πλάνα αύξησης δαπανών, ακριβώς για να διασφαλίσουν την ισορροπία στη διάρκεια του οικονομικού κύκλου: σε περιόδους ανάπτυξης, τα όποια πλεονάσματα αποθεματοποιούνται για να χρησιμοποιηθούν σε περιόδους καθόδου του κύκλου.
«Η απάντηση σε όσους ισχυρίζονται ότι υπάρχουν οι ευρωπαϊκοί δημοσιονομικοί κανόνες που καθιστούν περιττή μια τέτοια προσθήκη στο Σύνταγμα», σχολιάζει μιλώντας στην «Κ» ο υπουργός Επικρατείας Ακης Σκέρτσος, «είναι ότι παρά τους κανόνες αυτούς, υπάρχουν και αρκετές ευρωπαϊκές χώρες που παρουσιάζουν ελλείμματα. Γι’ αυτό είναι αναγκαία μια πρόσθετη συνταγματική θωράκιση ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος του πολιτικού ρίσκου».
Οσοι έχουν επιφυλάξεις υποστηρίζουν ότι η ισορροπία διασφαλίζεται από τους υφιστάμενους κανόνες της Ε.Ε. για τετραετή πλάνα αύξησης δαπανών.
Σύμφωνα με κυβερνητικές πηγές, η κυβέρνηση δεν θέλει να προχωρήσει περισσότερο από την απλή ενσωμάτωση στο Σύνταγμα των νέων δημοσιονομικών κανόνων. Επιπλέον, σχεδιάζει μια πρόβλεψη ώστε τα δικαστήρια να λαμβάνουν υπόψη στις αποφάσεις τους τη δημοσιονομική ευστάθεια.
