Tον Ιούνιο του 2026 συμπληρώνονται δέκα χρόνια από την έξοδο του Ηνωμένου Βασιλείου της Μεγάλης Βρετανίας και της Βόρειας Ιρλανδίας (εφεξής Η.Β.) από την Ευρωπαϊκή Ενωση (Ε.Ε.). Η διαδικασία της εξόδου του Η.Β. από την Ε.Ε. ξεκίνησε τον Ιούνιο του 2016 με την ανακοίνωση των αποτελεσμάτων του βρετανικού δημοψηφίσματος. Υπέρ του «ναι» για την έξοδο του Η.Β. από την Ε.Ε. ψήφισε το 51,9% του συνόλου των Βρετανών ψηφοφόρων έναντι 48,1% υπέρ του «όχι».
Η οικονομική εμπειρία και η πραγματικότητα των δέκα τελευταίων ετών διαψεύδει όλα εκείνα τα σενάρια και τα οικονομικά μοντέλα που προέβλεπαν τον οικονομικό μαρασμό της βρετανικής οικονομίας λόγω του Brexit. Αντιθέτως, τα οικονομικά στοιχεία υποδεικνύουν ότι η οικονομία της Μεγάλης Βρετανίας τα τελευταία δέκα χρόνια, μετά την έξοδό της από την Ε.Ε., είχε σχετικά καλύτερη απόδοση από τις οικονομίες των μεγάλων κρατών-μελών της Ε.Ε. Ενδεικτικά καταγράφουμε ορισμένα αντικειμενικά στοιχεία της εξέλιξης της βρετανικής οικονομίας την τελευταία δεκαετία.
Σύμφωνα με το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο, η αξία του συνολικού ονομαστικού ακαθάριστου εγχώριου προϊόντος της ανήλθε στα 3,958 τρισ. δολ. στο τέλος του έτους 2025 (3,36 τρισ. ευρώ). Ετσι, η αξία του μέσου κατά κεφαλήν ονομαστικού ΑΕΠ (εισόδημα) διαμορφώθηκε στα 54.949 δολάρια (46.000 ευρώ). Η κρίση της πανδημίας το 2020 περιόρισε το πραγματικό ΑΕΠ κατά -10,7%, αλλά το ποσοστό αυτό ανακτήθηκε πλήρως στην επόμενη διετία (+8,7% το 2021 και +4% το 2022).
Η μέση ετήσια πραγματική αύξηση του ΑΕΠ της Μεγάλης Βρετανίας την τελευταία δεκαετία κυμαίνεται στο 1,2%, όταν της Γερμανίας είναι στο 0,9% και της Γαλλίας στο 1,1%. Την τελευταία τριετία ειδικότερα, η ετήσια πραγματική οικονομική μεγέθυνση της Μεγάλης Βρετανίας ξεπερνά και τη συνολική μέση ετήσια πραγματική ανάπτυξη του συνόλου των κρατών-μελών της Ε.Ε., 1,3% έναντι 1,1% (βλ. πίνακα).
Καθ’ όλη τη δεκαετία, οι επενδύσεις κυμάνθηκαν στο 17% έως 18% του ΑΕΠ και οι αποταμιεύσεις στο 12% έως 14% του ΑΕΠ, διαμορφώνοντας ένα έλλειμμα στις τρέχουσες συναλλαγές της τάξεως του -3,68% του ΑΕΠ.
Είναι άξιο λόγου αλλά και έρευνας το γεγονός ότι η Βρετανία με χαμηλότερα ποσοστά επενδύσεων (17% ΑΕΠ) επιτυγχάνει μεγαλύτερη πραγματική ανάπτυξη από εκείνη που επιτυγχάνουν οι μεγάλες οικονομίες της Ε.Ε. Χαρακτηριστικά αναφέρουμε ότι οι επενδύσεις στη Γερμανία κυμαίνονται στο 20,2% του ΑΕΠ, στη Γαλλία στο 21,2% του ΑΕΠ και στην Ιταλία στο 24% του ΑΕΠ. Είναι προφανές ότι η Βρετανία επιτυγχάνει υψηλότερη απόδοση των επενδύσεων που πραγματοποιεί.
Το έτος 2025 τα δημόσια έσοδα κάλυψαν το 39,4% του ΑΕΠ και οι δημόσιες δαπάνες διαμορφώθηκαν στο 44% του ΑΕΠ, καταλήγοντας σε ένα δημοσιονομικό έλλειμμα της τάξεως του -4,9%, με πρωτογενές έλλειμμα στο -1,89%. Το πρωτογενές έλλειμμα προήλθε αποκλειστικά από την κάλυψη της αύξησης των δημόσιων δαπανών για την κοινωνική ασφάλιση, όπως ενημερώνει το ίδιο το βρετανικό υπουργείο Οικονομικών. Ετσι, ο καθαρός δανεισμός (το δημοσιονομικό έλλειμμα) της γενικής κυβέρνησης διαμορφώνεται στο -4,1% του ΑΕΠ, ενώ στη Γερμανία είναι στο -1,9% και στη Γαλλία στο -6,9%. Η συναλλαγματική αξία της βρετανικής λίρας δεν μεταβλήθηκε σημαντικά την τελευταία δεκαετία (στοιχεία ΕΚΤ 2025). Ειδικά τα τελευταία τρία χρόνια η αξία της βρετανικής λίρας παρουσιάζει αύξηση έναντι του ευρώ (1,13 ευρώ). Επιπλέον συγκρίνοντας τα αντίστοιχα στοιχεία της Βρετανίας μεταξύ δύο δεκαετιών, δηλαδή την περίοδο παρουσίας της Βρετανίας στην Ε.Ε. (2007-2016) και την περίοδο απουσίας της (2017-2026), βλέπουμε ότι:
Τα στοιχεία διαψεύδουν τα σενάρια που προέβλεπαν τον οικονομικό μαρασμό της βρετανικής οικονομίας.
Η ανεργία την περίοδο 2007-2016 διαμορφώθηκε στο 6,7%, ενώ την επόμενη δεκαετία 2017-2026 μειώνεται σημαντικά καθώς διαμορφώνεται στο 4,3% (4,7% το 2025). Η μέση ετήσια αύξηση των κερδών (earnings) των επιχειρήσεων που δραστηριοποιούνταν στη βρετανική οικονομία την περίοδο 2007-2016 ήταν της τάξεως του 2,3% και την περίοδο 2017-2026 τα κέρδη βελτιώθηκαν με ετήσιο μέσο ρυθμό αύξησης 3,8%. Παρόμοια δηλαδή με τα κέρδη που πέτυχαν οι επιχειρήσεις οι οποίες δραστηριοποιούνται στη γερμανική οικονομία και πολύ υψηλότερα από τα κέρδη που πέτυχαν οι επιχειρήσεις που δραστηριοποιούνταν στη γαλλική οικονομία. Οσον αφορά την παραγωγικότητα της εργασίας, υπολογίζοντας την αξία του μέσου μισθού προς την αξία του μέσου κόστους εργασίας, αυτή διαμορφώνεται σταθερά σε ετήσια βάση σε 0,7% και στις δύο περιόδους, ενώ στη Γαλλία είναι αρνητική την περίοδο 2007-2016 (-0,2%) και θετική το 2017-2026 (1,7%). Στη Γερμανία, η μέση ετήσια αύξηση της παραγωγικότητας από 1,4% την περίοδο 2007-2016, έπεσε σε 0,9% την περίοδο 2017-2026.
Στη Βρετανία, ο ετήσιος ρυθμός αύξησης του όγκου των εισαγωγών προϊόντων και υπηρεσιών διαμορφώνεται στο 1,83% το έτος 2025 (στοιχεία Παγκόσμιας Τράπεζας 2026). Ο αντίστοιχος ετήσιος ρυθμός ανάπτυξης του όγκου του συνόλου των εισαγωγών των προϊόντων και των υπηρεσιών στη Γαλλία είναι 0,6%, στη Γερμανία 0,3% και στην Ιταλία -2,1%.
Το έτος 2025, ο ετήσιος ρυθμός αύξησης του όγκου των εξαγωγών του Η.Β. για το σύνολο των υπηρεσιών και των προϊόντων που εξάγει είναι -0,4% Αντίστοιχα, για τη Γερμανία είναι -1,9%, για την Ιταλία -2,5% και για τη Γαλλία 0,5%. Σε δεκαετή βάση, ο μέσος ετήσιος ρυθμός αύξησης του συνόλου του όγκου των εξαγωγών προϊόντων και υπηρεσιών (2016-2025) είναι 1,4% στη Γαλλία, 2,11% στη Γερμανία και 1,4% στο Ηνωμένο Βασίλειο. Οι εμπορικές συναλλαγές φαίνεται να ομαλοποιούνται την τελευταία πενταετία και να βελτιώνονται οι δείκτες των εμπορικών συναλλαγών της Βρετανίας. Στα προϊόντα υψηλής τεχνολογίας η Βρετανία έχει ένα καθαρό προβάδισμα έναντι των χωρών της Ε.Ε. Είναι άξιο λόγου το γεγονός ότι το έτος 2025 η Μεγάλη Βρετανία εξήγαγε τριπλάσια σε αξία προϊόντα υψηλής τεχνολογίας (30 δισ. δολάρια) από ό,τι εξήγαγε η Γερμανία (στοιχεία Παγκόσμιας Τράπεζας 2026).
Η νομισματική χαλάρωση που ακολούθησε η κεντρική τράπεζα της Αγγλίας κατέληξε, στην κορύφωση της πανδημικής κρίσης, να κατέχει το 30% του συνολικού βρετανικού δημόσιου χρέους (103% του ΑΕΠ) το έτος 2022. Την παρούσα περίοδο (2026) η κεντρική τράπεζα έχει μειώσει τη συμμετοχή της στο 18%, με περαιτέρω τάσεις μείωσης (στοιχεία κεντρικής τράπεζας της Αγγλίας).
Η πολιτική της νομισματικής χαλάρωσης στο Η.Β., όπως και στις ΗΠΑ, επηρέασε το επίπεδο πληθωρισμού στη Βρετανία, ο οποίος διαμορφώνεται σε παρόμοια επίπεδα με τον αμερικανικό πληθωρισμό (3,3%) και πολύ υψηλότερα από τον μέσο ευρωπαϊκό πληθωρισμό (2,1%) το 2025. Το συνολικό ιδιωτικό χρέος διαμορφώνεται στο 156% του ΑΕΠ, από το οποίο το ιδιωτικό χρέος των νοικοκυριών κυμαίνεται στο 80% του ΑΕΠ και των επιχειρήσεων στο 75,6%. Επίπεδο ανεκτό και διαχειρίσιμο. Η συμφωνία για το διμερές εμπόριο και την οικονομική συνεργασία, που τελικά επιτεύχθηκε το 2020 μεταξύ Η.Β. και Ε.Ε., ξεπερνάει τα όρια μιας παραδοσιακής συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου, καθώς περιλαμβάνει και το εμπόριο υπηρεσιών, την ψηφιακή οικονομία, τα πνευματικά δικαιώματα, τις δημόσιες προμήθειες, ενώ παράλληλα δημιουργεί καθεστώς προτιμώμενων εμπορικών σχέσεων σε θέματα αλιείας, ενέργειας, άμυνας και στρατιωτικού εξοπλισμού, σε θέματα κοινωνικής ασφάλισης, δικαστικής συνεργασίας και συνεργασίας επιβολής του νόμου σε εγκληματικές δράσεις.
*Ο κ. Βασίλειος Π. Πανουσόπουλος είναι οικονομολόγος – διεθνολόγος, ειδικός επιστήμονας της ελληνικής Δημόσιας Διοίκησης.
