«Μα επειδή ακριβώς η Υπηρεσία Πολιτικής Αεροπορίας πήρε την απόφαση να κλείσει το FIR Αθηνών, το περιστατικό ήταν χαμηλής διακινδύνευσης». Με αυτά τα λόγια ο Μιχάλης Μπλέτσας, διοικητής της Εθνικής Αρχής Κυβερνοασφάλειας και μέλος της επιτροπής διερεύνησης, εξηγεί γιατί την Κυριακή 4 Ιανουαρίου η Ελλάδα ανέστειλε κάθε πτήση στον εναέριο χώρο της για ώρες, σε ένα πρωτοφανές μπλακ άουτ.
Το συμβάν έφερε σε πρώτο πλάνο τις αδυναμίες του συστήματος αεροναυτιλίας της χώρας, που βασίζεται σε τεχνολογία της δεκαετίας του 1990. «Δεδομένης της έλλειψης εκτεταμένων καταγραφών λειτουργίας, είναι πρακτικά αδύνατο να προσδιοριστεί εκ των υστέρων τι, πότε και πού προκάλεσε τον αποσυγχρονισμό», σημειώνει ο κ. Μπλέτσας, προσθέτοντας ότι η οργανωτική αστοχία και η ανθρώπινη αμέλεια λειτουργούν συχνά αθροιστικά ως αιτίες.
Αυτός ο αποσυγχρονισμός έδινε την εντολή στους πομπούς, που είναι εγκατεστημένοι σε διάφορα βουνά της χώρας, να εκπέμπουν ανεξέλεγκτα. Κάποιοι εξέπεμπαν χωρίς ήχο, άλλοι παρήγαν συνεχές βουητό ή ευρυζωνικό θόρυβο, καταλαμβάνοντας πλήρως τις συχνότητες. Το αποτέλεσμα ήταν να «μπλοκάρουν» όλοι οι υπόλοιποι πομποί και δέκτες, οδηγώντας σε πλήρη απώλεια της τηλεφωνικής επικοινωνίας ανάμεσα στους ελεγκτές εναέριας κυκλοφορίας στο Κέντρο Ελέγχου Περιοχής Αθηνών – Μακεδονίας και στους πιλότους των αεροσκαφών που βρίσκονταν στον ελληνικό εναέριο χώρο. Στο ερώτημα γιατί δεν λειτούργησε το εφεδρικό, η απάντηση ήταν ότι το πρόβλημα δημιουργήθηκε από τη συνεχή εκπομπή πομπών του εφεδρικού συστήματος, ο έλεγχος των οποίων ήταν πιο ευάλωτος στον αποσυγχρονισμό σε σχέση με αυτούς τού κυρίως. Δυστυχώς, οι νόμοι της φυσικής δεν μας επιτρέπουν την ύπαρξη εφεδρικού φάσματος, κάτι που αχρήστεψε το κύριο σύστημα. Ενώ το συνολικό σύστημα έχει πολλές εφεδρείες, το συγκεκριμένο φαινόμενο του μπλοκαρίσματος πολλών πομπών σε συνεχή εκπομπή δεν είχε προβλεφθεί.
Ο επανασυγχρονισμός του συστήματος επανήλθε ύστερα από τις ενέργειες των τεχνικών του ΟΤΕ, ο οποίος θυμίζουμε ότι παρέχει το κύκλωμα διασύνδεσης μέσω του οποίου μεταφέρονται τα δεδομένα από τους πομπούς στο Κέντρο Ελέγχου.
Στις πρώτες στιγμές του περιστατικού, το σενάριο της κυβερνοεπίθεσης ή κάποιας εξωγενούς παρέμβασης βρέθηκε ψηλά στην ατζέντα. Παρά το γεγονός ότι γρήγορα εγκαταλείφθηκε και πλέον έχει απορριφθεί κατηγορηματικά, δεν λείπουν οι φωνές που εξακολουθούν να μιλούν για δολιοφθορά. «Επίσης, έχουμε αποκλείσει και τους εξωγήινους», προσθέτει με χιούμορ ο κ. Μπλέτσας, για τις επίμονες φήμες και συνέχισε με έναν τόνο που ξεκαθαρίζει την κατάσταση. «Το σενάριο των παρεμβολών διερευνήθηκε πιο διεξοδικά από οποιοδήποτε άλλο και δεν προέκυψε καμία απολύτως ένδειξη».
Καλύτερη συνεργασία ΥΠΑ – ΟΤΕ και εγκατάσταση πρόσθετων απλών μηχανισμών συστήνει ο Μιχάλης Μπλέτσας, διοικητής της Εθνικής Αρχής Κυβερνοασφάλειας, μέχρι να εκσυγχρονιστούν τα συστήματα ελέγχου εναέριας κυκλοφορίας.
Το πόρισμα υπερθεματίζει την παλαιότητα του εξοπλισμού. Ωστόσο, όπως επισημαίνει ο κ. Μπλέτσας, ένα σύστημα όσο παλιό και να είναι, όταν συντηρείται σωστά και με βάση τις προδιαγραφές του κατασκευαστή του και των ρυθμιστικών φορέων, είναι ασφαλές.
«Οσοι ταξιδεύουν, συχνά εμπιστεύονται τη ζωή τους σε αεροπλάνα που διανύουν την τρίτη δεκαετία της ζωής τους, χωρίς δεύτερη σκέψη επειδή υποθέτουν, σχεδόν πάντα σωστά, ότι τα συγκεκριμένα συστήματα συντηρούνται σωστά. Στη συγκεκριμένη περίπτωση, λοιπόν, υπάρχει η δυσκολία της συντήρησης λόγω της παλαιότητας και της έλλειψης υποστήριξης από τους κατασκευαστές, αλλά και οργανωτική αστοχία με την έλλειψη αντισταθμιστικών μέτρων που θα μπορούσαν να είχαν ελαχιστοποιήσει τις αρνητικές λειτουργικές επιπτώσεις της δυσκολίας αυτής».
Αυτό σημαίνει δυσκολία εύρεσης ανταλλακτικών και χρήση παρωχημένης υπηρεσίας επικοινωνίας, η οποία δεν προσφέρεται πλέον εμπορικά εδώ και αρκετά χρόνια. Ο κ. Μπλέτσας επισημαίνει ότι το συγκεκριμένο πρόβλημα μπορεί να αποφευχθεί στο άμεσο μέλλον με καλύτερη συνεργασία ΥΠΑ – ΟΤΕ και την εγκατάσταση σχετικά απλών μηχανισμών επιπλέον τηλεμετρίας και τηλεχειρισμού στους αναμεταδοτικούς σταθμούς της ΥΠΑ.
Ο εκσυγχρονισμός των συστημάτων αεροναυτιλίας δεν μπορεί να γίνει με βεβιασμένους ρυθμούς. Εργα που παραμένουν σε εκκρεμότητα εδώ και δεκαετίες είναι αδύνατον να ολοκληρωθούν μέσα σε λίγα χρόνια. Αυτό, ωστόσο, δεν αναιρεί την ανάγκη να γίνουν άμεσα τα πρώτα ουσιαστικά βήματα.
«Καλύτερη συνεργασία από όλους τους εμπλεκομένους, κάτι το οποίο κυρίως δυσκολεύει η έμφυτη τάση των Ελλήνων να αποδίδουν τις ευθύνες για ό,τι και να συμβαίνει πάντα σε κάποιον άλλον, καλύτερες διαδικασίες αντιμετώπισης των προβλημάτων που προκαλεί η παλαιότητα του συστήματος σε συνδυασμό με στοχευμένες μικρές τεχνικές επεμβάσεις που θα βελτιώσουν την τηλεμετρία και την έγκαιρη ιχνηλάτηση δυσλειτουργιών μέχρι την αντικατάσταση του συστήματος», επισημαίνει και καταλήγει: «Από εκεί και πέρα θα πρέπει επιτέλους να αναγνωρίσουμε ότι οι διαδικασίες του ελληνικού Δημοσίου είναι ορθογώνιες με την ασφάλεια γενικότερα. Οταν μια προμήθεια εξοπλισμού παίρνει χρόνια, όταν θα παραληφθεί είναι ήδη παρωχημένος. Οπως και πολλά άλλα βασικά θέματα που απασχολούν την κοινωνία, η επίλυση αυτού του προβλήματος χρειάζεται συναίνεση, εμπιστοσύνη, ουσιαστική συνεργασία και προτεραιοποίηση του μακροπρόθεσμου».
