Το «φάτε τους πλούσιους» δεν είναι δα και το πιο πρωτότυπο σύνθημα στην οικονομική ιστορία της ανθρωπότητας. Σίγουρα ο νέος δήμαρχος Νέας Υόρκης δεν το σκέφτηκε μόνος του (ανάμεσα σε σειρά οικονομικών πολιτικών που ξεσήκωσε από τον τσελεμεντέ του καλού λαϊκιστή), ούτε οι αντίστοιχοι υπέρμαχοι του φόρου στη Γαλλία. Από τότε που υπάρχει ανισότητα ταλέντων και κόπου μεταξύ ανθρώπων (από πάντα;), υπάρχει ανισότητα στα υλικά αποκτήματά τους, κι ο αναπόφευκτος φθόνος. Αλλά ενώ πολλά επιχειρήματα φορολόγησης πλούτου πηγάζουν σε ταπεινά ένστικτα και λαϊκισμό, στην εποχή μας νέες πανίσχυρες οικονομικές τάσεις αλλάζουν τη συζήτηση.
Οι φόροι στην περιουσία γίνονται λογικότεροι από ποτέ – απλά μην πιστέψει κανείς ότι θα λύσουν όλα μας τα προβλήματα ως νέο λεφτόδεντρο.
Στον πλανήτη σημερα, αλλά ειδικά στις επιτυχημένες οικονομίες, ζούμε όλο και πιο ισχυρά φαινόμενα υπεραστέρων. Σε όλους τους κλάδους, από τέχνες και αθλητισμό έως πληροφορική. Εκτός του πλούσιου κόσμου, ή πριν από 100 χρόνια, ο Γιάννης Αντετοκούνμπο θα ήταν πιθανότατα ένας αγρότης με λίγο ιδιαίτερα προσόντα. Σήμερα είναι ένας υπέρλαμπρος αστέρας που ίσως φτάσει περιουσία 1 δισ. ευρώ πριν κλείσει τα 40 (και μπράβο του!). Δεν θα είναι μόνος του, βέβαια.
Ο καπιταλισμός παράγει δισεκατομμυριούχους ταχύτερα από ποτέ. Και κάτω από τη λαμπρή επιφάνεια όμως, τους διάσημους και τα κότερα, αφανή άτομα με σχετικά σπάνιες ικανότητες (στο κορυφαίο 1% του κλάδου τους ας πούμε;) βγάζουν περισσότερα χρήματα με λιγότερο κόπο από ποτέ. Ο λόγος είναι το σύμπλεγμα τεχνολογιών και οικονομικής ανάπτυξης του πλανήτη, που χονδρικά λέμε παγκοσμιοποίηση.
Ενας ικανός καλλιτέχνης στις Μυκήνες πριν από 3.000 χρόνια θα έφτιαχνε κοσμήματα για τη βασίλισσα και ίσως δύο τυχερές φίλες της. Ακόμη και πριν από 100 χρόνια, ένας άνθρωπος με την οικονομική ιδιοφυΐα του Τζον Μεϊναρντ Κέινς έδινε απλά διαλέξεις σε μερικές δεκάδες άτομα ή διαχειριζόταν τη μικρή κινητή περιουσία του Πανεπιστημίου του Κέμπριτζ.
Σήμερα ο Μπερνάρ Αρνό, ιδιοκτήτης του 48% της LVMH (που είπε ότι φόρος πλούτου 2% θα σκότωνε τη γαλλική οικονομία), πουλάει είδη πολυτελείας στην ανώτερη αστική τάξη όλου του πλανήτη, δηλαδή σε εκατοντάδες εκατομμύρια άτομα. Οι μεγατραπεζίτες διαχειρίζονται τις αποταμιεύσεις όλων αυτών, τρισεκατομμύρια δολάρια. Ινφλουένσερ και γκουρού της «διαχείρισης περιουσιών», που δεν ξέρουν καν στοιχειώδη χρηματοοικονομικά, έχουν εκατοντάδες χιλιάδες ακολούθους. Και σε ένα επάγγελμα που απλά δεν υπήρχε πριν κάποια χρόνια, οι επιφανέστεροι ειδικοί της τεχνητής νοημοσύνης αποσπούν απολαβές 250 εκατ. ευρώ (όντως!).
Ας αφήσουμε το φιλοσοφικό ζήτημα αν τέτοιοι «υπεραστέρες» προσφέρουν κάτι πραγματικά ή αξίζουν να πληρώνονται τόσο (βλ. και «Φορολογώτας τον Ζεράρ», «Καθημερινή», 27.01.2013). Το βασικό φορολογικό θέμα είναι ότι δεν πληρώνονται με τον ίδιο τρόπο που πληρώνονται οι κανονικοί άνθρωποι και γι’ αυτό δεν φορολογούνται επαρκώς, όποιο και να είναι το μέτρο διανεμητικής δικαιοσύνης που προτιμάτε!
Αν δεν συνεννοηθεί και συντονιστεί όλη η Δύση, θα έχουμε φορολογικό ανταγωνισμό και έξοδο πλουσίων.
Ενας καλά αμειβόμενος μισθωτός στην Ευρώπη πληρώνει οριακό φόρο (δηλαδή για κάθε έξτρα ευρώ που θα βγάλει σε ένα έτος) έως και 55%. Ο μέσος φόρος που πληρώνει στο συνολικό εισόδημα άνετα πλησιάζει στο 40%. Αντίθετα, όσοι πληρώνονται άμεσα ή έμμεσα μέσω εταιρειών, πληρώνουν πολύ λιγότερο. Οι 400 πλουσιότεροι Αμερικανοί πλήρωναν κατά μέσον όρο το 2018-2020 μόλις 23,8%! Ο Αρνό στη Γαλλία άγνωστο πόσο, αλλά σίγουρα μικρότερο ποσοστό από έναν καλοπληρωμένο μισθωτό στη χώρα.
Ενας λογικός φόρος περιουσίας, λοιπόν, για υπεραστέρες, υπερκρίσους (και διάφορους υπερτυχερούς…) θα είχε νόημα, με τρεις προειδοποιήσεις:
α) Το βασικότερο, αν δεν συνεννοηθεί και συντονιστεί όλη η Δύση, θα έχουμε φορολογικό ανταγωνισμό και έξοδο πλουσίων. Αυτό αν δεν λυθεί, δεν έχει νόημα να συζητούμε καν το μέτρο.
β) Μην περιμένετε να σωθούμε με αυτά τα χρήματα. Ακόμη και 2% του πλούτου από όλους τους υπερπλούσιους να πάρει το γαλλικό κράτος, χωρίς να φύγει κανείς από τη χώρα, θα ενισχυθούν τα κρατικά έσοδα έως 20-25 δισ. Συγκριτικά τα συνολικά έσοδα του γαλλικού κράτους είναι 1.650 δισ. ευρώ!
γ) Οχι, κατηγορηματικά, στις έκτακτες φορολογίες. Κάθε γενιά ή και κάθε χρονιά, αρκετοί άνθρωποι θεωρούν ότι η χώρα βρίσκεται σε έκτακτη ανάγκη (σε πολλές π.χ. ελληνικές ταινίες του 1960 κυριαρχεί δυσφορία περί τιμών, «με το ηλεκτρικό που έχω πληρώσει αυτόν τον μήνα θα μπορούσα να ηλεκτροφωτήσω κάθε βράδυ τον Παρθενώνα», γκρίνιαζε ο Ηλιόπουλος). Τα σοβαρά κράτη όμως δεν κάνουν ενέδρες στους πολίτες, ακόμη κι αν είναι πλούσιοι. Οι κανόνες του παιχνιδιού πρέπει να είναι σταθεροί και προβλέψιμοι. Ενας φόρος περιουσίας πρέπει να είναι δίκαιος και να ισχύει κάθε χρόνο, όχι «έκτακτα». Με σκοπό τη σωστή φορολόγηση κάθε πολίτη, όχι την ευκαιριακή υφαρπαγή πόρων από κάποιους που δούλεψαν χρόνια για να τους αποκτήσουν.
*Ο κ. Σωτήρης Γεωργανάς είναι καθηγητής Οικονομικών στο City St George’s, University of London και μέλος του επιστημονικού συμβουλίου του ΚΕΦίΜ.
