Η συμφωνία Ε.Ε. – Mercosur, αν και εσχάτως εισήλθε στη σφαίρα του δημόσιου διαλόγου, αποτελεί το αντικείμενο μακρών και επίπονων διαπραγματεύσεων μεταξύ της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και των χωρών της Λατινικής Αμερικής, που ξεπερνούν τα 25 χρόνια. Το δε εμπορικό τμήμα της συμφωνίας, που αποτελεί και τον ακρογωνιαίο λίθο της, οριστικοποιήθηκε αρκετά χρόνια νωρίτερα, από την τότε κυβέρνηση, τον Ιούνιο του 2019. Αυτό σημαίνει ότι όλες οι κυβερνήσεις, και όλα τα κόμματα που συμμετείχαν σε αυτές, έλαβαν μέρος σταθερά και αδιαλείπτως στη διαμόρφωση των τελικών κειμένων τα οποία εγκρίθηκαν την περασμένη εβδομάδα.
Στόχος της συμφωνίας, από την έναρξη των διαπραγματεύσεων, ήταν η μείωση των εισαγωγικών δασμών, η ανάπτυξη του ελευθέρου εμπορίου ανάμεσα στις δύο ηπείρους και η εγκαθίδρυση ευρείας ζώνης ελευθέρων συναλλαγών ανάμεσα στις χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης και στις χώρες της Mercosur (Βολιβία, Βραζιλία, Αργεντινή, Ουρουγουάη, Παραγουάη).
Τα τελευταία χρόνια, ο πρωτογενής τομέας βρέθηκε πολλές φορές αντιμέτωπος με ισχυρές προκλήσεις. Οι περιορισμοί του εμπορίου από την έξαρση της πανδημίας του κορωνοϊού, ο πόλεμος στην Ουκρανία, η έντονη ξηρασία και οι επώδυνες συνέπειες από την κλιματική κρίση είναι λίγες μόνον από τις αναταράξεις τις οποίες βίωσε ο πρωτογενής τομέας στο σύνολο της Ευρώπης. Σε αυτό το σύνθετο γεωοικονομικό και γεωπολιτικό περιβάλλον, οι ανησυχίες για διαταραχές στον αγροδιατροφικό τομέα από τη συμφωνία με τις χώρες της Mercosur είναι, αναμφισβήτητα, εύλογες για το σύνολο των χωρών. Φυσικά, εύλογες είναι οι ανησυχίες και για τη χώρα μας και για τους Ελληνες παραγωγούς.
Γι’ αυτό από την πρώτη στιγμή της επανενεργοποίησης των διαπραγματεύσεων για τη σύναψη της τελικής συμφωνίας, η ελληνική πλευρά επιχείρησε να οικοδομήσει ισχυρές συμμαχίες με τις χώρες εκείνες που μοιραζόμαστε κοινές ανησυχίες από τις ενδεχόμενες επιπτώσεις στον πρωτογενή μας τομέα.
Στον πυρήνα των ελληνικών επιδιώξεων τέθηκε η αυστηρή τήρηση των υψηλών προτύπων παραγωγής –που ισχύουν για το εσωτερικό της Ενωσης– και για τα εισαγόμενα προϊόντα που παράγονται στις χώρες της Mercosur. Ζητήσαμε, επιπλέον, την ενεργοποίηση ισχυρών ελεγκτικών μηχανισμών, όχι μόνον στις πύλες εισόδου της Eνωσης, αλλά και στο πεδίο, στις χώρες όπου παράγονται τα εισαγόμενα προϊόντα. Ρυθμίσεις που ενσωματώθηκαν στο τελικό κείμενο και αποτελούν αναπόσπαστο κομμάτι της συμφωνίας. Ενώ, παράλληλα, ζητήσαμε και πετύχαμε –από κοινού με τους εταίρους μας– ισχυρές ρήτρες διασφάλισης που ενεργοποιούν τους δασμούς σε ευάλωτες κατηγορίες αγροτικών προϊόντων, όπως τα εσπεριδοειδή, σε περιπτώσεις έντονων διαταραχών στην αγορά αγροτικών προϊόντων.
Η συμφωνία Ε.Ε. – Mercosur, επομένως, όπως τελικά διαμορφώνεται, δεν είναι μια συμφωνία χωρίς φρένα και κανόνες. Περιλαμβάνει συγκεκριμένους μηχανισμούς προστασίας της ευρωπαϊκής και της ελληνικής αγροτικής παραγωγής και, ταυτόχρονα, ανοίγει νέες αγορές για τα ποιοτικά προϊόντα της χώρας μας.
H συμφωνία περιλαμβάνει συγκεκριμένους μηχανισμούς προστασίας της ευρωπαϊκής και ελληνικής αγροτικής παραγωγής.
Στον γαλακτοκομικό τομέα προβλέπεται ειδική ποσόστωση 30.000 τόνων τυριών για εξαγωγές προς τις χώρες της Mercosur. Πρόκειται για ποσότητα σχεδόν δεκαπλάσια από τις σημερινές εξαγωγές προς τις συγκεκριμένες αγορές. Παράλληλα, προστατεύονται πάνω από 350 ευρωπαϊκά προϊόντα υψηλής ποιότητας, με αναγνώριση και προστασία των γεωγραφικών ενδείξεων, εκ των οποίων τα 21 είναι ελληνικά ΠΟΠ και ΠΓΕ. Μόνο το 2024, ο ευρωπαϊκός γαλακτοκομικός τομέας συνεισέφερε πάνω από 18 δισ. ευρώ στο εμπορικό ισοζύγιο της Ε.Ε., ενώ για την Ελλάδα, μόνο οι εξαγωγές φέτας δημιούργησαν πρόσθετα έσοδα που ξεπερνούν το 1 δισ. ευρώ. Αντίστοιχα σημαντικές είναι οι προοπτικές και για το ελληνικό κρασί. Σήμερα, περίπου το 60% των εξαγωγών ευρωπαϊκού και ελληνικού κρασιού κατευθύνεται σε μόλις πέντε αγορές, γεγονός που αυξάνει την εξάρτηση και την ευαλωτότητα των παραγωγών. Ενώ τα ευρωπαϊκά –και ελληνικά– κρασιά αντιμετωπίζουν πολύ υψηλούς δασμούς στις αγορές της Mercosur. Ενδεικτικά, στη Βραζιλία οι δασμοί φτάνουν 27% για το κρασί και έως 35% για τα αφρώδη προϊόντα. Η σταδιακή κατάργηση αυτών των δασμών δίνει ανάσα και νέες δυνατότητες σε ποιοτικούς ελληνικούς οίνους ΠΟΠ και ΠΓΕ, από τη Σαντορίνη και τη Νεμέα έως τη Βόρεια Ελλάδα και την Κρήτη. Αυτό είναι ιδιαίτερα κρίσιμο σε μια περίοδο κατά την οποία οι αμερικανικοί δασμοί έχουν πλήξει τις πωλήσεις ευρωπαϊκών –και ελληνικών– κρασιών στις Ηνωμένες Πολιτείες, καθιστώντας αναγκαία τη διαφοροποίηση των εξαγωγικών προορισμών και για τον ελληνικό αμπελώνα.
Η συμφωνία Ε.Ε. – Mercosur, όπως τελικά διαμορφώνεται, δεν είναι μια συμφωνία χωρίς φρένα και κανόνες.
Αν θα έπρεπε, επομένως, να βάλει κανείς μια επικεφαλίδα στη συμφωνία Ε.Ε. – Mercosur, αυτή θα ήταν ότι πρόκειται για μια συμφωνία που γεννά πολλές προκλήσεις, καθώς απαιτείται διαρκής επιτήρηση της εφαρμογής της και πολλαπλούς ελέγχους για την προστασία της ευρωπαϊκής παραγωγής. Ταυτόχρονα, όμως, γεννά ευκαιρίες, καθώς ανοίγει σημαντικές νέες αγορές που δικαιούνται τόσο τα ευρωπαϊκά όσο και τα ελληνικά προϊόντα.
*Ο κ. Αντώνης Φιλιππής είναι γενικός γραμματέας Αγροτικής Πολιτικής και Διεθνών Σχέσεων του υπουργείου Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων.
