Και από Μάρτη, αν όχι από Φεβρουάριο, καλοκαίρι… Οι προετοιμασίες για το «πακέτο ΔΕΘ 2026» ξεκινούν άμεσα, καθώς η φετινή ομιλία του πρωθυπουργού έχει μια ιδιαιτερότητα: είναι η τελευταία πριν από τις επόμενες βουλευτικές εκλογές, κάτι που σημαίνει ότι τα μέτρα που θα ανακοινωθούν δεν θα πρέπει να περιορίζονται στη χρήση του 2027, αλλά να δίνουν προοπτική τετραετίας και ουσιαστικά να συνθέτουν το προεκλογικό πρόγραμμα της σημερινής κυβέρνησης.
Στη λογική τού ό,τι ειπωθεί θα πρέπει να είναι «μετρημένο, κοστολογημένο και στο πλαίσιο των αντοχών της ελληνικής οικονομίας», ξεκινάει τις αμέσως επόμενες εβδομάδες η διαδικασία αφενός υπολογισμού του διαθέσιμου οικονομικού χώρου τόσο για το 2027 όσο και για καθεμία από τις επόμενες τρεις χρήσεις και αφετέρου της κοστολόγησης μέτρων που θα μπορούσαν να συμπεριληφθούν στο πρόγραμμα. Καθώς τα στοιχεία εκτέλεσης του προϋπολογισμού του 2025 παραπέμπουν σε παραγωγή μεγαλύτερου πλεονάσματος σε σχέση με το προϋπολογισμένο, ανοίγει η… όρεξη για διεύρυνση του περίφημου «δημοσιονομικού χώρου». Προς το παρόν στο οικονομικό επιτελείο κινούνται συντηρητικά, εκτιμώντας ότι για το 2027 υπάρχει ένα περιθώριο της τάξεως των 800 εκατ. ευρώ, ενώ από το 2028 και μετά προκύπτει ένας «κουμπαράς» της τάξεως των 300 εκατ. ευρώ ετησίως. Φυσικά, αυτά τα δεδομένα μπορεί να αλλάξουν. Το ίδιο το δημοσιονομικό πλαίσιο της Ε.Ε. αφήνει τα περιθώρια: αν βρεθούν πρόσθετες πηγές εσόδων –π.χ. από τη λήψη μέτρων για τον περιορισμό της φοροδιαφυγής–, η απόδοση αυτών των μέτρων αυτομάτως προστίθεται στον «κουμπαρά».
Τα μέτρα αναμένεται να δίνουν προοπτική 4ετίας και ουσιαστικά θα συνθέτουν το προεκλογικό πρόγραμμα της κυβέρνησης.
Μία από τις πρώτες αποφάσεις που θα πρέπει να ληφθούν αφορά το κατά πόσον θα επαναληφθεί το περυσινό σκηνικό για πρόσθετα μέτρα στήριξης τον Απρίλιο, τα οποία θα βαρύνουν δημοσιονομικά τον προϋπολογισμό του 2026. Από το οικονομικό επιτελείο διαμηνύουν ότι τέτοια περιθώρια –με βάση τα σημερινά οικονομικά δεδομένα– δεν υπάρχουν, οπότε η όποια συζήτηση θα αφορά τον προϋπολογισμό του 2027. Εναν προϋπολογισμό ο οποίος έχει από τώρα «βαρύνει» με μέτρα που έχουν ήδη ανακοινωθεί και νομοθετηθεί, όπως ο μηδενισμός του ΕΝΦΙΑ για τις κύριες κατοικίες σε περιοχές με πληθυσμό κάτω των 1.500 κατοίκων, με την εφαρμογή της νέας, ευνοϊκής φορολογικής κλίμακας και για τους ελεύθερους επαγγελματίες ή τους αυτοαπασχολούμενους κ.λπ. Και μόνο αυτό θέτει αυτομάτως περιορισμούς στο τι μπορεί να ενσωματωθεί στο επόμενο πακέτο στήριξης και τι όχι.
Ξεκινάει άμεσα η διαδικασία υπολογισμού του διαθέσιμου οικονομικού χώρου τόσο για το 2027 όσο και για τα επόμενα τρία χρόνια.
Εκφρασμένη πρόθεση της κυβέρνησης είναι να συνεχιστεί η πολιτική μείωσης των φορολογικών συντελεστών, καθώς η εμπειρία των προηγούμενων ετών έδειξε ότι οδηγεί σε διεύρυνση της φορολογικής βάσης και κατά συνέπεια αύξηση αντί για μείωση των φορολογικών εσόδων. Οι εκτιμήσεις για την πορεία των φορολογικών εσόδων μέχρι το 2029 έχουν ήδη γίνει και προβλέπουν αλλεπάλληλα ρεκόρ.
Ιδέες για το ποια θα μπορούσε να είναι η επόμενη μείωση φόρου έχουν πέσει στο τραπέζι. Δύο είναι οι βασικότερες:
1. Η περαιτέρω μείωση των συντελεστών φορολόγησης των ενοικίων. Το ενδεχόμενο το έχει αφήσει ανοιχτό και ο ίδιος ο πρωθυπουργός, αλλά το έχει συνδέσει με το ύψος των δηλωθέντων εισοδημάτων από ενοίκια. Στο οικονομικό επιτελείο εκτιμούν ότι υπάρχουν μεγάλα περιθώρια αύξησης των δηλωθέντων εισοδημάτων ακόμη και άμεσα. Εχοντας ήδη σχηματίσει μια πλήρη εικόνα για το ύψος των ενοικίων που εμφανίζονται αλλά και με την προοπτική λειτουργίας του Μητρώου Ιδιοκτησίας Ακινήτων μέσα στο 2026, εκτιμάται ότι μπορούν να βρεθούν πρόσθετα φορολογικά έσοδα από την αύξηση των δηλωθέντων ενοικίων. Τα ενδεχόμενα, πολλά: να αποδώσουν οι έλεγχοι στα εμφανιζόμενα ως κλειστά ακίνητα και να εντοπιστούν «μαύρα» ενοίκια. Θα υλοποιηθούν μαζικοί έλεγχοι –με τη διαδικασία των έμμεσων πρακτικών ελέγχου– σε ιδιοκτήτες που εμφανίζονται να νοικιάζουν σπίτια αξίας πολλών εκατοντάδων χιλιάδων ευρώ έναντι πινακίου φακής. Ή ακόμη και να εντοπιστεί ότι πίσω από τις «δωρεάν παραχωρήσεις» κτισμάτων (οι οποίες, μάλιστα, βάσει νομοθεσίας εμπίπτουν και στο μέτρο της τεκμαρτής φορολόγησης) κρύβονται υποθέσεις σοβαρής φοροδιαφυγής. Υπάρχει και η λίστα των ιδιοκτητών που εμφανίζονται να εισπράττουν ενοίκια μέσω εταιρείας ακριβώς για να φορολογούνται με χαμηλότερο συντελεστή (22% αντί για 35% ή 45%). Ο νόμος επιτρέπει στην ΑΑΔΕ να καταλογίζει πρόστιμα και πρόσθετους φόρους αν τεκμηριώνεται ότι η είσπραξη ενοικίου από εταιρεία γίνεται αποκλειστικά για λόγους φοροαποφυγής. Τα εισοδήματα από ενοίκια που σήμερα αποκρύπτονται μπορούν να χρηματοδοτήσουν πρόσθετα μέτρα στήριξης όπως τη χρηματοδότηση μιας ευνοϊκότερης κλίμακας φορολογίας των εισοδημάτων από ακίνητα. Και αν μάλιστα τεκμηριωθεί στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή ότι οι πρόσθετοι φόροι είναι προϊόν αντιμετώπισης της φοροδιαφυγής, το μέτρο μπορεί να χρηματοδοτηθεί χωρίς να αδειάσει ο «κουμπαράς» του δημοσιονομικού χώρου.
2. Η συζήτηση ότι το επόμενο πακέτο μέτρων στήριξης θα πρέπει να αφορά τους επαγγελματίες και τις επιχειρήσεις έχει ήδη ανοίξει. Μια ερώτηση στον πρωθυπουργό για την προκαταβολή φόρου έφερε το συγκεκριμένο θέμα στο τραπέζι. Αυτά όμως που προσγειώνουν στην πραγματικότητα είναι τα νούμερα του προϋπολογισμού. Η προκαταβολή 55% σε φυσικά πρόσωπα, ελεύθερους επαγγελματίες, επιτηδευματίες κ.λπ., αλλά και 80% στα νομικά πρόσωπα, δημιουργεί μια «δεξαμενή» που αποδίδει πάνω από 4 δισ. ευρώ ετησίως. Ο προϋπολογισμός του 2026 δείχνει ότι από τα φυσικά πρόσωπα έχει προϋπολογιστεί να συγκεντρωθούν 645 εκατ. ευρώ ετησίως και από τα νομικά πρόσωπα περί τα 3,54 δισ. ευρώ. Μείωση της προκαταβολής προκαλεί άμεσο δημοσιονομικό κόστος κατά τη χρονιά της αλλαγής του συντελεστή. Ομως, αυξάνεται η ρευστότητα των επιχειρήσεων και των επαγγελματιών –με ό,τι αυτό συνεπάγεται σε επίπεδο επενδύσεων ή χρηματοδότησης νέων σχεδίων–, ενώ σταδιακά –ουσιαστικά με την αλλαγή της χρονιάς– το δημοσιονομικό κόστος περιορίζεται, καθώς λιγότερη προκαταβολή σημαίνει και αύξηση της απόδοσης του φόρου εισοδήματος κατά την εκκαθάριση της δήλωσης.
Η λογική που επικρατεί στο οικονομικό επιτελείο όλα αυτά τα χρόνια είναι να μην εξαντληθούν οι αντοχές σε ένα μέτρο το οποίο θα αφορά μια συγκεκριμένη ομάδα. Πόσο μάλλον στην τελευταία πριν από τις εκλογές εξαγγελία παροχών. Αυτό σημαίνει ότι ο κατάλογος με τις κοστολογήσεις πιθανών μέτρων –μικρότερων ή μεγαλύτερων– θα διευρυνθεί και ότι οι τελικές αποφάσεις θα ληφθούν το καλοκαίρι, όταν θα υπάρχει και καλύτερη εικόνα για τα δημοσιονομικά περιθώρια.
