Σε πρωτοφανή κλιμάκωση πέρασε η σύγκρουση Ντόναλντ Τραμπ – Τζερόμ Πάουελ, καθώς ο Λευκός Οίκος ενέτεινε την εκστρατεία πίεσης προς τη Federal Reserve, απειλώντας να ασκήσει δίωξη στον πρόεδρό της για σχόλια στο Κογκρέσο σχετικά με ένα έργο ανακαίνισης κτιρίου, μια ενέργεια που ο Πάουελ χαρακτήρισε «πρόσχημα» για να αποκτήσει μεγαλύτερη επιρροή στα επιτόκια που ο Τραμπ θέλει να μειώσει δραστικά. Αυτή είναι η πρώτη φορά που ο Πάουελ αντιπαρατίθεται ανοιχτά στον Τραμπ σχετικά με την ανεξαρτησία της Fed. Επί χρόνια απαντούσε στις επιθέσεις του Αμερικανού προέδρου με τρόπους που γενικά δεν έριχναν λάδι στη φωτιά. Αυτό πλέον άλλαξε.
Αυτή είναι και η τελευταία εξέλιξη σε μια μακροχρόνια προσπάθεια του Τραμπ για μεγαλύτερο έλεγχο της Fed η οποία χρονολογείται από τα πρώτα χρόνια της θητείας Πάουελ, που ξεκίνησε το 2018. Αυτό που διακυβεύεται είναι η ανεξαρτησία της Fed –της σημαντικότερης κεντρικής τράπεζας στον κόσμο, η οποία αποτελεί θεμέλιο της οικονομικής πολιτικής των ΗΠΑ και ακρογωνιαίο λίθο του χρηματοπιστωτικού της συστήματος– στο να καθορίζει τη νομισματική πολιτική των ΗΠΑ, χωρίς επιρροή από εκλεγμένους αξιωματούχους όπως ο Τραμπ, οι οποίοι θα προτιμούσαν φθηνότερα κόστη δανεισμού για την πολιτική τους απήχηση. «Τα τελευταία νέα για την ποινική έρευνα κατά του Πάουελ σαφέστατα ενισχύουν τις ανησυχίες για την ανεξαρτησία της Fed», σχολιάζει ο επικεφαλής οικονομολόγος της Goldman Sachs, Γιαν Χάτζιους.
Η ενέργεια αυτή, η οποία έρχεται μάλιστα περίπου δύο εβδομάδες πριν συζητηθεί ενώπιον του Ανωτάτου Δικαστηρίου η προσπάθεια του Τραμπ να απολύσει μια άλλη αξιωματούχο της Fed, τη Λίζα Κουκ, αντιμετωπίστηκε αρνητικά από τις αγορές. Οι επενδυτές παρακολουθούν άλλωστε με προσοχή την αντιπαράθεση μεταξύ Τραμπ και Fed από τότε που εξελέγη για δεύτερη θητεία τον Νοέμβριο του 2024. Το δολάριο ΗΠΑ σημείωσε τη μεγαλύτερη πτώση των τελευταίων τριών εβδομάδων τη Δευτέρα, ο χρυσός εκτοξεύτηκε σε νέο ιστορικό υψηλό και στα 4.600 δολάρια ανά ουγγιά, η απόδοση του 10ετούς ομολόγου των ΗΠΑ ενισχύθηκε, ενώ η Wall Street κατέγραψε ισχυρή πτώση στο άνοιγμα.
Ο Πάουελ θα ολοκληρώσει τη θητεία του ως πρόεδρος τον Μάιο, ωστόσο η θητεία του ως μέλους του διοικητικού συμβουλίου της Fed εκτείνεται έως το 2028. Δεν έχει διευκρινίσει αν θα αποχωρήσει ή αν θα παραμείνει στο Δ.Σ. Ο Τραμπ έχει δηλώσει ότι έχει ήδη επιλέξει τον διάδοχό του, χωρίς ωστόσο να τον κατονομάσει, τονίζοντας ότι θα είναι «κάποιος που πιστεύει σε χαμηλότερα επιτόκια, κατά πολύ». Σημειώνεται ότι υποψήφιοι για τη θέση είναι τέσσερις, ο οικονομικός σύμβουλος του Λευκού Οίκου Κέβιν Χάσετ (ο οποίος δήλωσε ότι υποστηρίζει την έρευνα για τον Πάουελ), ο πρώην διοικητής της Fed, Κέβιν Γουόρς, ο διοικητής Κρίστοφερ Γουόλερ και το ανώτερο στέλεχος της BlackRock, Ρικ Ρίντερ.
Ο Πάουελ χαρακτήρισε το ζήτημα «πρόσχημα» για να αποκτήσει ο Τραμπ μεγαλύτερη επιρροή στα επιτόκια που θέλει να μειώσει.
Η τελευταία επίθεση του Λευκού Οίκου αποκαλύφθηκε αργά την Κυριακή από τον Πάουελ, ο οποίος δήλωσε (μέσω βίντεο) ότι η Fed είχε λάβει κλητεύσεις από το υπουργείο Δικαιοσύνης την περασμένη εβδομάδα σχετικά με σχόλια που έκανε στο Κογκρέσο το περασμένο καλοκαίρι για τις υπερβάσεις κόστους για ένα έργο ανακαίνισης κτιρίου ύψους 2,5 δισ. δολαρίων στο συγκρότημα των κεντρικών γραφείων της Fed στην Ουάσιγκτον. Η Fed έχει αποδώσει την αύξηση σε υψηλότερο κόστος υλικών και εργασίας, καθώς και σε απρόβλεπτα προβλήματα, όπως η ύπαρξη τοξικών υλικών. Κατά την κατάθεσή του στο Κογκρέσο, ο Πάουελ είχε διαψεύσει δημοσιεύματα περί «πολυτελών» χαρακτηριστικών του έργου, σημειώνοντας ότι ορισμένα στοιχεία των αρχικών σχεδίων δεν περιλαμβάνονται πλέον στο τελικό πλάνο.
«Την Παρασκευή το υπουργείο Δικαιοσύνης επέδωσε στη Fed κλητεύσεις, απειλώντας με ποινική δίωξη σχετικά με την κατάθεσή μου ενώπιον της Επιτροπής Τραπεζών της Γερουσίας τον περασμένο Ιούνιο», δήλωσε ο Πάουελ. «Εχω βαθύ σεβασμό για το κράτος δικαίου και για τη λογοδοσία στη δημοκρατία μας. Κανείς –σίγουρα όχι ο πρόεδρος της Fed– δεν είναι υπεράνω του νόμου», τόνισε. «Αλλά αυτή η άνευ προηγουμένου ενέργεια θα πρέπει να εξεταστεί στο ευρύτερο πλαίσιο των απειλών της κυβέρνησης και της συνεχιζόμενης πίεσης» για χαμηλότερα επιτόκια και γενικότερα για μεγαλύτερη επιρροή στη Fed, ανέφερε ο Πάουελ.
«Αυτή η νέα απειλή δεν αφορά την κατάθεσή μου τον περασμένο Ιούνιο ή την ανακαίνιση των κτιρίων της Ομοσπονδιακής Τράπεζας. Δεν αφορά τον εποπτικό ρόλο του Κογκρέσου. Αυτά είναι προσχήματα. Η απειλή ποινικών διώξεων είναι συνέπεια του ότι η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ καθορίζει τα επιτόκια με βάση την καλύτερη εκτίμησή μας για το τι θα εξυπηρετήσει το κοινό, αντί να ακολουθεί τις προτιμήσεις του προέδρου», πρόσθεσε χαρακτηριστικά.
Ο Τραμπ δήλωσε ότι δεν γνώριζε τις ενέργειες του υπουργείου Δικαιοσύνης. «Δεν γνωρίζω τίποτα γι’ αυτό, αλλά σίγουρα δεν είναι πολύ καλός στη Fed και δεν είναι πολύ καλός στην κατασκευή κτιρίων», είπε για τον Πάουελ.
Ο κίνδυνος πολιτικοποίησης της νομισματικής πολιτικής
Ο Τραμπ έχει απαιτήσει από τη Fed να μειώσει απότομα τα επιτόκια από τότε που ανέλαβε τα καθήκοντά του τον Ιανουάριο του 2025, κατηγορώντας την πολιτική της ότι κρατάει πίσω την οικονομία και θέτοντας στο «τραπέζι» ακόμα και την απόλυση του Πάουελ, παρά τις νομικές προστασίες που φαινομενικά καλύπτουν τον πρόεδρο της Fed από την απομάκρυνση.
Η ανεξαρτησία των κεντρικών τραπεζών, τουλάχιστον στον καθορισμό των επιτοκίων με σκοπό τον έλεγχο του πληθωρισμού, θεωρείται κεντρική αρχή μιας ισχυρής οικονομικής πολιτικής, απομονώνοντας τους υπεύθυνους χάραξης νομισματικής πολιτικής από βραχυπρόθεσμες πολιτικές σκέψεις και επιτρέποντάς τους να επικεντρωθούν σε μακροπρόθεσμες προσπάθειες για τη διατήρηση σχετικά σταθερών τιμών.
Πρώην αξιωματούχοι και οικονομολόγοι της Fed περιέγραψαν την κατάσταση ως βαθιά ανησυχητική, ο καθηγητής του Cornell, Εσβαρ Πρασάντ, υποστήριξε ότι καταδεικνύει την αποφασιστικότητα της κυβέρνησης να επηρεάσει την πολιτική της Fed μέσω νομικών απειλών, ενώ ο Ρεπουμπλικανός γερουσιαστής και μέλος της Επιτροπής Τραπεζών της Γερουσίας που εξετάζει τους υποψηφίους για την προεδρία της Fed, Τομ Τίλις, προειδοποίησε ότι η αξιοπιστία του ίδιου του υπουργείου Δικαιοσύνης βρίσκεται σε κίνδυνο. Ο Τίλις δήλωσε ότι θα αντιταχθεί στην επικύρωση οποιουδήποτε διαδόχου του Πάουελ μέχρι να επιλυθεί το νομικό ζήτημα.
Η έρευνα για τον Πάουελ «είναι μία από τις χειρότερες στιγμές στην προεδρία Τραμπ και στην ιστορία των κεντρικών τραπεζών», δήλωσε ο Πίτερ Κόντι-Μπράουν, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Πενσιλβάνια. «Το Κογκρέσο δεν σχεδίασε τη Fed ώστε να αντικατοπτρίζει τις καθημερινές διαθέσεις του προέδρου και επειδή η Fed έχει απορρίψει τις προσπάθειες του Τραμπ να την καταρρίψει, εξαπολύει όλο το βάρος του αμερικανικού ποινικού δικαίου εναντίον του προέδρου της».
Η Ομοσπονδιακή Τράπεζα των ΗΠΑ καθορίζει τον τόνο για τις οικονομικές συνθήκες πολύ πέρα από τα σύνορα της Αμερικής.
Η αξιοπιστία των κεντρικών τραπεζών θεωρείται σημαντικό asset και αν τεθεί σε κίνδυνο, θα «κοστίσει» στις αγορές, διαμηνύουν οι αναλυτές. Εστω και με καθυστέρηση οι μεγάλες κεντρικές τράπεζες, όπως οι Fed και ΕΚΤ, κατάφεραν να χαλιναγωγήσουν τελικά τον πληθωρισμό γιατί οι αγορές τις «άκουσαν». «Μια τέτοια κίνηση ενέχει τον κίνδυνο πολιτικοποίησης της νομισματικής πολιτικής, υπονομεύοντας την αξιοπιστία της Fed στην επίτευξη της διπλής εντολής της. Με την πάροδο του χρόνου, αυτό θα μπορούσε να αποδυναμώσει τις προσδοκίες για τον πληθωρισμό και να αυξήσει το ασφάλιστρο διάρκειας των αμερικανικών περιουσιακών στοιχείων», όπως επισημαίνει η JP Morgan.
«Μια Fed που ευθυγραμμίζεται στενότερα με την πολιτική θα μπορούσε να προκαλέσει υψηλότερο πληθωρισμό για μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, πιθανώς αρνητικά πραγματικά επιτόκια στο βραχυπρόθεσμο άκρο της καμπύλης, αυξημένα μακροπρόθεσμα επιτόκια δανεισμού και ένα πιο αδύναμο δολάριο», εκτιμά ο οικονομολόγος της Berenberg, Ατακάν Μπακισκάν.
Η ανεξαρτησία της Fed δέχεται επίθεση και οι αγορές δεν θα την ανεχθούν, προειδοποιεί ο Νάιτζελ Γκριν, διευθύνων σύμβουλος της deVere Group, από τους μεγαλύτερους οίκους χρηματοοικονομικής συμβουλευτικής στον κόσμο. «Η χρήση νομικών μηχανισμών ξεπερνάει ένα όριο που έχει τεράστια σημασία για τις αγορές. Οι επενδυτές αποτιμούν τα περιουσιακά στοιχεία με βάση την υπόθεση ότι η νομισματική πολιτική των ΗΠΑ καθορίζεται από οικονομικά στοιχεία, όχι από πολιτική βούληση. Οταν αυτή η υπόθεση αποδυναμώνεται, ο κίνδυνος αυξάνεται παντού, άμεσα και ορατά». Και οι παγκόσμιες συνέπειες ακολουθούν γρήγορα, προσθέτει. «Η Fed καθορίζει τον τόνο για τις οικονομικές συνθήκες πολύ πέρα από τα σύνορα των ΗΠΑ. Οι ροές κεφαλαίων προς την Ευρώπη, την Ασία και τις αναδυόμενες αγορές ανταποκρίνονται άμεσα στα σήματα της Fed».
Συζητήσεις μεταξύ των κεντρικών τραπεζιτών στο περιθώριο της συνόδου της Fed στο Jackson Hole πέρυσι το καλοκαίρι αποκάλυψαν ότι ένα σενάριο στο οποίο η Fed βλέπει την ικανότητά της να αντιμετωπίζει τον πληθωρισμό να τίθεται σε κίνδυνο από την απώλεια της ανεξαρτησίας της, αποτελεί άμεση απειλή για την οικονομική σταθερότητα γενικότερα. Πιθανότατα θα συνεπαγόταν μεγάλη αναταραχή στις χρηματοπιστωτικές αγορές, με τους επενδυτές να απαιτούν μεγαλύτερο ασφάλιστρο για την κατοχή αμερικανικών ομολόγων και να επαναξιολογούν την κατάσταση των κρατικών τίτλων ως την κινητήρια δύναμη του παγκόσμιου χρηματοπιστωτικού συστήματος.
Το χρονικό των πιέσεων του Αμερικανού προέδρου για φθηνότερο χρήμα
Κατά τη διάρκεια του 2025 ο Τραμπ επιτέθηκε αρκετές φορές στον Τζερόμ Πάουελ, κατηγορώντας τον ότι «άργησε πολύ και έκανε λάθος» σχετικά με τα επιτόκια και προσθέτοντας ότι «η λήξη της θητείας του παραείναι μακριά». Εφθασε στο να αποκαλέσει τον Πάουελ «τεράστιο loser», διαμηνύοντας πως αν θέλει να τον απολύσει «θα φύγει πολύ γρήγορα, πιστέψτε με».
Φυσικά δεν ήταν η πρώτη φορά που ο Τραμπ πραγματοποίησε επίθεση στον Πάουελ. Και κατά την πρώτη θητεία του, όταν μάλιστα ο ίδιος είχε επιλέξει τον Πάουελ να αναλάβει το τιμόνι της Fed, προσπάθησε να τον απομακρύνει καθώς και τότε θεωρούσε ότι κινείτο πολύ αργά όσον αφορά τις μειώσεις των επιτοκίων. «Ολοι οι ανόητοι (boneheads) εκεί στη Fed, να μειώσουν τα επιτόκια σε αρνητικό έδαφος», είχε πει το 2019. Η Fed μείωσε εκείνο το έτος τα επιτόκια, αλλά όχι λόγω της πίεσης του Τραμπ. Το έκανε καθώς ήθελε να στηρίξει την οικονομία λόγω της μεγάλης αβεβαιότητας που είχαν δημιουργήσει οι δασμοί των ΗΠΑ.
Η πανδημία και η πληθωριστική κρίση στη συνέχεια ανάγκασαν τον Πάουελ να μειώσει περαιτέρω και γρήγορα τα επιτόκια κοντά στο μηδέν, αποτρέποντας μια άμεση αντιπαράθεση με τον Τραμπ μέχρι τη λήξη της θητείας του το 2021.
Εφθασε στο σημείο να αποκαλέσει τον Πάουελ «τεράστιο loser», διαμηνύοντας πως αν θέλει να τον απολύσει «θα φύγει πολύ γρήγορα».
Με την επιστροφή του Τραμπ στον Λευκό Οίκο, ο Πάουελ ήταν προετοιμασμένος για «ανάφλεξη» της μεταξύ τους κατάστασης. Αλλωστε πριν από τις εκλογές, τον Αύγουστο του 2024, ο Τραμπ είχε δηλώσει ότι «θα πρέπει να έχει λόγο στη νομισματική πολιτική» κατά τη δεύτερη θητεία του. Μετά την εκλογή του Τραμπ τον Νοέμβριο, ο Πάουελ δήλωσε ότι δεν θα παραιτηθεί εάν του ζητηθεί από τον πρόεδρο. Ο Πάουελ είχε επίσης τονίσει ότι, σύμφωνα με τον νόμο, οι πρόεδροι δεν μπορούν να απολύσουν ή να υποβιβάσουν τον πρόεδρο της Fed.
Το σημαντικό είναι πως ο Πάουελ, αντίθετα με τον Τραμπ, έχει κερδίσει την εμπιστοσύνη των αγορών. «Ο Πάουελ έκανε αυτό που λίγοι θα μπορούσαν: έμεινε σταθερός στις απόψεις του υπό ακραία πολιτική πίεση και συνέχισε να στηρίζει τις προσδοκίες για τον πληθωρισμό και την οικονομία. Οι αγορές τον εμπιστεύονται», σημειώνει ο Νάιτζελ Γκριν της deVere Group.
Η ανεξαρτησία των κεντρικών τραπεζών αποτελεί «κανόνα» για τις αγορές τις τελευταίες δεκαετίες. Δίνει τη δυνατότητα στους υπευθύνους χάραξης πολιτικής να αυξάνουν τα επιτόκια για τον έλεγχο του πληθωρισμού, ανεξάρτητα από τις πολιτικές συνέπειες. Ωστόσο, η πολιτική ανάμειξη στη Fed έχει μακρά ιστορία. Αν και ο νόμος του Κογκρέσου που δημιούργησε τη Fed το 1913 της παρείχε κάποια προστασία από τους πολιτικούς, στην πράξη το υπουργείο Οικονομικών ήλεγχε την κεντρική τράπεζα στα πρώτα χρόνια της. Προκειμένου να χρηματοδοτήσει τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, η Fed συμφώνησε να περιορίσει το κόστος δανεισμού αγοράζοντας κρατικά ομόλογα και διατηρώντας τις αποδόσεις τους χαμηλές. Ομως, όπως παρατηρεί η Allianz, τέτοια πολιτική πίεση στη Fed όπως η σημερινή δεν έχει υπάρξει από τη δεκαετία του 1970.
