Σε μία από τις πιο ουσιαστικές κοινωνικές παρεμβάσεις των τελευταίων ετών, το υπουργείο Εργασίας φαίνεται να οδηγείται στην επέκταση του επιδόματος ασθενείας και στους μη μισθωτούς, καλύπτοντας ένα χρόνιο κενό του ασφαλιστικού συστήματος που αφορά εκατοντάδες χιλιάδες ελεύθερους επαγγελματίες, αυτοαπασχολούμενους και αγρότες. Η αλλαγή, εφόσον υλοποιηθεί, θα φέρει την Ελλάδα και τον ΕΦΚΑ πιο κοντά στις ευρωπαϊκές πρακτικές και θα σηματοδοτήσει την πρώτη φορά που η ασθένεια θα αντιμετωπίζεται ως ασφαλιστικός κίνδυνος για όλους, ανεξαρτήτως μορφής απασχόλησης.
Να σημειωθεί ότι με τον νόμο Κατρούγκαλου και παρά την ενοποίηση του συνόλου των ασφαλιστικών ταμείων στον ΕΦΚΑ, το καθεστώς επιδόματος ασθενείας –όπως και μια σειρά από σημαντικές παροχές σε είδος και σε χρήμα– παραμένει βαθιά άνισο.
Ετσι, οι μισθωτοί του ιδιωτικού τομέα (πρώην ΙΚΑ) λαμβάνουν κλιμακωτή κάλυψη, με συμμετοχή τόσο του εργοδότη όσο και του ΕΦΚΑ, όπου μετά τον πρώτο μήνα ασθενείας το εισόδημά τους περιορίζεται στο 50% του ημερομισθίου. Στους εργαζομένους του δημόσιου τομέα καταβάλλεται το 100% του μισθού, με κάλυψη του εργοδότη, ενώ ειδικές κατηγορίες –όπως οι δημοσιογράφοι του ΕΤΑΠ-ΜΜΕ– απολαμβάνουν πλήρη κάλυψη από τον ΕΦΚΑ.
Στον αντίποδα, οι μη μισθωτοί βρίσκονται σχεδόν καθολικά εκτός συστήματος. Οι ελεύθεροι επαγγελματίες δεν δικαιούνται επίδομα ασθενείας, οι αγρότες δεν καλύπτονται ούτε για ασθένεια ούτε για εργατικό ατύχημα, ενώ και οι μηχανικοί, οι γιατροί και οι δικηγόροι στερούνται παροχής, με ελάχιστες εξαιρέσεις.
Το αποτέλεσμα είναι ότι πάνω από 1,3 εκατ. ασφαλισμένοι δεν έχουν καμιά εισοδηματική προστασία σε περίπτωση σοβαρής ασθένειας.
Η ελληνική ιδιαιτερότητα γίνεται ακόμη πιο έντονη σε σύγκριση με την Ευρωπαϊκή Ενωση, καθώς διαπιστώνει κανείς ότι στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες το επίδομα ασθενείας ξεκινάει να καταβάλλεται από την πρώτη ή τη δεύτερη ημέρα, καλύπτει από 60% έως και 100% των αποδοχών και μπορεί να διαρκέσει από έξι μήνες έως και δύο ή τρία χρόνια. Η Γερμανία, για παράδειγμα, καταβάλλει πλήρη μισθό για έξι εβδομάδες και στη συνέχεια περίπου 70% για μακροχρόνια ασθένεια. Στη Σουηδία και στη Φινλανδία τα ποσοστά αναπλήρωσης προσεγγίζουν το 80%, με μεγάλη διάρκεια κάλυψης. Ακόμη και χώρες με χαμηλότερο εισόδημα, όπως η Πορτογαλία, παρέχουν επίδομα ασθενείας σε όλους τους εργαζομένους, συμπεριλαμβανομένων των αυτοαπασχολουμένων.
Αντιθέτως, η Ελλάδα παραμένει από τις ελάχιστες χώρες όπου η ασθένεια για τους μη μισθωτούς θεωρείται προσωπικό ρίσκο και όχι ασφαλιστικός κίνδυνος.
Σύμφωνα με πληροφορίες, στο υπουργείο Εργασίας εξετάζονται εναλλακτικά σενάρια, με κοινό παρονομαστή τη στοχευμένη και δημοσιονομικά ελεγχόμενη επέκταση του επιδόματος.
Στις περισσότερες ευρωπαϊκές χώρες το επίδομα δίνεται από την πρώτη ή τη δεύτερη μέρα και καλύπτει από 60% έως 100% των αποδοχών για έξι μήνες έως και δύο ή τρία έτη.
Η επικρατέστερη προσέγγιση προβλέπει χορήγηση επιδόματος ασθενείας σε όλους τους μη μισθωτούς από την 31η ημέρα ανικανότητας, με βάση το τεκμαρτό ημερομίσθιο της ασφαλιστικής κλάσης και έπειτα από γνωμοδότηση υγειονομικής επιτροπής.
Στην πράξη, πρόκειται για επίδομα «βαριάς ασθένειας», που καλύπτει τις περιπτώσεις όπου η απώλεια εισοδήματος γίνεται πραγματικά κρίσιμη.
Αναλυτικά, στις αρμόδιες υπηρεσίες του υπουργείου αλλά και στο πόρισμα που έχει συνταχθεί στο πλαίσιο της διαδικασίας εφαρμογής ενιαίου κανονισμού στον ΕΦΚΑ (καθυστερεί από το 2017 και δεν αναμένεται να εφαρμοστεί άμεσα) έχουν τεθεί τα παρακάτω σενάρια.
Μισθωτοί
Επέκταση των ισχυόντων του πρώην ΙΚΑ σε όλους τους μισθωτούς του ιδιωτικού τομέα (ΔΕΚΟ, τράπεζες, ΕΤΑΠ-ΜΜΕ) με εξαίρεση του δημοσίου που θα παραμείνει ως έχει.
Να σημειωθεί ότι τώρα στο πρώην ΙΚΑ ΕΤΑΜ, από την 1η έως την 3η ημέρα, το 50% του ημερομισθίου καλύπτεται από τον εργοδότη. Από την 4η έως την 18η ημέρα το 25% του ημερομισθίου δίνεται από τον ΕΦΚΑ και το 75% από τον εργοδότη. Από την 19η έως την 30ή ημέρα η καταβολή είναι 50%-50%, ενώ από την 30ή ημέρα και μετά ο μισθωτός λαμβάνει μόνο το 50% του ημερομισθίου του από τον ΕΦΚΑ.
Σε Δημόσιο και δήμους (πρώην ΟΠΑΔ και ΤΥΔΚΥ) δίνεται το 100% του μισθού από το Δημόσιο. Σε τράπεζες και ΔΕΚΟ (πρώην ΤΑΥΤΕΚΩ) το 60% του μισθού καλύπτεται από τον ΕΦΚΑ για τις τράπεζες και συμπληρώνει τον μισθό ο εργοδότης. Για κάποιες ΔΕΚΟ, όπως η ΔΕΗ, πληρώνει το σύνολο του ημερομισθίου ο εργοδότης, ενώ στους δημοσιογράφους (ΕΤΑΠ-ΜΜΕ) το 100% του μισθού δίνεται από τον ΕΦΚΑ.
Μη μισθωτοί
Σενάριο 1: Παροχή ασθένειας και ατυχήματος κατ’ αναλογία με το πρώην ΙΚΑ, με βάση υπολογισμού το τεκμαρτό ημερομίσθιο βάσει ασφαλιστικής κλάσης, αλλά για βεβαιωμένες ημέρες ανικανότητας για εργασία, περισσότερες από 30. Στην πράξη, το επίδομα θα καταβάλλεται από την 31η ημέρα ανικανότητας και μετά.
Κερδισμένοι με αυτό το σενάριο θα είναι οι αγρότες, οι ελεύθεροι επαγγελματίες, οι μηχανικοί, οι γιατροί και οι δικηγόροι της επαρχίας.
Σενάριο 2: Ιδιο με το σενάριο 1, αλλά για βεβαιωμένες ημέρες ανικανότητας πάνω από 15. Δηλαδή η πληρωμή του επιδόματος θα γίνεται από τη 16η ημέρα.
Σενάριο 3: Παροχή μόνο εργατικού ατυχήματος, κατ’ αναλογία του πρώην ΟΑΕΕ, αλλά με βάση υπολογισμού το τεκμαρτό ημερομίσθιο και για βεβαιωμένες ημέρες ανικανότητας για εργασία πάνω από 30. Δηλαδή, η πληρωμή θα γίνεται από την 1η ημέρα, εφόσον υπάρχει αναρρωτική άδεια άνω των 30.
Κερδισμένοι θα είναι αγρότες, μηχανικοί, γιατροί, δικηγόροι της επαρχίας.
Με συντηρητικές παραδοχές και λαμβάνοντας ως ένα πιθανό τεκμαρτό ημερομίσθιο της τάξης των 35 ευρώ, ένας ελεύθερος επαγγελματίας θα μπορεί να λάβει επίδομα κοντά στα 17,5 ευρώ την ημέρα, με μέση διάρκεια καταβολής τις 30 ημέρες. Το ετήσιο κόστος, ακόμη κι αν λάβει το 5% των μη μισθωτών, εκτιμάται στα 30-40 εκατ. ευρώ.
Με συντηρητικές παραδοχές και με ημερομίσθιο της τάξης των 35 ευρώ, ένας επαγγελματίας θα μπορεί να λάβει επίδομα κοντά στα 17,5 ευρώ την ημέρα για 30 ημέρες.
Μια πιθανή επέκταση, η οποία εάν δεν περάσει στο πλαίσιο του Ενιαίου Κανονισμού Παροχών του ΕΦΚΑ, που φαίνεται ότι θα καθυστερήσει, ενδέχεται να κατατεθεί ως ξεχωριστή διάταξη σε κάποιο από τα επόμενα σχέδια νόμου του υπουργείου Εργασίας, θα ωφελήσει άμεσα ελεύθερους επαγγελματίες και αυτοαπασχολούμενους, αγρότες, μηχανικούς, γιατρούς και δικηγόρους της περιφέρειας, καθώς και νέους επαγγελματίες με χαμηλά αποθεματικά. Παράλληλα, για το σύνολο των μη μισθωτών μια τέτοια ρύθμιση περιορίζει τον κίνδυνο οριστικής εξόδου από την αγορά εργασίας λόγω μιας παρατεταμένης ασθένειας.
