Η οικονομική ευρωστία των κρατών προϋποθέτει να παράγουν διεθνώς εμπορεύσιμα αγαθά και υπηρεσίες με ανταγωνιστικούς όρους. Ο τουρισμός αποτελεί, για την Ελλάδα, μια τέτοια δραστηριότητα αφού το brand του ελληνικού τουρισμού είναι ένα από τα ισχυρότερα παγκοσμίως και η διεθνής ανταγωνιστικότητά του είναι πολύ υψηλότερη από τη διεθνή ανταγωνιστικότητα της οικονομίας στο σύνολό της. Είναι ο τρίτος δημοφιλέστερος τουριστικός προορισμός στη Γερμανία και την Ιταλία, τέταρτος στη Γαλλία και τη Βρετανία και έκτος δημοφιλέστερος ευρωπαϊκός προορισμός στις ΗΠΑ. Παράλληλα, σύμφωνα με το World Economic Forum, η ανταγωνιστικότητα του ελληνικού τουρισμού κατατάσσεται στην 21η θέση παγκοσμίως έναντι της 59ης θέσης που κατέχει η οικονομία της χώρας. Ο τουρισμός έχει επιτρέψει στα νησιά όχι μόνο να βρουν μια θέση στη σημερινή παγκόσμια κατάταξη κατανομής εργασίας –και να μην ερημώσουν– αλλά και να ακμάσουν οικονομικά και να έχουν ζωντανές κοινότητες. Είναι χαρακτηριστικό ότι ενώ μεταξύ των απογραφών 2011 και 2021 ο πληθυσμός της Ελλάδας συρρικνώθηκε, στην Κρήτη και στο Νότιο Αιγαίο διατηρήθηκε και αυξήθηκε. Αντίστοιχα ευεργετική δράση είχε ο τουρισμός στο κέντρο της Αθήνας που από περιοχή εγκατάλειψης και δυσπραγίας στα βάθη της οικονομικής κρίσης, έχει μετατραπεί σε έναν ζωντανό τόπο με μικρότερες ή μεγαλύτερες επιχειρήσεις εστίασης, διαμονής και εμπορίου. Η τουριστική δραστηριότητα αντιστοιχεί στο 13% του ΑΕΠ αλλά, σε πολλά νησιά και απομονωμένες περιοχές, σχεδόν το σύνολο της οικονομικής και κοινωνικής ζωής βασίζεται σε αυτήν.
Συχνά όμως, αντί για τα οφέλη που αναφέραμε, αποδίδονται στην τουριστική δραστηριότητα οι μομφές της μονοκαλλιέργειας και του υπερτουρισμού. Το ότι σε πολλά νησιά ο τουρισμός αποτελεί την κύρια δραστηριότητα είναι μια πραγματικότητα. Αυτό όμως συμβαίνει γιατί αφενός στη σημερινή παγκόσμια κατανομή εργασίας είναι μάλλον η μοναδική ανταγωνιστική δραστηριότητα που μπορεί να αναπτυχθεί στις περιοχές αυτές και αφετέρου γιατί η εργασία σε μια τουριστική επιχείρηση είναι συχνά πιο προσοδοφόρα και με καλύτερες συνθήκες από τις αγροτικές εργασίες. Αυτό βέβαια δεν σημαίνει ότι η μονοθεματική ανάπτυξη του τουρισμού είναι η άριστη λύση – είναι όμως προτιμητέα σε σχέση με την εγκατάλειψη των νησιών και την απώλεια του σχετικού εισοδήματος, αλλά και μοναδική ευκαιρία να στηριχθούν άμεσα ή έμμεσα άλλες οικονομικά βιώσιμες δραστηριότητες, όπως συχνά συμβαίνει με την αγροτική παραγωγή – π.χ., η οινοποιία στη Σαντορίνη. Επίσης, είναι ιδιαίτερα σημαντικό η ανάπτυξη της τουριστικής δραστηριότητας να πραγματοποιείται με τέτοιο τρόπο που δεν θα καταστρέφει αυτό στο οποίο βασίζεται σε κάθε προορισμό: την ιδιαιτερότητα και αυθεντικότητά του. Η θεσμοθέτηση του Ειδικού Χωροταξικού Πλαισίου για τον Τουρισμό θα μπορούσε να διαδραματίσει καταλυτικό ρόλο προς αυτή την κατεύθυνση.
Οσον αφορά τη συζήτηση περί υπερτουρισμού, το πρόβλημα δεν είναι οι τουρίστες αλλά η κακή και ελλιπής διαχείριση των προορισμών σε ό,τι αφορά τις ροές και τις υποδομές. Για παράδειγμα, με τη θεσμοθέτηση slots για την είσοδο στην Ακρόπολη εξαφανίστηκαν όλα τα προβλήματα συνωστισμού που είχαν παρατηρηθεί και αναφέρονταν καθημερινά στα ελληνικά και διεθνή Μέσα. Στην αποσυμφόρηση των δημοφιλών χώρων θα συμβάλει και ο εμπλουτισμός του τουριστικού προϊόντος ώστε οι επισκέπτες να διαχέονται σε περισσότερα μέρη.
Στην αποσυμφόρηση των δημοφιλών χώρων θα συμβάλει και ο εμπλουτισμός του τουριστικού προϊόντος ώστε οι επισκέπτες να διαχέονται σε περισσότερα μέρη.
Ανάμεσα στα οξύτερα προβλήματα υποδομών που αντιμετωπίζουμε είναι της λειψυδρίας που σε μεγάλο βαθμό δεν θα υφίστατο αν υπήρχε καλύτερη διαχείριση υδάτινων πόρων, όπως για παράδειγμα καλύτερη συντήρηση του δικτύου για λιγότερες διαρροές, συντήρηση φραγμάτων για την απρόσκοπτη λειτουργία τους, ορθολογική χρέωση του νερού σε τιμή που να καλύπτει το κόστος και να επιτρέπει επενδύσεις, αφαλατώσεις κ.λπ. Αντίστοιχα παραδείγματα μπορεί να αναφέρει κανείς για θέματα διαχείρισης ενέργειας, απορριμμάτων κ.λπ.
Συμπερασματικά, ο τουρισμός αποτελεί μια δραστηριότητα που προσφέρει πολύ μεγάλα οφέλη, ειδικά σε περιοχές που δεν έχουν εναλλακτικές λύσεις στη σημερινή παγκόσμια κατανομή εργασίας, αλλά η βελτιστοποίηση των αποτελεσμάτων του απαιτεί διαχείριση των προορισμών και επενδύσεις στις υποδομές.
*Ο κ. Αρης Ικκος είναι οικονομολόγος, επιστημονικός διευθυντής του Ινστιτούτου του Συνδέσμου Ελληνικών Τουριστικών Επιχειρήσεων ΙΝΣΕΤΕ.
