Στο σημερινό διεθνές σκηνικό, στο οποίο ο κόσμος κινείται με ταχύτητα από ένα μονοπολικό ή διπολικό παλαιότερα, προς ένα πολυπολικό σύστημα, η Ευρώπη καλείται να αποδείξει αν δύναται να σταθεί όχι απλώς ως παρατηρητής της παγκόσμιας οικονομίας, αλλά ως ενεργός γεωπολιτικός παράγοντας, που επηρεάζει τις αποφάσεις και τις εξελίξεις.
Για παράδειγμα, το 2025 βρίσκει τις ευρωπαϊκές χώρες μπροστά σε ποικίλες προκλήσεις, όπως ο πόλεμος στην Ουκρανία που συνεχίζεται με αμείωτες απώλειες και από τις δύο πλευρές, η εύθραυστη ειρήνευση στη Γάζα, μετά την ιστορική πρόσφατη συμφωνία μεταξύ Ισραήλ και Χαμάς με πρωτοβουλία των ΗΠΑ, αλλά και το παγκόσμιο εμπόριο που δοκιμάζεται από νέες δασμολογικές αυξήσεις και συγκρούσεις, μέσα από την πολιτική προστατευτισμού που εφαρμόζει πλέον η νέα κυβέρνηση των ΗΠΑ υπό την προεδρία Τραμπ.
Η οικονομική πρόβλεψη για το 2025 καταγράφει μια αναιμική ανάπτυξη, καθώς η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εκτιμά πως η Ε.Ε. θα κινηθεί με ρυθμό περίπου 1,1% και η Ευρωζώνη στο 0,9%, υπό το βάρος της αβεβαιότητας από τις αμερικανικές πολιτικές δασμών και τις συνεχόμενες διακυμάνσεις στο διεθνές εμπόριο και τις χρηματαγορές. Υπό αυτό το πρίσμα, οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις παραμένουν επιφυλακτικές, ενώ οι ηγεσίες εκφράζουν ανησυχίες για τον αντίκτυπο των τιμών ενέργειας, των διαταραχών στις αλυσίδες εφοδιασμού και του εμπορικού ανταγωνισμού από την Κίνα.
Με τη δεύτερη θητεία του προέδρου Τραμπ σε πλήρη εξέλιξη, η Ευρώπη πλέον παρατηρεί τις ΗΠΑ να υιοθετούν περισσότερο σκληρή προσέγγιση στο εμπόριο, με μεγαλύτερη έμφαση στην εθνική αυτονομία. Οι νέοι αμερικανικοί δασμοί και οι πιέσεις για κυριαρχία στην τεχνολογία, ιδίως στην τεχνητή νοημοσύνη και στις αλυσίδες εφοδιασμού, θέτουν την Ευρώπη σε θέση άμυνας, καθώς απαιτούνται σοβαρές και ουσιαστικές επενδύσεις σε νέες ψηφιακές τεχνολογίες, ως αντίβαρο στους μεγάλους πρωταγωνιστές, που είναι ήδη οι ΗΠΑ και η Κίνα τα τελευταία χρόνια.
Για να γίνει αισθητή ως οικονομική, γεωπολιτική και στρατιωτική δύναμη στον πολυπολικό κόσμο, η Ευρώπη πρέπει να κινηθεί αποφασιστικά μεσοπρόθεσμα και να πράξει τα παρακάτω:
Nα εμπεδώσει μια ενιαία εξωτερική πολιτική και άμυνα, ώστε να υιοθετήσει συγκεκριμένο ευρωπαϊκό δόγμα ασφάλειας, με αμυντικές επενδύσεις και με θωράκιση των συνόρων της Ευρώπης μέσα από σοβαρές συνέργειες και συνεργασία των κρατών-μελών.
Η Ευρώπη καλείται να αποδείξει αν δύναται να σταθεί όχι απλώς ως παρατηρητής της παγκόσμιας οικονομίας, αλλά ως ενεργός γεωπολιτικός παράγοντας.
Να εξασφαλίσει ότι στρατηγικές και κρίσιμες αποφάσεις για την ασφάλεια και το μέλλον της Ενωσης μπορούν να λαμβάνονται και με ειδική πλειοψηφία υπό προϋποθέσεις, χωρίς την αναμονή συναίνεσης όλων των κρατών.
Να επενδύσει συντονισμένα και σε μεγάλη κλίμακα σε τεχνολογίες αιχμής, ενισχύοντας την έρευνα, την καινοτομία και την ασφάλεια, με παράλληλη προστασία των κρίσιμων υποδομών, όπως η παραγωγή ημιαγωγών, η τεχνητή νοημοσύνη και η κυβερνοασφάλεια.
Να επιδιώξει ενεργειακή αυτονομία μέσα από ανανεώσιμες πηγές ενέργειας, αλλά και με διαφοροποίηση των πηγών των παραδοσιακών μορφών ενέργειας, είτε με νέους αγωγούς είτε με μεταφορά ενέργειας μέσα από ευρωπαϊκές υποδομές.
Να ενισχύσει την εσωτερική συνοχή της, με στόχο τη μείωση των περιφερειακών ανισοτήτων μεταξύ των κρατών-μελών και να επαναβεβαιώσει την κοινωνική της νομιμοποίηση, μέσα από διακριτά μέτρα, ώστε όλοι οι πολίτες να νιώθουν ότι η Ευρώπη είναι το κοινό τους σπίτι.
*Ο κ. Μελέτης Ρεντούμης είναι οικονομολόγος τραπεζικός.
