Επισκέπτομαι τη Σίφνο κάθε χρόνο από το 1990 και ήδη το 2003 αποκτήσαμε οικογενειακό σπίτι σ’ ένα από τα ωραία χωριά του νησιού. Θεωρώ ότι είμαι κι εγώ μέρος της τοπικής κοινωνίας και παρακολουθώ με μεγάλο ενδιαφέρον τη μεγάλη συζήτηση που έχει ανάψει στα θέματα τουρισμού και παραθεριστικής κατοικίας. Οπως εύστοχα σχολιάζει σε πρόσφατο δημοσίευμά του ο κ. Θοδωρής Γεωργακόπουλος («Κ» 20.11.2025), η συζήτηση για τον υπερτουρισμό αναδεικνύει ότι δεν υπάρχει κράτος. Η έκφραση είναι κουρασμένη και προκλητική, αλλά δυστυχώς ταιριαστή. Οπως σε πολλές περιοχές της χώρας μας, η ανάπτυξη συμβαίνει σε περιοχές εκτός σχεδίου – δηλαδή εκεί που δεν έχει οργανωθεί με τρόπο συστηματικό και μεθοδικό ο χώρος και συνεπώς δεν έχουν προσδιορισθεί χρήσεις γης, οι σχετικοί όροι δόμησης και οι απαραίτητες υποδομές. Ετσι, τη χωροταξική και πολεοδομική ευθύνη την έχει αναλάβει, ως μη ώφειλε, το Συμβούλιο της Επικρατείας.
Για να καλυφθεί το τεράστιο αυτό ρυθμιστικό κενό έχει αρχίσει η ανάθεση εκπόνησης ειδικών πολεοδομικών σχεδίων για τη Σίφνο στο πλαίσιο ευρύτερου πολεοδομικού σχεδιασμού των Δυτικών Κυκλάδων. Η σχετική σύμβαση ανάθεσης είναι αναρτημένη στο Διαδίκτυο – και περιλαμβάνει, μεταξύ άλλων, τον καθορισμό χρήσεων γης για όλο το νησί.
Η Σίφνος και η οικονομία της έχουν μεταμορφωθεί στη διάρκεια των χρόνων που τη ζω και μάλιστα με τρόπο και σε βαθμό που θα ήταν δύσκολο να φανταστεί κανείς στα τέλη του περασμένου αιώνα. Εχουν περιοριστεί σημαντικά οι παραδοσιακές καλλιέργειες, η αγγειοπλαστική συντηρείται χωρίς όμως κρίσιμη συμβολή στην τοπική οικονομία, το ίδιο και η κτηνοτροφία, ενώ η συνεισφορά της αλιείας είναι πλέον αμελητέα. Η αύξηση του πληθυσμού και του βιοτικού επιπέδου έχει μία και μόνη κύρια αιτία, την ανάπτυξη του τουρισμού και των δραστηριοτήτων (μεταξύ άλλων της οικοδομής) που ευνοούνται από αυτόν. Εχω την εντύπωση ότι η οικοδομικές δουλειές καλύπτουν το μεγαλύτερο μέρος των εισοδημάτων και απασχόλησης όσων προηγουμένως ήσαν γεωργοί, ενώ οι σχετικές ανάγκες έχουν προσελκύσει σημαντική μετανάστευση στο νησί.
Οι χρήσεις γης πρέπει να ανταποκρίνονται στις οικονομικές ανάγκες της τοπικής κοινωνίας για τουλάχιστον τα επόμενα 20 χρόνια.
Θα ήταν προφανώς επικίνδυνο για το νησί να καταλήξει σε τουριστική μονοκαλλιέργεια – γιατί γίνεται εξαιρετικά ευάλωτο στις πιθανές αυξομειώσεις του τουρισμού. Ομως, η Σίφνος δεν είναι σκηνικό διακοπών, είναι μια ζωντανή κοινωνία και οικονομία που έχει μετατρέψει τα ελκυστικά φυσικά και πολιτισμικά χαρακτηριστικά του νησιού σε πλούτο. Αντιστοίχως, οι χρήσεις γης που θα προβλεφθούν στο σχέδιο που τελικά θα θεσπισθεί πρέπει να ανταποκρίνονται στις οικονομικές ανάγκες της τοπικής κοινωνίας της επόμενης εικοσαετίας τουλάχιστον.
Πού όμως θα αντλήσουν οι μελετητές του πολεοδομικού σχεδίου τις αναγκαίες υποθέσεις για τις μελλοντικές οικονομικές δραστηριότητες της Σίφνου; Τι θα μπορούσε να διατηρήσει τη σημερινή ευμάρεια εξισορροπώντας τη μονομερή και συνεχή ανάπτυξη του τουρισμού; Και ποιες είναι οι επενδύσεις σε υποδομές ή άλλες ενισχυτικές ενέργειες που θα στήριζαν αυτές τις δραστηριότητες; Με λίγα λόγια, με ποια στοιχεία και ποια κριτήρια θα διασφαλιστεί η βιωσιμότητα της σιφνέικης αλλά και γενικά της κυκλαδίτικης οικονομίας; Τα θέματα αυτά δεν μπορούν να καλυφθούν εκ των ενόντων από μηχανικούς, πολεοδόμους ή χωροτάκτες, αλλά προϋποθέτουν ότι έχει προετοιμαστεί οικονομικό σχέδιο και έχουν εξασφαλισθεί τα απαραίτητα μέσα, κυρίως πόροι, για την εφαρμογή του.
*Ο κ. Στάθης Ποταμίτης είναι δικηγόρος.
