Η επιβολή δασμών είναι ένα σημαντικό εργαλείο αναπτυξιακής πολιτικής. Τόσο η θεωρία όσο και η πράξη επιβεβαιώνουν ότι ιστορικά η επιβολή δασμών σε εισαγόμενα προϊόντα προστατεύει τους εγχώριους παραγωγούς στο εκκολαπτόμενο στάδιο (nascent industry) της ανάπτυξής τους. Αν οι αναδυόμενες οικονομίες δεν περιβάλουν τους παρα-γωγούς τους με τον προστατευτικό θόλο των δασμών, ο διεθνής ανταγωνισμός θα συνθλίψει την προσπάθεια εν τη γενέσει της, ενώ ταυτόχρονα η εγχώρια αγορά θα αποκτά όλο και περισσότερο μονοπωλιακά χαρακτηριστικά.
Αντίθετα, τα τείχη του νέου προστατευτισμού που υψώνει η προεδρία Τραμπ μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και των άλλων ανεπτυγμένων, στην πλειονότητά τους, οικονομιών θα αποδειχθούν ατελέσφορα και αδύναμα να συγκρατήσουν το μέγεθος, τη σφοδρότητα και την αντοχή του διεθνούς ανταγωνισμού. Είναι μέτρα που δεν θα ενισχύσουν σημαντικά τις αμερικανικές βιομηχανίες, αλλά σίγουρα θα ανατρέψουν εδραιωμένες εμπορικές συναλλαγές σε παγκόσμια κλίμακα σε όλη την γκάμα καταναλωτικών και βιομηχανικών προϊόντων, ιδιαίτερα υψηλής τεχνολογίας. Η επιβολή δασμών είναι το τίμημα που πληρώνουν οι Ηνωμένες Πολιτείες, αλλά και η ακούσια παραδοχή (α) της σταδιακής υποχώρησης της ανταγωνιστικότητάς τους στην γκάμα των προϊόντων που αναφέραμε παραπάνω και β) της ολιγωρίας της αμερικανικής βιομηχανίας να ενσωματώσει τις τεχνολογικές εξελίξεις που η ίδια η Αμερική πρωτοστατεί στην εφεύρεσή τους. Η αυθαίρετη επιβολή δασμών απλά και μόνο αυξάνει ακαριαία την τιμή των εισαγόμενων προϊόντων και επιβαρύνει τον εγχώριο καταναλωτή. Δεν απαντάει στον πυρήνα του προβλήματος που αντιμετωπίζει η Αμερική, που δεν είναι άλλο από την υψηλότερη ποιότητα των εισαγόμενων προϊόντων ευρείας κατανάλωσης, όπως αυτοκίνητα, ηλεκτρονικές συσκευές, καταναλωτικά προϊόντα επώνυμων ετικετών σε είδη ρουχισμού, αξεσουάρ και είδη σπιτιού.
Είναι πολύ πιθανόν, όπως έγκυροι αναλυτές (Στίγκλιτς, Κρούγκμαν) παρατηρούν, οι πωλήσεις των εισαγόμενων προϊόντων στην Αμερική να μειωθούν, οι πληθωριστικές πιέσεις να αυξηθούν, όπως και τα επιτόκια, και η αμερικανική οικονομία να εισέλθει σε περίοδο ήπιας ύφεσης. Αυτό που δεν είναι πιθανόν να συμβεί είναι η ποιοτική αναβάθμιση των αμερικανικών καταναλωτικών προϊόντων ευρείας χρήσης και η διείσδυσή τους στη διεθνή αγορά με ανταγωνιστικές τιμές, δηλαδή να ανατρέψουν τις ίδιες ακριβώς συνθήκες που προκάλεσαν την επιβολή των δασμών από την κυβέρνηση Τραμπ.
Η πολιτική του Τραμπ, όμως, προσκρούει και σε ένα άλλο σοβαρό πρόβλημα που δεν μπορεί να αντιμετωπιστεί και αφορά ιδιαίτερα την Κίνα. Η ελεύθερη και ανοικτή οικονομία της Αμερικής διαμορφώνει «πραγματικές» τιμές στα προϊόντα που παράγει. Οι τιμές πρώτων υλών, οι απαιτούμενες υπηρεσίες και τεχνολογία, το κόστος δανεισμού, όπως και το εργατικό κόστος είναι μεγέθη που διαμορφώνονται με όρους αγοράς και ανταγωνισμού (εγχωρίου ή διεθνούς).
Είναι πολύ πιθανόν οι πωλήσεις των εισαγόμενων προϊόντων στην Αμερική να μειωθούν, οι πληθωριστικές πιέσεις να αυξηθούν και η οικονομία να εισέλθει σε ήπια ύφεση.
Οι οικονομικές επιδόσεις και η κερδοφορία των εταιρειών είναι δημοσιοποιημένα στοιχεία και καθρεπτίζονται στη χρηματιστηριακή αξία τους και στις μελλοντικές προσδοκίες της αγοράς. Σίγουρα κάτι τέτοιο δεν μπορεί να ειπωθεί ιδιαίτερα για την Κίνα, η οποία, τηρουμένων των αναλογιών, είναι ο ορισμός του αθέμιτου ανταγωνισμού λόγω «πλασματικών» τιμών. Παρά το γεγονός ότι πολλές εταιρείες στην Κίνα έχουν ένα ιδιότυπο ιδιοκτησιακό καθεστώς που λειτουργικά προσομοιάζει με αυτό των δυτικών οικονομιών, στην πραγματικότητα η τιμολόγηση όλων των βασικών συντελεστών παραγωγής ελέγχεται από την κεντρική διοίκηση.
Από την άλλη πλευρά, η Ευρωπαϊκή Ενωση οφείλει να είναι πιο συγκρατημένη στην κριτική που ασκεί στην πολιτική δασμών του Τραμπ. Η διαχρονική πολιτική επιδοτήσεων που συστηματικά εφαρμόζει σε πολλές παραγωγικές δραστηριότητες, από γεωργικές καλλιέργειες μέχρι βιομηχανική παραγωγή, αποτελεί κατοπτρική εικόνα των δασμών, αποσκοπώντας στην προστασία των εγχώριων παραγωγών και καταστρατηγώντας τους κανόνες του διεθνούς ανταγωνισμού. «Ο αναμάρτητος υμών πρώτος τον λίθον βαλέτω».
Τέλος, πίσω από τον εμπορικό πόλεμο που έχει ξεσπάσει, η πολιτική Τραμπ επαναφέρει τον ανταγωνισμό σε παλαιότερες μορφές του, όπου το ρίσκο ήταν πολλαπλάσιο και η επιχειρηματική βιωσιμότητα πιο επισφαλής. Αμεση επίπτωση αυτών των συνθηκών είναι η μείωση της επενδυτικής δραστηριότητας, εξ ου και ο φόβος των αναλυτών ότι ο πειραματισμός Τραμπ θα έχει παγκόσμιες υφεσιακές επιπτώσεις. Οταν ο καταναλωτής γνωρίζει ότι μπορεί να αγοράσει προϊόντα μεγάλης αξίας φθηνότερα μόλις ο εμπορικός παροξυσμός υποχωρήσει, θα αναβάλει την αγορά για αργότερα. Εδώ βρίσκεται και η γενεσιουργός αιτία της ύφεσης. Με αυτά τα δεδομένα, το πώς η Αμερική, η χώρα του ελευθέρου εμπορίου, θα γίνει και πάλι μεγάλη καταστρατηγώντας το «παιχνίδι» που η ίδια εδραίωσε, είναι ένα λογικό παράδοξο.
Ο κ. Γιώργος Στούμπος διετέλεσε καθηγητής Πολιτικής Οικονομίας και στέλεχος της Τράπεζας της Ελλάδος.
