Την άνοιξη του 1961 η διοίκηση της 20th Century Fox βρισκόταν σε απελπισία. Επειτα από δεκαέξι εβδομάδες γυρισμάτων στα στούντιο Pinewood του Λονδίνου και έχοντας ξοδέψει ήδη 7 εκατ. δολάρια (πάνω από 80 εκατ. δολάρια σε σημερινά χρήματα), η «Κλεοπάτρα» του Ρούμπεν Μαμούλιαν είχε καταφέρει να παραγάγει μόλις μερικά λεπτά αξιοποιήσιμου υλικού, ενώ η βασική πρωταγωνίστρια Ελίζαμπεθ Τέιλορ βρισκόταν στο νοσοκομείο με βαριά πνευμονία. Τελικά αποφασίστηκε πλήρης αλλαγή πορείας: ο πελαγωμένος σκηνοθέτης της ταινίας αντικαταστάθηκε από τον Τζόζεφ Μάνκιεβιτς, ενώ τα σκηνικά και ο υπόλοιπος εξοπλισμός συσκευάστηκαν με συνοπτικές διαδικασίες και στάλθηκαν στη Ρώμη, στις εγκαταστάσεις της Τσινετσιτά. Πάντως το φιλμ που κόντεψε τότε να χρεοκοπήσει ένα από τα μεγαλύτερα αμερικανικά στούντιο, αντέχει ακόμη και σήμερα τη δοκιμασία του χρόνου.
Χωρίς να είναι αμιγώς θρησκευτικά φιλμ, αναδεικνύουν διαφορετικούς ήρωες, καθώς και ένα κινηματογραφικό είδος που μάλλον έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί.
Αυτές τις ημέρες της Μεγάλης Εβδομάδας, και ιδιαίτερα από τη Μεγάλη Πέμπτη και μετά, εκεί που στην τηλεόραση υπήρχαν τηλεπαιχνίδια, ριάλιτι και (κακογυρισμένες) καθημερινές σειρές, βρίσκεις, π.χ., μια ταινία επικού χαρακτήρα, ακόμη πιο επικής διάρκειας και βιβλικού, συνήθως, περιεχομένου. Κάποιες, δε, από αυτές, όπως η «Κλεοπάτρα», δεν αφορούν άμεσα τη ζωή και τα θαύματα του Ιησού, αλλά τοποθετούνται στην ίδια εποχή αναδεικνύοντας διαφορετικούς ήρωες, καθώς και μια κινηματογραφική βιομηχανία που μάλλον έχει παρέλθει ανεπιστρεπτί.
Στην «Κλεοπάτρα» η απόλυτη χολιγουντιανή υπερβολή της εποχής εκφράζεται πολλαπλώς και κινηματογραφικά: στη μεγαλειώδη κλίμακα των σκηνικών και της κινηματογράφησης, στους χιλιάδες κομπάρσους και φυσικά στο τρίο των πρωταγωνιστών, με τον Μάρκο Αντόνιο του Ρίτσαρντ Μπάρτον και τον Ιούλιο Καίσαρα του Ρεξ Χάρισον να διεκδικούν την Κλεοπάτρα της Ελίζαμπεθ Τέιλορ, η οποία εκείνη την εποχή βρισκόταν στο απόγειο της δημοτικότητας και της σαγήνης της. Δεν χρειάζεται να δείτε και τις τέσσερις ώρες της (εξαντλητικής) διάρκειας – ακόμη και με διαλείμματα είναι εξίσου απολαυστική.
Δεν είναι όμως μόνο αυτή. Οπως είπαμε, η «Κλεοπάτρα» καθρεφτίζει ένα μοντέλο ταινιών με κοινά χαρακτηριστικά: επικό χαρακτήρα, ρωμαϊκό ιστορικό υπόβαθρο, μεγάλους προϋπολογισμούς και γυρίσματα κάτω από τον μεσογειακό ήλιο στα στούντιο της Τσινετσιτά. Το «Μπεν Χουρ» του 1959 είναι ίσως το πιο αντιπροσωπευτικό από αυτά, με τον σπουδαίο Γουίλιαμ Γουάιλερ στη σκηνοθεσία και τον Τσάρλτον Ιστον στον ρόλο του Εβραίου ευγενούς, ο οποίος καταλήγει κωπηλάτης γαλέρας, πριν ξανακερδίσει την ελευθερία του και γνωρίσει τελικά τον λόγο του Ιησού. Η ταινία περιλαμβάνει πολλές σπουδαίες σκηνές, ωστόσο ασύγκριτη παραμένει εκείνη της αρματοδρομίας, μία από τις πιο εμβληματικές στην ιστορία του κινηματογράφου.
Παρόμοιας υφής είναι άλλες δύο ταινίες που παίζονται συχνά αυτές τις ημέρες στη μικρή οθόνη. Από τη μία ο «Βαραββάς» (1961) του Ρίτσαρντ Φλάισερ, με τον Αντονι Κουίν στον ρόλο του ληστή, στον οποίο απονεμήθηκε χάρη αντί του Ιησού. Από τη συνταρακτική σκηνή της σταύρωσης, η οποία γυρίστηκε κατά τη διάρκεια μιας πραγματικής, ολικής έκλειψης ηλίου, μέχρι τις δεξιοτεχνικά χορογραφημένες μονομαχίες στο Κολοσσαίο, και αυτή η ταινία βλέπεται άνετα και σήμερα. Περισσότερη «πατίνα» αλλά και ποιότητα στην παραγωγή έχει το «Quo Vadis» του Μέρβιν Λιρόι, με τους Ρόμπερτ Τέιλορ και Ντέμπορα Κερ στους ρόλους του παράνομου ζευγαριού και τον Πίτερ Ουστίνοφ σε εκείνον του αδυσώπητου Νέρωνα.
Ενα φιλμ το οποίο ξεφεύγει κάπως από το παραπάνω μοτίβο, αλλά σίγουρα εντάσσεται στις συγκεκριμένες επικές αφηγήσεις και προβάλλεται αυτές τις ημέρες, είναι ο «Σπάρτακος» του Στάνλεϊ Κιούμπρικ. Μόλις στα 30 του και έχοντας ολοκληρώσει μόνο φιλμ σχετικά χαμηλού προϋπολογισμού, ο Αμερικανός σκηνοθέτης ανέλαβε στη μέση της παραγωγής, έπειτα από την απομάκρυνση του Αντονι Μαν. Αξιοποιώντας το σενάριο του Ντάλτον Τράμπο και έχοντας τον Κερκ Ντάγκλας στην πιο εμβληματική στιγμή της καριέρας του, ο Κιούμπρικ παρέδωσε ένα αριστούργημα που παντρεύει το μεγάλο σινεμά με τις μεγάλες ιδέες και την αυθεντική συγκίνηση με την καθαρή δράση. Στιγμές… viral έχουμε και εδώ, με πιο χαρακτηριστική τη σκηνή στην οποία οι ηττημένοι σκλάβοι αναφωνούν ομαδικά «εγώ είμαι ο Σπάρτακος», προκειμένου να προστατεύσουν τον ηγέτη τους.
