Μια ακόμα σειρά εποχής έρχεται στις μικρές μας οθόνες σε λίγες ημέρες, για να ταξιδέψει τους τηλεθεατές στην Κέρκυρα των αρχών του 20ού αιώνα. Εκεί θα ξετυλιχθεί η ιστορία των Αθώων, σε σενάριο της Ελένης Ζιώγα, εμπνευσμένο από τη νουβέλα Κατάδικος του Κωνσταντίνου Θεοτόκη. Η πλοκή ξεκινάει όταν μια «ατιμασμένη» γυναίκα βρίσκει καταφύγιο στο νησί, όπου θα αναθρέψει τον γιο της, Γιάννο (Κώστας Νικούλι). Παρότι καλόκαρδος και ευγενικός, ο Γιάννος μεγαλώνει στιγματισμένος, καθώς οι συγχωριανοί του τον αντιμετωπίζουν με καταφρόνια και καχυποψία, ως «νόθο» και «ξένο».
Η πλοκή της σειράς
Καθώς ο Γιάννος μεγαλώνει, γεννιέται μέσα του ένα αγνό συναίσθημα για ένα κορίτσι που διαφέρει από τα υπόλοιπα της εποχής του, τη Μαργαρίτα (Χριστίνα Χειλά-Φαμέλη). Η ικανότητά της στα γράμματα, η εξυπνάδα και η ομορφιά της τη γεμίζουν με υπερηφάνεια αλλά και με μια βαθιά ανάγκη για ανεξαρτησία. Το ερωτικό τρίγωνο συμπληρώνει ο Πέτρος (Γιάννης Νιάρρος), ο οποίος είναι όμορφος, γοητευτικός και παράφορα ερωτευμένος με τη Μαργαρίτα. Ο γάμος της Μαργαρίτας με τον Αράθυμο (Κίμων Κουρής) οδηγεί τον Γιάννο στη φυγή και φουντώνει τη ζήλια του Πέτρου. Κάπως έτσι, η αγνή αγάπη αναμετράται με τον πόθο. Σε αυτό το σημείο θα μπορούσαμε να πούμε «η συνέχεια επί της οθόνης». Αντ’ αυτού, όμως, δίνουμε τον λόγο στη σεναριογράφο της σειράς, η οποία μας εξηγεί πώς προσέγγισε το έργο του Θεοτόκη.
Πρώτη «συνάντηση» με τον Θεοτόκη
Πολλά χρόνια πριν από την τηλεοπτική μεταφορά του Κατάδικου για το Mega, είχα ασχοληθεί ξανά με τον Κωνσταντίνο Θεοτόκη, ύστερα από παρότρυνση του σκηνοθέτη Νίκου Κουτελιδάκη. Από τα νεανικά του χρόνια, ο Κουτελιδάκης είχε εμμονή με τον Θεοτόκη και ήθελε να μεταφέρει στον κινηματογράφο την Αγάπη παράνομη. Αντί για ταινία, όμως, μας προέκυψε μια μίνι σειρά βασισμένη στη νουβέλα, η οποία προβλήθηκε από την ΕΡΤ 1 το 2022, αγαπήθηκε και πλέον είναι διαθέσιμη στο Ertflix.
Συγγραφέας με «κινηματογραφική γραφή»
Διαβάζοντας Θεοτόκη, κατάλαβα γιατί μπορεί και συγκινεί σε τέτοιο εύρος τους κινηματογραφιστές. Τα κείμενά του διαθέτουν μια εντυπωσιακή «πρόβλεψη οπτικοποίησης». Είναι λες και έχουν για αφηγητή μια κάμερα, η οποία καταγράφει την εξωτερική και, κυρίως, την εσωτερική δράση των ηρώων του.
Πριν διασκευάσεις, πρέπει να συγκινηθείς
Θαυμάζω την τόσο πρωτότυπη για την εποχή του αφηγηματική τεχνική του Θεοτόκη. Προσωπικά, βέβαια, ως σεναριογράφος και διασκευάστρια, προκειμένου να καταφέρω να εμπλακώ συγγραφικά, έπρεπε να συγκινηθώ και με το περιεχόμενο του έργου του, με τη συγκεκριμένη ματιά υπό την οποία κοιτάζει τον άνθρωπο – και όχι μόνο. Να βρω συγγένειες ανάμεσα σε εκείνον και σε προσωπικές μου ανησυχίες, να βρω πράγματα που μας συγκινούν και τους δύο. Να μπω, με άλλα λόγια, σε έναν διάλογο με τον συγγραφέα, που να ξεκινάει από μια κοινή βάση.
Διασκευή σημαίνει διάλογος
Χωρίς αυτόν τον διάλογο δεν ξέρω κατά πόσο θα απολάμβανα τη διαδικασία. Κι αυτό διότι, όταν διασκευάζεις ένα έργο, καλείσαι να πατήσεις πάνω σε χνάρια άλλου –στη συγκεκριμένη περίπτωση, ενός σπουδαίου άλλου– και να προσθέσεις δικά σου πράγματα. Έτσι δημιουργείς ένα νέο έργο που αποκτά καινούργιες διαστάσεις, ελπίζοντας ότι δεν θα προδώσει ούτε τη διαδρομή ούτε τον προορισμό του πρωτοτύπου.
Η φιλοστοργία του Θεοτόκη
Αυτό που με έκανε να αγαπήσω την ψυχή και τη σκέψη του Θεοτόκη –ήδη από την ενασχόλησή μου με την Αγάπη παράνομη, μα περισσότερο τώρα με τον Κατάδικο– είναι η φιλοστοργία του. Η συμπόνια του για τον άνθρωπο και την τραγικότητα της ύπαρξής του. Η βαθιά ψυχοανατομική προσέγγιση που επιφυλάσσει στους πάσχοντες ήρωές του, οι οποίοι, ό,τι έγκλημα κι αν διαπράξουν, παραμένουν «αθώοι» του αίματος.
Μετάνοια και συγχώρεση
Όταν γράφει τον Κατάδικο (εκδόθηκε το 1919), ο συγγραφέας βρίσκεται προς το τέλος της σύντομης ζωής του (1872-1923), όταν είχε ήδη προσεγγίσει, μετά τον εναγκαλισμό των σοσιαλιστικών ιδεών, τη μεταφυσική, μέσα από τη ματιά της χριστιανικής θεολογίας περί μετάνοιας και συγχώρεσης. Αυτό δεν είναι καθόλου παράδοξο, καθώς, κατ’ εμέ, οι σοσιαλιστικές ιδέες συγγενεύουν με την αυθεντική χριστιανική ματιά προς τον άνθρωπο.
Τουρκόγιαννος: ένας «Έλληνας Μίσκιν»
Κάνοντας μια βαθιά βουτιά στη «θεολογία της αθωότητας», ο Θεοτόκης μάς προσφέρει έναν κεντρικό ήρωα απλό και ξάστερο, τον Τουρκόγιαννο. Πρόκειται για έναν ήρωα σαν ανοιχτό βιβλίο, που δεν έχει κρυφές πτυχές ούτε μυστικά· για έναν άλλο πρίγκιπα Μίσκιν, αν θέλουμε να κάνουμε έναν παραλληλισμό με τον πρωταγωνιστή του Ηλίθιου του Ντοστογιέφσκι. Πραγματικά, αν δεν είχε προηγηθεί η όποια ενασχόλησή μου με τον Ντοστογιέφσκι, δεν ξέρω κατά πόσο θα είχα τη δυνατότητα να αποκρυπτογραφήσω τον ψυχισμό του Τουρκόγιαννου.
Το ερωτικό τρίγωνο
Στον Κατάδικο, ο Θεοτόκης εμπλουτίζει τις επιρροές του από την αρχαία τραγωδία με τον ενθουσιασμό του για τη νέα κοσμοθεωρία που ανακάλυψε. Δίνοντας στον Πέτρο και στη Μαργαρίτα –τα δύο μέρη ενός ερωτικού τριγώνου– τους ρόλους του Ιούδα και της Πόρνης, τους οδηγεί, μέσα από τη μετάνοια, στην απελευθέρωση από τα πάθη. Στο τρίτο μέρος του τριγώνου, τον Τουρκόγιαννο, δίνει τον ρόλο ενός μιμητή του Χριστού, που με τη «Σταύρωσή» του θα φέρει τη λύτρωση.
Δημιουργική συνομιλία
Είμαι βαθιά ευγνώμων προς τον συγγραφέα, που μου «επέτρεψε» να συνομιλήσω μαζί του άφοβα, βάζοντας μάλιστα στο στόμα των ηρώων του –και άλλων που εφηύρα για το καλό της οπτικοποίησης– λόγια πιο σύγχρονα και καταστάσεις πιο αναγνωρίσιμες για τον σημερινό άνθρωπο. Εύχομαι το αποτέλεσμα, στο οποίο συντελέσαμε με αυταπάρνηση όλοι μας, να βρει τους παραλήπτες του και να σας συγκινήσει, όπως η διαδικασία δημιουργίας του συγκίνησε εμάς.
Το σενάριο της σειράς υπογράφει η Ελένη Ζιώγα, ενώ τη σκηνοθεσία ο Νίκος και ο Άγγελος Κουτελιδάκης. Πρωταγωνιστούν: Ελένη Ζιώγα, Αμαλία Καβάλη, Χρήστος Καλαβρούζος, Μαρία Καλλιμάνη, Κίμων Κουρής, Λουκία Μιχαλοπούλου, Γιάννης Νιάρρος, Κώστας Νικούλι, Γιώργος Στάμος και Χριστίνα Χειλά-Φαμέλη.
Οι Αθώοι θα κάνουν πρεμιέρα την Πέμπτη 5 Φεβρουαρίου, στις 22.20, στο Mega.
