Κάθε χρόνο τέτοιες μέρες ανατρέχουμε σε αριστουργήματα της δυτικής μουσικής φιλολογίας και προτείνουμε ενδεικτικές ηχογραφήσεις, πρόσφατες αλλά και παλαιότερες. Ξεχωρίζουμε έξι άλμπουμ, τρία πρόσφατης σοδειάς και άλλα τρία παλαιότερης, όλα εμπνευσμένα, εμμέσως ή ευθέως, από τη βαθύτερη σχέση του ανθρώπου με το Ιερό.
Τα δάκρυα του Πέτρου
Η σημαντική τα τελευταία χρόνια δισκογραφική Alpha Classics κυκλοφόρησε προσφάτως έναν εξαιρετικό δίσκο με επιλογές θρηνητικών ύμνων του μεγάλου Ορλάντο ντι Λάσο (1532-1594) και του λιγότερο γνωστού συνθέτη Λοντοβίκο Αγκοστίνι (1534-1590). Από τον πρώτο περιλαμβάνει τα «Δάκρυα του Αγίου Πέτρου» (Lagrime di San Pietro), από τον δεύτερο τα «Δάκρυα του Αμαρτωλού» (Le Lagrime del Peccatore). Η μεγάλη ιδιαιτερότητά τους βρίσκεται στη σπανιότητα της θεματολογίας τους στο μουσικό πάνθεον: το βιβλικό επεισόδιο με την τριπλή άρνηση του Πέτρου, που είχε βέβαια προβλέψει ο Ιησούς. Παράλληλα, και τα δύο έργα αποτελούν, συμπτωματικά, το κύκνειο άσμα του κάθε συνθέτη. Ερμηνευμένα εξαίσια σε όργανα εποχής από το εξαιρετικό μουσικό σύνολο Doulce Memoire και με αρχιμουσικό τον Ντενί Ρεζίν Ναντρ, τα έργα αυτά είναι έξοχα αντιπροσωπευτικά μουσικά δείγματα της όψιμης Αναγέννησης.
Ιστορική στιγμή
Την περίοδο της πανδημίας, και συγκεκριμένα τη Μεγάλη Παρασκευή του 2021, ο σερ Τζον Ελιοτ Γκάρντινερ διηύθυνε στην Οξφόρδη, τηρώντας τις απαραίτητες αποστάσεις ο ένας μουσικός από τον άλλο, την περίφημη Χορωδία Μοντεβέρντι και το Αγγλικό Σολιστικό Σύνολο Μπαρόκ (αμφότερα τα ίδρυσε ο ίδιος) τα μνημειώδες Κατά Ιωάννη Πάθη του Μπαχ. Ηταν μια ιστορική μουσική στιγμή των τελευταίων ετών, την οποία η μεγάλη δισκογραφική Deutsche Grammophon θέλησε διακαώς να ηχογραφήσει. Το αποτέλεσμα είναι ένα φροντισμένο σετ από δύο cd και ένα DVD σε μορφή Blue Ray. Ο Γκάρντινερ είναι, βέβαια, από τους τελευταίους μεγάλους ερμηνευτές των έργων του Μπαχ και ειδικά στα θρησκευτικά του έργα είναι που βρίσκεται απολύτως στο στοιχείο του.
Συνθέσεις για φωνές
Ο σύγχρονος Εσθονός συνθέτης Αρβο Περτ έχει εδώ και δεκαετίες αφιερωθεί σε μεγάλο βαθμό στη μουσική έκφραση του θρησκευτικού αισθήματος. Το άλμπουμ που κυκλοφόρησε το 2025 η περίφημη ECM Records (η δισκογραφική που ουσιαστικά «ανακάλυψε» και διέδωσε τον Περτ στο ευρύ κοινό στις αρχές της δεκαετίας του ’80) είναι μια συλλογή από σπουδαία χορωδιακά έργα του Περτ, ερμηνευμένα από τους πλέον ειδικούς του έργου του τελευταίου: τη χορωδία Vox Clementis υπό τη διεύθυνση του Γιάαν-Αϊκ Τούλβε. Εξι συνθέσεις για φωνές, που ουσιαστικά αποτελούν ένα άτυπο προσκύνημα σε διάφορα επεισόδια της Αγίας Γραφής. Οπως εύστοχα γράφει η Κριστίνα Κέρβερ στο άρτιο βιβλιαράκι που συνοδεύει την ηχογράφηση (όπως πάντοτε από την ECM), στον πυρήνα των έργων, όπως και όλου του corpus του σπουδαίου Εσθονού, βρίσκεται ο «χρόνος, αλλά και η αχρονία, η κίνηση και η ακινησία».
Υμνοι και ψαλμοί
Το 2021 η ιταλική εταιρεία Dynamic κυκλοφόρησε μια ωραία συλλογή θρησκευτικών ύμνων και ψαλμών του σημαντικού Ιταλού συνθέτη του μπαρόκ Φραντσέσκο Καβάλι (1602-1676), ερμηνευμένων με συνέπεια αλλά και όραμα από τη χορωδία και το ορχηστρικό σύνολο Κλαούντιο Μοντεβέρντι ντι Κρέμα και μαέστρο στον Μπρούνο Τζίνι. Η Κρέμα, ωραία, παραδοσιακή πόλη στην επαρχία Κρεμόνα της βόρειας Ιταλίας, ήταν και η γενέτειρα του Καβάλι (ο οποίος όμως πέθανε στη Βενετία). Ο Καβάλι ήταν διάσημος και για μερικές από τις πιο εξαίσιες όπερες που αναδείχθηκαν την περίοδο του μπαρόκ. Εδώ, ωστόσο, το αστείρευτο μελωδικό ταλέντο του αναδεικνύεται σε όλη του τη μεγαλοπρέπεια μέσα από θρησκευτικούς ύμνους και ψαλμούς όπου τον πρώτο λόγο έχει η ανθρώπινη φωνή.
Εκφραση του υπερβατικού
Η άλλη σημαντική δισκογραφική που έχει τα τελευταία χρόνια ξεχωρίσει είναι η Pentatone. Για λογαριασμό της το 2010 ο Φλαμανδός μαέστρος Φιλίπ Χέρεγουεγκ διηύθυνε τη χορωδία Collegium Vocale Gent και τη Φλαμανδική Βασιλική Φιλαρμονική Ορχήστρα σε έργα του Ιγκόρ Στραβίνσκι, κοσμικής αλλά και θρησκευτικής έμπνευσης. Από τη Συμφωνία των Ψαλμών, που ο μεγάλος Ρώσος συνθέτης έγραψε το 1930, και τη Λειτουργία που συνέθεσε το 1948, έως τις δύο μεταγενέστερες συνθέσεις-παραπομπές στον σκοτεινό, ιδιότροπο αναγεννησιακό δολοφόνο Γκεζουάλντο και τον μέγιστο Μπαχ (ήταν η περίοδος του 1950 και του 1960, οπότε και ο Στραβίνσκι είχε επιστρέψει για τα καλά στις κλασικές αξίες), το συγκεκριμένο άλμπουμ παρουσιάζει μια μεγάλη εικόνα του Ρώσου δημιουργού, ο οποίος αποζητούσε την έκφραση του υπερβατικού μέσα από τα πιο λιτά, απλά εκφραστικά μέσα, ειδικά στην όψιμη περίοδο της μουσικής πορείας του.
Αλμπουμ με ιερή αύρα
Αφήσαμε για το τέλος την πα-λαιότερη από τις σημερινές επιλογές μας, η οποία μάλιστα εμπνέεται από την ανθρώπινη φωνή, αλλά δεν την περιλαμβάνει εδώ: το 1997, το μουσικό σύνολο Kronos Quartet ηχογράφησε ένα εκπληκτικό άλμπουμ για λογαριασμό της δισκογραφικής Nonsuch Records με τίτλο: Early Music (Lachrymae Antiqua). Με τον χαρακτηριστικό, καθαρό ήχο των εγχόρδων του, το φημισμένο (και τόσο πολυπρισματικό και ευέλικτο στις επιλογές του) κουαρτέτο ερμηνεύει, από τη μία, σε μεταγραφή συνθέσεις θρησκευτικές και κοσμικές από σπουδαίους συνθέτες του απώτατου παρελθόντος της δυτικής μουσικής: Γκιγιόμ ντε Μασό, Τζον Ντόουλαντ, Περοτέν, Χίλντεγκαρντ φον Μπίνγκεν, Κρίστοφερ Τάι. Από την άλλη, καταπιάνεται με συνθέσεις σύγχρονων συνθετών: Τζον Κέιτζ, Αλφρεντ Σνίτκε, Αρβο Περτ. Ορισμένα από αυτά τα σημερινά έργα είναι θρησκευτικής πνοής, άλλα όχι – μικρή σημασία όμως έχει αυτό, καθώς όλο το άλμπουμ διαπνέεται από μια τέτοια «ιερή» αύρα. Και κάτι ακόμα: στον δίσκο περιλαμβάνονται και μεταγραφές παραδοσιακών συνθέσεων της υπερβόρειας Ευρώπης, της Ασίας, αλλά και της βυζαντινής Κωνσταντινούπολης. Συνολικά, από τις μεγάλες στιγμές της δισκογραφίας.
