«Στις πρώτες συναντήσεις ερχόταν συγκρατημένος, σφιγμένος στο σώμα και στον λόγο του, ρωτώντας συχνά αν “καταλαβαίνει σωστά” ή αν “απαντάει σωστά”, αμφισβητώντας συνεχώς τον εαυτό του. Με τον καιρό, μέσα από τον ρυθμό, την κίνηση, το τραγούδι και τη ζωγραφική, άρχισε να βρίσκει τον βηματισμό του», λέει στην «Κ» η ψυχολόγος και χοροθεραπεύτρια Ελένη Χατζηγεωργίου για την περίπτωση ενός συμμετέχοντος στο πιλοτικό πρόγραμμα της «Πολιτιστικής συνταγογράφησης». «Του έκανε εντύπωση ότι το σώμα του μπορούσε να κινηθεί πιο ελεύθερα, και αυτό επειδή συνειδητοποίησε ότι στην ομάδα δεν κρινόταν κανείς με όρους σωστού και λάθους. Οι ερωτήσεις του άρχισαν να γίνονται πιο δημιουργικές, να επικεντρώνονται στη μουσική, αλλά και να απευθύνεται και στα υπόλοιπα μέλη της ομάδας, πέρα από τους ειδικούς. Στο τέλος δήλωσε ότι “δεν μετάνιωσε ούτε μία στιγμή” που έμεινε στην ομάδα και ότι η εμπειρία τον βοήθησε να βλέπει “θετικά τη ζωή”».
Ο ίδιος είναι ένας από τους συμμετέχοντες που ολοκλήρωσαν τις δύο φάσεις του πιλοτικού προγράμματος της «Πολιτιστικής συνταγογράφησης» των υπουργείων Πολιτισμού και Υγείας στο Μέγαρο Μουσικής, ένα πρόγραμμα συνταγογράφησης μουσικών εκδηλώσεων, παραστάσεων, εκθέσεων και άλλων μορφών τέχνης συμπληρωματικά με την ιατρική θεραπεία ψυχικά ασθενών ατόμων.
Στην πρώτη, πιλοτική φάση, που εστιαζόταν στην «ενεργητική ακρόαση», το Μέγαρο Μουσικής, ένας από τους βασικούς φορείς του προγράμματος, υποδέχθηκε σχεδόν 160 άτομα τα οποία αντιμετωπίζουν από πιο ήπιες διαταραχές διάθεσης έως σοβαρότερα προβλήματα ψυχικής υγείας. Στην αρχή παρακολούθησαν, μαζί με το κοινό, συναυλίες, όπως εκείνη των Ζανίν Γιάνσεν και Ντενίς Καζούχιν ή του κουαρτέτου της Φιλαρμονικής Ορχήστρας της Σκάλας του Μιλάνου, και στη συνέχεια συμμετείχαν σε εβδομαδιαίες βιωματικές ομάδες όπου συζητούσαν την εμπειρία τους και τον αντίκτυπό της στη συναισθηματική τους κατάσταση.
Από την πρώτη φάση, κιόλας, οι ψυχολόγοι συνεργάστηκαν στενά με μια ομάδα καλλιτεχνών, ώστε η μουσική εμπειρία να συνδέεται οργανικά με τις θεραπευτικές διαδικασίες. Η συνεργασία αυτή ενισχύθηκε ακόμη περισσότερο στη δεύτερη πιλοτική φάση, με τίτλο «Η μουσική ως αφορμή για αυτοέκφραση και δημιουργία», όπου το Μέγαρο υλοποίησε μουσικοχορευτικά και πολυμεσικά εργαστήρια, άμεσα συνδεδεμένα με τις παραστάσεις που είχαν προηγηθεί. «Θέλαμε οι άνθρωποι να σηκωθούν από την καρέκλα», μας λέει η κ. Χατζηγεωργίου. «Επιλέξαμε απλά καλλιτεχνικά στοιχεία που βοηθούν τους συμμετέχοντες να έρθουν σε επαφή με το σώμα τους και να αλληλεπιδράσουν, ξεκινώντας από πρωτογενή στοιχεία της μουσικής: τον παλμό, τον ρυθμό και την επαναληπτικότητα. Ο παλμός, για παράδειγμα, μιμείται τον παλμό της καρδιάς· όταν οι συμμετέχοντες τον ακολουθούσαν με το σώμα τους, συνδέονταν φυσικά μεταξύ τους», συνεχίζει.
«Οι συμμετέχοντες γίνονται μέρος της πολιτιστικής ζωής της πόλης και αυτό είναι εξίσου σημαντικό με τα θεραπευτικά οφέλη», λέει η ψυχολόγος Λουκία Χαϊδεμενάκη.
Με την παράλληλη συμβολή καλλιτεχνών, οι ομάδες δούλεψαν και με την κλασική μουσική, μέσα από ρυθμικές και αυτοσχεδιαστικές ασκήσεις. «Είδαμε ότι σταδιακά οι συμμετέχοντες προσέγγιζαν πολύ πιο εύκολα ένα πιο σύνθετο άκουσμα, όπως η κλασική μουσική. Εντοπίσαμε, ας πούμε, ποια είναι η καρδιά της μελωδίας αυτής, τι εικόνες μπορεί να δημιουργήσει και πώς μπορεί να επιδράσει στο σώμα», αναφέρει.
Η ψυχολόγος και arts therapist Λουκία Χαϊδεμενάκη τονίζει ότι ένα από τα πιο σημαντικά αποτελέσματα του προγράμματος ήταν η αλλαγή στην αίσθηση ταυτότητας των συμμετεχόντων. «Υπήρχαν άνθρωποι που μας είπαν ότι για πρώτη φορά ένιωσαν πολίτες πρώτης ευκαιρίας. Κάποιοι δημιούργησαν φιλίες, συναντιούνταν πριν ή μετά τις ομάδες, ενώ άλλοι μίλησαν για το ότι κατάφεραν επιτέλους να χαλαρώσουν και να χαρούν. Μπόρεσαν, επίσης, να σχετιστούν με τρόπους που δεν περιστρέφονται γύρω από τα συμπτώματα, αλλά γύρω από άλλες πλευρές του εαυτού τους, τις οποίες αγνοούσαν», σημειώνει.
Μείωση του στίγματος
Τα οφέλη, όμως, δεν περιορίστηκαν στο προσωπικό επίπεδο. «Είδαμε ανθρώπους να αντιμετωπίζουν το Μέγαρο ως έναν οικείο, ασφαλή χώρο στον οποίο θέλουν να επιστρέφουν. Το πρόγραμμα της “Πολιτιστικής συνταγογράφησης”, πέρα από τη δωρεάν χορήγηση παραστάσεων κ.λπ., μπορεί να συμβάλει και στη μείωση του στίγματος. Οι συμμετέχοντες γίνονται μέρος της πολιτιστικής ζωής της πόλης και αυτό είναι εξίσου σημαντικό με τα θεραπευτικά οφέλη», καταλήγει η κ. Χαϊδεμενάκη.
Το πρόγραμμα «Πολιτιστικής συνταγογράφησης» ξεκίνησε το 2024 και υλοποιήθηκε μέσα από δύο πιλοτικές φάσεις, με πρωτοβουλία του υπουργείου Πολιτισμού, σε συνεργασία με το υπουργείο Υγείας και υπό την επιστημονική εποπτεία του ΕΠΙΨΥ. Τα αποτελέσματα της έρευνας που διενήργησαν πολιτιστικοί φορείς σε όλη την Ελλάδα παρουσιάζονται σήμερα στο συνέδριο «Art on Prescription» στο Ακροπόλ Παλάς, ενώ την Τρίτη 10 Μαρτίου δημοσιεύθηκε το σχετικό ΦΕΚ, που επιτρέπει την εκτέλεση του προγράμματος ως συμπληρωματικής αγωγής στην ψυχική υγεία μέσω ηλεκτρονικής συνταγογράφησης.
