«Προτιμώ σαφώς μια νιτσεϊκή προοπτική, που είναι εορταστική για τη ζωή, δεμένη με τη ζωή. […] Εκείνοι που νιώθουν ότι έχουν ζήσει πλούσια τη ζωή τους, ότι έχουν εκπληρώσει τις δυνατότητές τους και τον προορισμό τους, βιώνουν λιγότερο πανικό μπροστά στον θάνατο. Οι ψυχοθεραπευτές έχουν να μάθουν πολλά από τον Νίκο Καζαντζάκη, τον συγγραφέα τόσο δοξαστικών για τη ζωή έργων. […] Μ’ αρέσει πολύ η φράση του […]: “Να μην αφήσω στο Χάρο τίποτα να μου πάρει – μονάχα λίγα κόκαλα”. Είναι ένας καλός οδηγός για τη ζωή μας […]».
Εμπνευσμένος από αυτά τα λόγια του Ιρβιν Γιάλομ, όπως παρουσιάζονται στο βιβλίο του «Θρησκεία και ψυχιατρική» (εκδ. Αγρα, μτφρ. Ευαγγελία Ανδριτσάνου – Γιάννης Ζέρβας), ο Γιώργος Κουμεντάκης συνέθεσε το 2007 το «Amor Fati» (Αγάπη για τη μοίρα). Το έργο αυτό, που συνομιλεί με τη νιτσεϊκή στάση απέναντι στη ζωή και αντλεί έμπνευση από το βλέμμα του Νίκου Καζαντζάκη, θα παρουσιαστεί, μεταξύ άλλων, από την Εθνική Λυρική Σκηνή και την ορχήστρα της στο Κάρνεγκι Χολ της Νέας Υόρκης, στο πλαίσιο της πρώτης εμφάνισής της στην ιστορική αυτή αίθουσα, στη συναυλία «Nikos Kazantzakis: An Odyssey in Music», στις 15 Οκτωβρίου 2026.
Διαφορετικές γενιές
«Επιθυμία μας ήταν στην πρώτη μας συναυλία στη Νέα Υόρκη να παρουσιάσουμε ένα πρόγραμμα με διαφορετικές γενιές και διαφορετικές σχολές Ελλήνων συνθετών. Η επιρροή του Νίκου Καζαντζάκη στην ελληνική μουσική είναι τεράστια και πολυεπίπεδη και με δεδομένο ότι η παγκόσμια απήχηση του έργου του είναι αδιαμφισβήτητη, θεωρήσαμε ότι μια τέτοια συναυλία θα είχε μεγάλο ενδιαφέρον για το αμερικανικό κοινό», λέει στην «Κ» ο καλλιτεχνικός διευθυντής της ΕΛΣ Γιώργος Κουμεντάκης.
Το πρόγραμμα της συναυλίας, που πραγματοποιείται με τη στήριξη του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος και υπό την αιγίδα της Ελληνικής Ορθόδοξης Αρχιεπισκοπής της Αμερικής, έχει σχεδιαστεί ως μια μουσική περιήγηση σε δημιουργούς που, με διαφορετικούς τρόπους, συνδέθηκαν με τον κόσμο του Καζαντζάκη ή με την κρητική παράδοση που τον διαμόρφωσε. Η συναυλία, υπό τη μουσική διεύθυνση του μαέστρου και μουσικού διευθυντή της Οπερας του Γκρατς της Αυστρίας, Βασίλη Χριστόπουλου, σκοπεύει να αναδείξει αυτή τη σχέση μέσα από έργα τα οποία αντλούν έμπνευση είτε από το λογοτεχνικό σύμπαν του συγγραφέα είτε από το τοπίο, τους μύθους και τις μνήμες της Κρήτης.
Η επιρροή του συγγραφέα «είναι τεράστια και πολυεπίπεδη και θεωρήσαμε ότι μια τέτοια συναυλία θα είχε ενδιαφέρον για το αμερικανικό κοινό», λέει ο Γ. Κουμεντάκης, καλλιτεχνικός διευθυντής της ΕΛΣ.
Το μουσικό πρόγραμμα ξεκινάει από τον «Καπετάν Μιχάλη», το μυθιστόρημα που ενέπνευσε τον Μάνο Χατζιδάκι να συνθέσει, το 1966, τη μουσική για την ομώνυμη θεατρική διασκευή.
Στη σύνθεση αυτή, οι έννοιες της ελευθερίας, της εσωτερικής σύγκρουσης και της προσωπικής θυσίας μεταφέρονται σε έναν λυρικό, εσωτερικό μουσικό λόγο, που φωτίζει τον ψυχισμό του ήρωα. Το έργο θα παρουσιαστεί από την υψίφωνο Μαρία Κωστράκη, συνοδεία συνόλου σολίστ μουσικών.
Ακολουθεί η παγκοσμίως πιο γνωστή μουσική ενσάρκωση του συγγραφέα, ο «Ζορμπάς» του Μίκη Θεοδωράκη, που θα ερμηνεύσει η διάσημη Γεωργιανή μεσόφωνος Ανίτα Ρατσβελισβίλι, μια μελωδία η οποία συνδέθηκε όσο λίγες με την παγκόσμια εικόνα της ελληνικής αισθητικής. Η σύνθεση δημιουργήθηκε για την κινηματογραφική μεταφορά που έκανε ο Μιχάλης Κακογιάννης στο «Βίος και πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά» και χάρισε στον ήρωα μια αυτόνομη μουσική ταυτότητα, η οποία ξεπέρασε τα όρια της ταινίας και έγινε σύμβολο ελληνικότητας.
Η συναυλία επεκτείνεται όμως και πέρα από τα λογοτεχνικά έργα του Καζαντζάκη, αγγίζοντας την ίδια την κρητική παράδοση, που αποτέλεσε θεμέλιο της σκέψης και της γραφής του, με δύο σημαντικά έργα της ελληνικής λόγιας μουσικής. Οι τρεις «Κρητικοί χοροί» του Νίκου Σκαλκώτα αξιοποιούν μοτίβα και ρυθμούς της κρητικής μουσικής, με το έργο του συνθέτη να βασίζεται, γενικότερα, σε μεγάλο βαθμό στην ελληνική παραδοσιακή μουσική και στο δημοτικό τραγούδι, αναδεικνύοντας τη ποικιλομορφία του τοπίου της χώρας.
Στο ίδιο πνεύμα εντάχθηκε στο πρόγραμμα και η «Κρητική γιορτή» του κορυφαίου αρχιμουσικού Δημήτρη Μητρόπουλου, ένα από τα πρώιμα έργα του, που αποτυπώνει τη γοητεία που άσκησε πάνω του ο πολιτισμός του νησιού. Ο Μητρόπουλος, ο οποίος υπήρξε μάλιστα και φίλος του Καζαντζάκη, συνέθεσε αρχικά το έργο για πιάνο και στη συνέχεια το ενορχήστρωσε ο Σκαλκώτας.
