«Επιμένουν φορτικά να με πιέζουν να γράψω συμφωνίες και όπερες και θέλουν να είμαι τα πάντα, ένας Πολωνός Ροσίνι, κι ένας Μότσαρτ κι ένας Μπετόβεν. (…) Πιστεύω πως είναι καλύτερο να ασχολείται κανείς με τα μικρά πράγματα αλλά να τα κάνει όσο μπορεί καλύτερα παρά να προσπαθεί να τα καταφέρει όλα με μέτριο τρόπο». Αυτά έλεγε κάποτε ο Φρεντερίκ Σοπέν (1810-1849).
Πράγματι, ο Σοπέν απέφευγε να δοκιμάσει τις δυνάμεις του στην ενορχήστρωση, με εξαίρεση τα δύο κοντσέρτα για πιάνο και ορχήστρα, το πρώτο (σε μι ελάσσονα, έργο 11) από τα οποία θα ερμηνεύσει απόψε το βράδυ στις 8.30 μ.μ., στην Αίθουσα Χρήστος Λαμπράκης του Μεγάρου Μουσικής Αθηνών, η πιανίστα Κλερ Χουάνγκτσι συνοδεία της Κρατικής Ορχήστρας Αθηνών, την οποία διευθύνει ο Βαχτάνγκ Καζίτζε. Το παρουσίασε για πρώτη φορά στη Βαρσοβία το 1830 και αργότερα, στο Παρίσι, την πόλη που τον είχε «υιοθετήσει», στις 26 Φεβρουαρίου του 1832, σε μια εποχή που αυτός ο φιλάσθενος (φυματικός από νωρίς στη ζωή του) «Ραφαήλ των πλήκτρων», όπως τον είχε αποκαλέσει ο Γερμανός ποιητής Χάινριχ Χάινε, θαμπωνόταν από τη μεγάλη παριζιάνικη ζωή και τις μεγάλες συναυλίες, γι’ αυτό και όχι τυχαία έμπαινε μάλλον στον πειρασμό να αφήσει τα έργα αποκλειστικά για πιάνο (νυχτερινά, μαζούρκες, βαλς, σπουδές, πρελούδια, σονάτες κ.ά.) και να «κολυμπήσει» στον ορχηστρικό ήχο.
Ηταν ένας πειραματισμός να αφήσει το comfort zone του; Δεν το ξανάκανε πάντως. Λέει κάτι αυτό για το συγκεκριμένο έργο; Ειδικά το πρώτο μέρος (Allegro maestoso) θα μπορούσε να είχε γραφεί και σήμερα για κάποια κινηματογραφική ταινία. Ο Μίλαν Κούντερα, μυθιστοριογράφος με βαθιά μουσικολογική παιδεία, έλεγε πως ο Σοπέν των κοντσέρτων είναι πιο αδύναμος, σε αντίθεση με τον Σοπέν, π.χ., της Σονάτας υπ’ αριθμ. 2, Εργο 35 (όπου και το πιο γνωστό πένθιμο εμβατήριο στην Ιστορία).
Η αποψινή συναυλία περιλαμβάνει και τη Συμφωνία σε μι ύφεση μείζονα, νεανικό εγχείρημα ενός τιτάνα της λόγιας μουσικής του 20ού αιώνα, του Ιγκόρ Στραβίνσκι (1882-1971). Γραμμένη λίγα χρόνια μετά τον θάνατο του πατέρα του, γύρω στα 1905 με 1907, στον κατάλογο των έργων του φέρει τον αριθμό 1, σηματοδοτώντας έτσι ένα σημείο αφετηρίας. Η συμπύκνωση του μουσικού του λόγου μάς ψυλλιάζει για τον ώριμο Στραβίνσκι, με την εκπληκτική οικονομία του στην εκφραστική του γραμμή. Οχι τυχαία, στο βιβλίο του «Μουσική ποιητική» (μτφρ.: Μιχάλης Γρηγορίου, Νεφέλη, 1980) θα γράψει με θαυμασμό: «Ο Αρεοπαγίτης ισχυρίζεται πως όσο μεγαλύτερη θέση έχουν οι άγγελοι στην ουράνια ιεραρχία, τόσο λιγότερες λέξεις χρησιμοποιούν».
Το φινάλε
Η συναυλία θα κλείσει με ένα αληθινό αριστούργημα: τη σουίτα «Δάφνις και Χλόη» του Μορίς Ραβέλ (1875-1937) από το ομότιτλο μπαλέτο που έκανε πρεμιέρα στο Παρίσι το 1912. Αυτός ο αινιγματικός Γάλλος, που ζούσε αποτραβηγμένος με τις γάτες του και τα μηχανικά του παιχνίδια, φανερώνει εδώ πόσο αξεπέραστος στυλίστας υπήρξε με την αραχνοΰφαντη ενορχήστρωση, τη μελωδική του ευελιξία, πάνω απ’ όλα τον παγανιστικό οίστρο και αυτόν τον μοναδικό συνδυασμό αισθησιασμού και μυστικισμού.
Το ιδανικό φινάλε σε μια τέτοια συναυλία.
