Σίγουρα δεν μιλάμε για κάτι συνηθισμένο, από καμία άποψη. To άλμπουμ, που ηχογραφήθηκε το 2024, περιέχει οκτώ συνθέσεις, οι οποίες δύσκολα κατηγοριοποιούνται. Κλασική; Τζαζ; Και τα δύο; Τίποτα από τα δύο; O βασικός δημιουργός του έργου, ο συνθέτης Χρήστος Χατζής, πιστεύει ότι η ανάγκη για «ταμπέλες» είναι μάλλον περιττή.
«Απευθυνόμαστε σε ανθρώπους που μέσα από μη γραμμικές εμπειρίες μπορούν να αναγνωρίσουν τους φόβους τους σαν δικαιολογημένους, αλλά ταυτόχρονα να πιστέψουν πως, μη γραμμικά, θαύματα συμβαίνουν καθημερινά και όχι μόνο στα θρησκευτικά συγγράμματα. Οι επικεφαλίδες που βάζουμε σε διάφορα είδη μουσικής, ενώ είναι προσωπικές επιλογές, δεν είναι απαγορευτικοί τοίχοι που δεν ξεπερνιούνται. Η μουσική είναι ικανή να ξεπεράσει τα επιμέρους και να μπορέσει να γίνει ο κρίκος που ενώνει τους πάντες και τα πάντα».
Μπορεί κομμάτια όπως το «Dolce Vita» ή το «New Hortensia» να ακούγονται άνετα σε κάθε περίσταση, αλλά είναι ξεκάθαρο ότι, εκτελεστικά, όλο το έργο είναι πολύ απαιτητικό: διαφορετικοί ρυθμοί, αντισυμβατικά σόλο… πόσο δύσκολο ήταν να βρεθούν οι κατάλληλοι μουσικοί;
Στη Νέα Υόρκη
«Η πρώτη φλόγα άναψε στη Νέα Υόρκη όπου συνάντησα τον δεινό βιμπραφωνίστα της τζαζ Χρήστο Ραφαηλίδη, τακτικό συνεργάτη του επίσης βιρτουόζου του ακουστικού μπάσου Πέτρου Κλαμπάνη. Μου ζήτησαν να συνεργαστούμε σε ένα νέο πρόγραμμα που θα ήταν μείξη τζαζ και σύγχρονης κλασικής μουσικής. Δεν ήμουν σίγουρος αρχικά πώς αυτό θα λειτουργούσε σωστά, χωρίς αισθητικούς συμβιβασμούς. Η σχέση της τζαζ και της κλασικής μουσικής σκέψης απαιτεί μια ασυμβίβαστη συνύπαρξη του κάθετου (τζαζ) και του οριζόντιου (κλασικού) επιπέδου. Δέχθηκα, εντούτοις, την πρόταση και εν συνεχεία προστέθηκε ένα υπέροχο κουαρτέτο, όλοι κορυφαίοι και μέλη της Κρατικής Ορχήστρας Θεσσαλονίκης. Ειδικά ο πρωτεύων βιολιστής Αντώνης Σουσάμογλου, εκτός από τη μουσική δεξιοτεχνία του, ανέλαβε και παραγωγός του πρότζεκτ “Climate Change”».
«Η μουσική του Χρήστου έχει το ιδιαίτερο χαρακτηριστικό να ακούγεται πολύ προσιτή στον ακροατή, με έναν τρόπο όμως που είναι φοβερά περίπλοκος για τον εκτελεστή. Αν προσθέσεις σ’ αυτό και το γεγονός πως στη γραμμένη μουσική προστίθεται και ο αυτοσχεδιασμός στα άλλα όργανα πλην των εγχόρδων, κάνει το πρότζεκτ από τα πιο σύνθετα που έχω ασχοληθεί ποτέ. Παράλληλα είναι, για μένα, η σύγχρονη μουσική στα καλύτερά της – μια μουσική με σύγχρονες συνθετικές τεχνικές, αλλά ταυτόχρονα με πλούσιες μελωδίες, ζωντανό ρυθμό και αυτοσχεδιασμό. Μόνον ένας τρόπος υπήρχε να προετοιμαστούμε σωστά: με πάρα πολλή πρόβα!», παραδέχεται ο Αντώνης Σουσάμογλου.
Ο Χρήστος Χατζής γεννήθηκε στον Βόλο, αλλά από τριάντα ετών ζει στον Καναδά, με σύζυγο-μουσικό που γνώρισε εκεί, ενώ διδάσκει και στο Πανεπιστήμιο του Τορόντο. Αν, άραγε, είχε μείνει στην Ελλάδα, θα μπορούσε να κάνει όλα όσα έχει καταφέρει ως μουσικός;
«Μετά τους μεγάλους μετρ του 18ου και του 19ου αιώνα, η βασική ευρωπαϊκή αρμονία και αντίστιξη είχε γίνει μια τεχνική που τη μάθαινες και την επαναλάμβανες “παπαγαλία”. Στον 20ό αιώνα σαν σεισμική αντίδραση, αυτή η παράδοση απορρίφθηκε και η “κάθετη”, η μη γραμμική σκέψη, αντικαταστάθηκε με την οριζόντια, γραμμική και μηχανική σκέψη, των Σένμπεργκ, Στοκχάουζεν, Ξενάκη κ.λπ. Διέκρινα, λοιπόν, μια πνευματική και αισθητική αποικοδόμηση σε όλα αυτά. Αισθανόμουν πως ήθελα να αναπνεύσω περισσότερο οξυγόνο, που δεν θα το έβρισκα στην Ευρώπη εκείνης της εποχής. Εφυγα τελικά για την Αμερική και κατέληξα να κάνω διδακτορικό με τον Μόρτον Φέλντμαν, τον τότε μύστη της μη γραμμικότητας. Αν είχα μείνει στην Ελλάδα, δεν θα είχα την ικανότητα να αντιμετωπίσω τους μουσικούς δαίμονές μου και να μονομαχήσω με τους ικανότερους από αυτούς. Φοβάμαι, εντούτοις, ότι οι νέοι σήμερα πιστεύουν πως η πανεπιστημιακή παιδεία και ειδικά τα διπλώματα θα τους εξασφαλίσουν ένα καλύτερο μέλλον. Αυτό το οικοσύστημα καταρρέει όλο και πιο έντονα, με όλο και περισσότερους διπλωματούχους και όλο και λιγότερες πανεπιστημιακές θέσεις. Οταν έχουμε κάτι σημαντικό να προσφέρουμε, θα βρουν οι καριέρες εμάς, όχι εμείς αυτές».
«Η σχέση της τζαζ και της κλασικής μουσικής σκέψης απαιτεί μια ασυμβίβαστη συνύπαρξη του κάθετου (τζαζ) και του οριζόντιου (κλασικού) επιπέδου», λέει ο συνθέτης του άλμπουμ, Χρήστος Χατζής.
Στο χαρτί όλα αυτά ίσως αποτρέψουν κάποιους από το να ακούσουν το τελικό αποτέλεσμα, καθώς μπορεί να μοιάζουν εξεζητημένα, την εποχή που το «εύπεπτο» είναι συχνά το ζητούμενο και στην τέχνη. Θα ήταν όμως κρίμα, καθώς μιλάμε για μουσική που ουσιαστικά απευθύνεται στους πάντες, όχι μόνον σε ανήσυχους ακροατές, όπως υπογραμμίζει ο Αντώνης Σουσάμογλου: «Είμαι βέβαιος πως όσοι έρθουν με ανοιχτά αυτιά και διάθεση να αφεθούν στο αποτέλεσμα θα περάσουν πολύ όμορφα. Η παράστασή μας δεν είναι μια διανοητική άσκηση. Το μόνο που χρειάζεται να φέρει κανείς μαζί του είναι η περιέργειά του και η διάθεση να γκρουβάρει. Το ότι έχουμε την ευκαιρία να παρουσιάσουμε αυτό το πρόγραμμα σε τρεις πόλεις διαδοχικά –Κοζάνη, Θεσσαλονίκη, Αθήνα– είναι ένα σπάνιο δώρο και ανυπομονούμε!».
Πριν από λίγες ημέρες, όλοι θαυμάσαμε τον μεστό λόγο του πρωθυπουργού του Καναδά, Μαρκ Κάρνεϊ, στο πλαίσιο του Παγκόσμιου Οικονομικού Φόρουμ, ο οποίος υπογράμμισε ότι ο κόσμος όπως τον ξέραμε δεν υπάρχει πια. Κάποιος που ζει μόνιμα σε μια προηγμένη χώρα η οποία γειτνιάζει με την Αμερική και έχει ήδη υποστεί παράλογους δασμούς και παράδοξες απειλές, πώς τοποθετείται απέναντι στις τρέχουσες εξελίξεις, με δεδομένο ότι αρχική έμπνευση για το «Vanishing Point» είχε σταθεί η εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία;
«Από τότε που ήρθα στον Καναδά στις αρχές της δεκαετίας του ’80, έκρουα συνεχώς και δημοσίως την καμπάνα κινδύνου πως τον 21ο αιώνα ο Καναδάς θα κινδύνευε να γίνει η «Αυστρία» της εποχής του Χίτλερ. Ευτυχώς, ο Θεός μάς έστειλε τον καλύτερο πρωθυπουργό που θα μπορούσαμε να επιλέξουμε αυτή τη στιγμή: έναν άνθρωπο που μιλάει με ήθος, χωρίς να υπολογίζει τις συνέπειες που οι δηλώσεις του μπορεί να έχουν για το άμεσο μέλλον ή να μετριάζει την πολιτική στάση του. Ολοι οι άνθρωποι ανησυχούμε για το μέλλον και αυτός είναι ο κίνδυνος για όλους μας. Το μέλλον δεν μας ανήκει και δεν το ελέγχουμε, όσες ψευδαισθήσεις και αν έχουμε για το αντίθετο. Μόνο το παρόν και το παρελθόν είναι δικά μας και είμαστε δωσίδικοι για αυτά. Οπως καταλήγει και ο Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης στο “Μοιρολόι της Φώκιας”: “Σαν να ‘χαν ποτέ τελειωμό τα πάθια και οι καημοί του κόσμου”, έτσι και εγώ δεν ανησυχώ για αν το μέλλον που προαισθάνομαι αποβεί πραγματικό ή δυστοπικό. Ο χρόνος και ο χώρος είναι ουτοπίες. Ολα συνυπάρχουν αιώνια και συνοδευόμενα από τις σκέψεις μας και τα συναισθήματά μας».
Οι μεγάλοι μουσουργοί
Στον χώρο της νεοκλασικής μουσικής, υπάρχουν πολλές δυσκολίες: το δέος που προκαλούν οι σπουδαίοι μουσουργοί του παρελθόντος, η άποψη πως «τίποτα δεν συγκρίνεται με τα παλιά αριστουργήματα», η συρρίκνωση του κοινού που ακούει συνειδητά, οι περιορισμένοι χώροι που φιλοξενούν τέτοιες παραστάσεις, η παρακμή της δισκογραφίας… Πόσο εύκολο είναι για έναν μουσικό να μην το βάζει κάτω; Ο Χατζής είναι αισιόδοξος: «Τι αξία θα είχαμε ως δημιουργοί αν δεν βρίσκαμε λύσεις σε προβλήματα; Τα παλιά αριστουργήματα ήταν η «σύγχρονη μουσική» για τα δικά τους ακροατήρια. Σε κάθε εποχή υπήρχαν μουσικοί που επικοινωνούσαν με το ακροατήριό τους και αυτό μπορεί να συμβεί και τώρα. Η μουσική δεν πρέπει να προλογίζεται με περιοριστικές εκφράσεις. Η συνθετική σκέψη μου δέχεται και μοιράζεται στίγματα από το «επιμέρους» και το «όλο», προσπαθώντας πάντα οι επιλογές μου από το επιμέρους να ανοίγουν πόρτες προς το όλο. Από στατιστικής πλευράς, η σχέση μας με τη μουσική συνεχώς προσαρμόζεται στους τρόπους με τους οποίους η τέχνη καταναλώνεται. Αν συγκρίνουμε τα ακροατήρια του Μότσαρτ κατά τη διάρκεια της ζωής του με τους Spotify και YouTube ακροατές αρκετών σύγχρονων συνθετών σήμερα η σύγκριση θα έκανε τον Μότσαρτ να ζηλεύει.
Οι Climate Change παρουσιάζουν το «Vanishing Point», καθώς και ανέκδοτο υλικό: Κυριακή 25 Ιανουαρίου στην Αίθουσα Τέχνης του Δήμου Κοζάνης. Τρίτη 27 Ιανουαρίου στο Μέγαρο Μουσικής Θεσσαλονίκης. Πέμπτη 29 Ιανουαρίου στο Μέγαρο Μουσικής Αθηνών.
