Η πόλη στο σχέδιο απλωνόταν χαμηλή, σχεδόν ένα με το τοπίο της λιμνοθάλασσας. Το βλέμμα του άγνωστου καλλιτέχνη περιπλανήθηκε πάνω από ερείπια, που ακόμη μαρτυρούσαν τη σφοδρότητα της πολιορκίας, πάνω από ξύλινες παράγκες, που υψώνονταν πρόχειρα ανάμεσα στα απομεινάρια παλαιότερων κτισμάτων. Τα ρηχά νερά, οι λασπώδεις εκτάσεις, οι καλύβες πάνω σε πασσάλους και οι ξύλινοι στύλοι οριοθετούσαν τις αλιευτικές ζώνες. Οι περισσότερες δημόσιες πλατείες και οι δρόμοι δεν είχαν επίστρωση, μόνο χώμα και λάσπη, ενώ πολλά μονώροφα και διώροφα κτίρια ήταν κατασκευασμένα από αδρά λαξευμένη πέτρα. Ορισμένα σπίτια, φτιαγμένα από ξύλο και πλιθιά, είχαν επίχρισμα με ασβέστη.
«Η πόλη που απεικονίζεται στο σχέδιο αναδύεται μέσα από τα ερείπια, η ανέχεια συνυπάρχει με την ελπίδα και η καθημερινή δραστηριότητα δηλώνει επιμονή και συνέχεια», σχολιάζει η δρ Σπυριδούλα Δημητρίου, ιστορικός και συνεπιμελήτρια της έκθεσης «Μεσολόγγι 1826 – 200 χρόνια από την Εξοδο».
Στην καρδιά αυτής της επετειακής διοργάνωσης, που φωτίζει τη διαδρομή δύο αιώνων από την ηρωική Εξοδο, το συγκεκριμένο σπάνιο και σχεδόν άγνωστο τεκμήριο ξεχωρίζει διακριτικά: «Η πόλη του Μεσολογγίου» είναι ένα πανοραμικό σχέδιο 360 μοιρών με μελάνι και μολύβι σε χαρτί, έργο ανώνυμου δημιουργού, που μοιάζει σαν να αιωρείται ανάμεσα στην ιστορία και στον μύθο.
Τα περίπου 200 εκθέματα συγκροτούν ένα εκτεταμένο δείγμα της εικονογραφίας της πόλης, του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα και του φιλελληνισμού.
Η προέλευσή του παραμένει ασαφής, η χρονολόγησή του δεν έχει αποσαφηνιστεί με ακρίβεια, και όμως το ίδιο το έργο λειτουργεί ως πολύτιμη μαρτυρία για την πόλη στη μεταιχμιακή περίοδο της ανασυγκρότησής της. Εικάζεται ότι φιλοτεχνήθηκε από Βρετανό καλλιτέχνη που επισκέφθηκε το Μεσολόγγι κατά τη δεκαετία του 1830. Το πανόραμα προέρχεται από ιδιωτική συλλογή και συμπεριλαμβάνεται στα εκθέματα της έκθεσης, πολλά από τα οποία ανήκουν στις συλλογές του Μουσείου Μπενάκη μαζί με λίγα αλλά εκλεκτά άγνωστα τεκμήρια. Με αποδεδειγμένη ικανότητα στη διοργάνωση ιστορικών εκθέσεων υψηλού επιπέδου, το μουσείο συνδυάζει την επιστημονική αρτιότητα και μια σύγχρονη, σχεδόν κινηματογραφική, σκηνογραφική προσέγγιση. Με διακριτικά ψηφιακά μέσα, χαρτογραφικές προβολές και πολυεπίπεδη αφήγηση, η έκθεση μετατρέπει το αρχειακό υλικό σε βιωματική εμπειρία του 21ου αιώνα.
Το άγνωστο πανόραμα εντάσσεται στην έκτη ενότητα της έκθεσης, εκεί όπου εξετάζεται το Μεσολόγγι μετά τον Αγώνα. Στο επάνω μέρος του σχεδίου, ελαφρώς σημειωμένες με μολύβι, διακρίνονται οι επιγραφές «Mesolongi 1», «Mesolongi 2», «Mesolongi 3», «Gate» και «Lord Byron’s Lunette». Το γεγονός ότι η αναφορά στον προμαχώνα του Λόρδου Μπάιρον προστέθηκε μετά το 1824 –έτος του θανάτου του στην πόλη– και ότι επισημαίνεται αποκλειστικά το συγκεκριμένο οχυρωματικό έργο, ενισχύει την υπόθεση μιας αγγλικής ευαισθησίας πίσω από το βλέμμα του δημιουργού.
Η έκθεση του Μουσείου Μπενάκη περιλαμβάνει περίπου 200 εκθέματα: πίνακες, σχέδια, χαρακτικά, βιβλία και αντικείμενα που συγκροτούν ένα εκτεταμένο δείγμα της εικονογραφίας του Μεσολογγίου, του εθνικοαπελευθερωτικού αγώνα και του φιλελληνισμού. Στο σύνολό της προσφέρει μια διαχρονική ματιά στο Μεσολόγγι από τις αρχές του 19ου αιώνα έως τις ημέρες μας. Παρουσιάζεται σπάνιο εφήμερο υλικό, όπως μονόφυλλα, αφίσες, εικονογραφημένες περιοδικές εκδόσεις, ποιήματα, θεατρικά ή μουσικά έργα που πωλούνταν υπέρ των αγωνιζομένων Ελλήνων, με πολλά από αυτά να φέρουν χρονολογία το έτος 1826. Η πληθώρα των εκθεμάτων είναι δηλωτική του αντίκτυπου και της σημασίας της Εξόδου στη διεθνή κοινή γνώμη.
Εικαστική ένταση
Από το προεπαναστατικό Μεσολόγγι των περιηγητών, στην Ελληνική Επανάσταση και στο φιλελληνικό κίνημα, και από τους θανάτους του Μάρκου Μπότσαρη και του Λόρδου Βύρωνα έως την Πολιορκία και την Εξοδο των «Ελεύθερων Πολιορκημένων», η αφήγηση ξεδιπλώνεται με ιστορική ακρίβεια και εικαστική ένταση. Ξεχωριστή θέση κατέχει η ενότητα για το Ναβαρίνο και τη συμβολή των Μεγάλων Δυνάμεων στη δημιουργία του ανεξάρτητου κράτους, πριν η διαδρομή καταλήξει στο Μεσολόγγι ως διαχρονικό σύμβολο του Αγώνα.
Την επιμέλεια της έκθεσης υπογράφουν ο Κωνσταντίνος Ι. Στεφανής, η Σπυριδούλα Δημητρίου και ο Αυστραλός συλλέκτης Tζον Ρόμπινσον, οι οποίοι συνθέτουν ένα αφήγημα στο οποίο το τεκμήριο δεν λειτουργεί ως μουσειακό απολίθωμα αλλά ως ζωντανός συνομιλητής του παρόντος. Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, το άγνωστο πανόραμα αποκτά ιδιαίτερη βαρύτητα: απεικονίζει μια πόλη που επιβίωσε της καταστροφής και, ταυτόχρονα, καταγράφει τη στιγμή που η μνήμη μετατρέπεται σε επίσημη ιστορία. Η έκθεση συνοδεύεται από δίγλωσσο κατάλογο, που χρηματοδοτήθηκε αποκλειστικά από τον Δήμο της Ιεράς Πόλεως Μεσολογγίου.
«Μεσολόγγι 1826 – 200 χρόνια από την Εξοδο», από τις 18 Φεβρουαρίου έως τις 3 Μαΐου.
