Σαν δύο πρότζεκτ, τα οποία ενοποιούνται ώστε να προκύψει ένα ενιαίο μουσείο και όχι δύο διακριτά, προσεγγίζει την επέκταση και την αναβάθμιση του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου η σχετική αρχιτεκτονική προμελέτη των αρχιτεκτονικών γραφείων Τσίπερφιλντ – Τομπάζη, η οποία έλαβε χθες ομόφωνα το πράσινο φως από το Κεντρικό Συμβούλιο Νεωτέρων Μνημείων και από το Κεντρικό Αρχαιολογικό Συμβούλιο, σε δύο διαφορετικές συνεδριάσεις των γνωμοδοτικών οργάνων του υπουργείου Πολιτισμού στις οποίες έδωσε το «παρών» ο Βρετανός αρχιτέκτονας Ντέιβιντ Τσίπερφιλντ. Παρουσιάζοντας την αρχιτεκτονική προμελέτη στα μέλη των δύο συμβουλίων, ο κ. Τσίπερφιλντ εξήγησε ότι ο στόχος της είναι η επίτευξη της συμβατότητας και της αρμονίας του υφιστάμενου κτιρίου με εκείνο που θα κατασκευαστεί, καθώς και η λειτουργική και χωρική ενοποίησή τους, με σημαντικότερο στοιχείο του εγχειρήματος την παρουσίαση της μοναδικής συλλογής του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, με έναν τρόπο ενδιαφέροντα, που να χαρακτηρίζεται από ευαισθησία. «Η επέκταση του μουσείου θα πρέπει να λειτουργεί ως ενδυνάμωσή του και το νέο κτίριο να συνεργάζεται αρμονικά με το παλιό, ώστε να αναδεικνύονται οι συλλογές», είπε ο κ. Τσίπερφιλντ, τονίζοντας και τη σημασία της αίσθησης της συνέχειας που θα πρέπει να χαρακτηρίζει την παρουσίαση των εκθεμάτων.
«Υβριδικό μνημείο»
Προς αυτόν τον σκοπό, το υφιστάμενο κτίριο του 19ου αιώνα (σχεδιασμένο από τους Λάνγκε, Κάλκο, Βλάχο και Τσίλλερ), που έχει ήδη υποστεί επεκτάσεις και στις δεκαετίες του ’30 και του ’50, προβλέπεται τώρα να δεχτεί ορισμένες νέες, σημαντικές παρεμβάσεις. Oπως εξήγησε στα συμβούλια η μελετητική ομάδα, το υφιστάμενο κτίριο, λόγω των διαφορετικών του φάσεων, «πρέπει να ιδωθεί ως υβριδικό μνημείο, το οποίο το αναγνωρίζουμε και το αναδεικνύουμε».
Μεταξύ άλλων, η αρχιτεκτονική προμελέτη των γραφείων Τσίπερφιλντ – Τομπάζη προτείνει την ανακαίνιση των αιθουσών που διαμορφώθηκαν τη δεκαετία του ’50 σε σχέδια Π. Καραντινού (μεταξύ των οποίων και το Επιγραφικό Μουσείο), με μια ιδιαίτερα μεγάλη παρέμβαση να αφορά στον κεντρικό εκθεσιακό άξονα του υφιστάμενου κτιρίου, ο οποίος θα οδηγεί από την αρχαϊκή συλλογή (την «καρδιά» του κτιρίου, όπου τώρα βρίσκονται οι μυκηναϊκές αρχαιότητες), στην ελληνιστική: στο τέλος του άξονα, η αίθουσα όπου βρίσκεται ο Ιππέας του Αρτεμισίου, θα ανακαινιστεί με τη μέθοδο της δημιουργίας «αίθουσας μέσα στην αίθουσα» και θα φιλοξενεί πλέον τον Ποσειδώνα (ή Δία) του Αρτεμισίου. Στη συνέχεια, η νυν Αίθουσα του Βωμού θα ανακατασκευαστεί ως χώρος έκθεσης κλασικής και ελληνιστικής γλυπτικής (όπου θα εγκατασταθεί και ο Ιππέας), ο οποίος μάλιστα θα αποτελεί και το όριο μεταξύ του παλαιού κτιρίου και της διώροφης πτέρυγας που προστέθηκε τη δεκαετία του ’30 στην πλευρά της οδού Μπουμπουλίνας, σε σχέδια Γ. Νομικού. Στην «Πτέρυγα Νομικού» θα στεγαστεί ερευνητικό κέντρο και διοικητικές υπηρεσίες.
Η επέκταση του ιδρύματος θα πρέπει να λειτουργεί ως ενδυνάμωσή του και το νέο κτίριο να συνεργάζεται αρμονικά με το παλιό, ώστε να αναδεικνύονται οι συλλογές, είπε ο αρχιτέκτονας Ντέιβιντ Τσίπερφιλντ.
Θα ενισχυθεί επίσης η αντισεισμική συμπεριφορά του παλαιού κτιρίου, θα διαμορφωθούν νέοι υπόγειοι χώροι (αξιοποιώντας και εκείνους που είχαν δημιουργηθεί στα χρόνια της Κατοχής για την κατάχωση των αγαλμάτων και την προστασία τους από τους ναζί), θα ανακαινιστεί δομικά η στέγη του δυτικού τμήματος, θα απομακρυνθούν μεταγενέστερες προσθήκες (π.χ. το δώμα όπου στεγάζονται εκθέματα της προϊστορικής Θήρας), θα κατασκευαστούν νέοι χώροι (π.χ. μια σοφίτα για να εγκατασταθεί τεχνολογικός εξοπλισμός), θα διασφαλιστεί η πλήρης προσβασιμότητα κ.λπ. Ειδικά ως προς την αντισεισμική προστασία, αν κριθεί απαραίτητο, θα εξεταστεί και το ενδεχόμενο της σεισμικής μόνωσης κάποιων αιθουσών με σημαντικά εκθέματα. Προτείνεται επίσης η τοποθέτηση φωτοβολταϊκών πάνελ στη μη ορατή πλευρά της στέγης, με στόχο τη μείωση της ενεργειακής κατανάλωσης.
Ιδιαίτερη βαρύτητα, είπε ο Ντέιβιντ Τσίπερφιλντ, θα δοθεί στα αίθρια του υφιστάμενου κτιρίου, ενώ ένα μέρος της χθεσινής παρουσίασης επικεντρώθηκε και στη διώροφη (ισόγειο και υπόγειο) επέκταση του ΕΑΜ προς την οδό Πατησίων (που θα κατασκευαστεί εν πολλοίς από ένα μείγμα «συμπιεσμένης γης» –rammed earth– και σκυροδέματος), αλλά και στον κήπο που θα βρίσκεται στην επιφάνειά της. Σύμφωνα με την εισηγήτρια διεύθυνση, οι εκσκαφές για την επέκταση θα φτάσουν σε βάθος από 10 έως και 14 μέτρα, με το σύνολο του ύψους του νέου κτιρίου να κυμαίνεται περίπου από 16 έως 18 μέτρα. Τα μέλη των δύο συμβουλίων έθεσαν και το ζήτημα του μεγέθους της υπαίθριας κλίμακας στην πρόσοψη του νέου κτιρίου που θα οδηγεί στον κήπο και η οποία ίσως ανταγωνίζεται την κύρια είσοδο του παλαιού κτιρίου, με τον Ντέιβιντ Τσίπερφιλντ να εξηγεί ότι οι δύο αυτοί άξονες θα συντίθενται και ότι ειδικά η είσοδος στον κήπο θα λειτουργεί ως προθάλαμος στο υφιστάμενο κτίριο.
Περιβάλλων χώρος
Ο υπεύθυνος για την αρχιτεκτονική μελέτη τοπίου, Πίτερ Βιρτς, εξήγησε ότι αυτή η οπτική αμφισημία διαπιστώθηκε και «αγκαλιάστηκε» από τη μελετητική ομάδα, ενώ πρόσθεσε ότι στον κήπο (που αντλεί την έμπνευσή του από ειδυλλιακά πάρκα του κινήματος του ρομαντισμού του 19ου αιώνα) θα τοποθετηθούν επιπλέον περίπου 400 δέντρα, ορισμένα εκ των οποίων θα φτάνουν τα 14 μέτρα ύψος. Το αίθριο με το υδάτινο στοιχείο που έχει προβλεφθεί στην επέκταση, θα την συνδέει με τον κήπο αλλά και με το παλαιό κτίριο. Θα υπάρχουν επίσης κλίμακες, ανελκυστήρες και συνδέσεις με το Επιγραφικό Μουσείο και είσοδοι από όλες τις πλευρές του συγκροτήματος.
Υπολογίζεται ότι η επέκταση και αναβάθμιση του ΕΑΜ θα αυξήσει συνολικά τις επιφάνειές του κατά 23.000 τ.μ. Οι χώροι των Προϊστορικών Συλλογών θα αυξηθούν από 1.100 τ.μ. σε 2.500 τ.μ., ενώ ο χώρος περιοδικών εκθέσεων θα υπερδιπλασιαστεί (από 429 τ.μ. σε περίπου 1.033 τ.μ.). Οι αποθηκευτικοί χώροι θα αυξηθούν από 3.367 τ.μ. σε 4.296 τ.μ., ενώ τα εργαστήρια συντήρησης θα φτάσουν τα 1.707 τ.μ., έναντι 856 τ.μ. που είναι σήμερα. Το μουσείο αναμένεται να κλείσει για εργασίες το 2027, με μια κρίσιμη πτυχή του όλου εγχειρήματος να αποτελεί η αναζήτηση χώρου για την αποθήκευση των συλλογών του, η μεταφορά μεγάλου μεγέθους γλυπτών (όπως ο Κούρος του Σουνίου) κ.ά.
