Το έργο του ανθρώπου που ακόμα και ο Σίγκμουντ Φρόιντ θεώρησε πως όσα ανέλυε «τα έχει ήδη πει», είναι παραπάνω από γνωστό και δεν έχει πάψει να διαβάζεται και να μεταφέρεται στο θέατρο, τη μικρή και τη μεγάλη οθόνη, είτε πιστό είτε προσαρμοσμένο σε νέους τόπους και χρόνους.
Η οσκαρική Κλόε Ζάο τώρα επέλεξε να αφηγηθεί με τη δική της ευαισθησία την οικογενειακή ιστορία του Ουίλιαμ Σαίξπηρ με το «Hamnet». Επικεντρώνεται στην τραγική ιστορία του γιου του ποιητή και συγγραφέα, που, σύμφωνα με το μυθιστόρημα της Μάγκι Ο’ Φάρελ στο οποίο βασίζεται η ταινία, υπήρξε και το έναυσμα για τη συγγραφή του «Αμλετ».
Η ταινία, που διεκδικεί 8 Οσκαρ στην επερχόμενη τελετή του Μαρτίου (Ταινία της Χρονιάς, Σκηνοθεσία, Διασκευασμένο Σενάριο, Α΄ Γυναικείος Ρόλος για την Τζέσι Μπάκλεϊ, Καλύτερο Κάστινγκ, Καλύτερη Μουσική, Σχεδιασμός Παραγωγής και Κοστούμια) κυκλοφόρησε πριν από λίγες μέρες στις ελληνικές αίθουσες. Με αυτήν την αφορμή, ανατρέχουμε σε 5 ταινίες οι οποίες μπορεί να μην έμειναν πάντα πιστές στα έργα του Σαίξπηρ, διατήρησαν όμως στο ακέραιο το πνεύμα και την ουσία τους.
«West Side Story» (Ρόμπερτ Γουάιζ, Τζερόμ Ρόμπινς, 1961)
Και αν ο Ρωμαίος και η Ιουλιέτα ζούσαν στο Μανχάταν τη δεκαετία του ’50; Αυτό οραματίστηκε ο Στίβεν Σοντχάιμ γράφοντας το «West Side Story», μαζί με τον Λέοναρντ Μπερνστάιν και την εκπληκτική μουσική του. Κάπως έτσι, ένα από τα πιο επιτυχημένα μιούζικαλ όλων των εποχών γεννήθηκε από το «πλευρό» της διασημότερης ιστορίας αγάπης που γράφτηκε στην αγγλική γλώσσα, δηλαδή το «Ρωμαίος και Ιουλιέτα». Οπως ήταν αναμενόμενο, το έργο του Μπρόντγουεϊ πήρε τον δρόμο του και για τη μεγάλη οθόνη, με τον Ρίτσαρντ Μπέιμερ και τη Νάταλι Γουντ να ξεδιπλώνουν με τον έρωτά τους τη «βεντέτα» ανάμεσα στους Τζετς και τους Σαρκς, τους Καπουλέτους και τους Μοντέγους, δηλαδή, που εδώ μεταμορφώνονται σε συμμορίες του Απερ Γουέστ Σάιντ. Το 2021, ο Στίβεν Σπίλμπεργκ μετέφερε ξανά την ιστορία στη μεγάλη οθόνη, για τα νεότερα ακροατήρια.
«Ο βασιλιάς των λιονταριών» (Ρότζερ Αλερς, Ρομπ Μίνκοφ, 1994)
«Να ζει κανείς ή να μη ζει;», αναρωτήθηκε ο Σίμπα. Ο αγαπημένος «Βασιλιάς των λιονταριών» της Disney δεν μεγαλώνει μόνο «γερά παιδιά» εδώ και τρεις δεκαετίες, αλλά με έναν τρόπο, τα εισάγει και στο έργο του Σαίξπηρ. Εδώ δεν μπορούμε να κάνουμε λόγο ακριβώς για μεταφορά ή διασκευή, αλλά αν δει κανείς τον κορμό της ιστορίας της ταινίας, θα καταλάβει εύκολα τις ομοιότητες που μοιράζεται με αυτήν του πρίγκιπα της Δανιμαρκίας. Ο γιος που προορίζεται για τον θρόνο (Σίμπα, Αμλετ) βλέπει τον θείο του (Σκαρ, Κλαύδιος) να κινείται υπόγεια για τον αφανισμό του πατέρα του/βασιλιά (Μουφάσα/Αμλετ, ο πατέρας), που επιστρέφει ως φάντασμα. Ο πρίγκιπας του βασιλείου όμως έχει ευτυχώς τους φίλους του (Τιμόν και Πούμπα/Ρόζενκραντς και Γκίλντενστερν) αλλά και ένα κορίτσι που αγαπά (Νάλα/Οφηλία).
«10 πράγματα που μισώ σε σένα» (Γκιλ Γιάνγκερ, 1999)
Η εφηβική rom com του Γκιλ Γιάνγκερ αφήνει τις τραγωδίες του Σαίξπηρ και πιάνει μία από τις κωμωδίες του και συγκεκριμένα, το «The Taming of the Shrew». Το επιτυχημένο «Romeo + Juliet» του Μπαζ Λούρμαν που είχε έρθει δύο χρόνια πριν, είχε δημιουργήσει το λεγόμενο κύμα του «Σαίξπηρ για τη γενιά του MTV», με ταινίες σαιξπηρικής χροιάς τοποθετημένες στο σήμερα. Μία από αυτές ήταν και το «10 πράγματα που μισώ σε σένα» που βασίζεται ελαφρώς βέβαια στην κωμωδία του Αγγλου θεατρικού συγγραφέα. Στην ταινία, ο «αλητάκος» Πάτρικ Βερόνα (Χιθ Λέτζερ) προσπαθεί –αρχικά, για ιδιοτελείς σκοπούς– να προσεγγίσει τη μοναχική και όχι ιδιαίτερα φιλική συμμαθήτρια Καταρίνα Στράτφορντ (Τζούλια Στάιλς) και να τη «μαλακώσει» μέχρι να πέσει στην αγκαλιά του. Κάτι παρόμοιο συμβαίνει και στο «The Taming of the Shrew», με μία κάπως διαφορετική έκβαση βέβαια. Ο Πετρούτσιο προσπαθεί αντίστοιχα να κάνει δική του την Κατερίνα, με πολύ πιο ακραίες μεθόδους: τη βασανίζει ψυχολογικά και σωματικά, ενώ της περιορίζει το φαγητό ώστε να γίνει αρεστή στα μάτια του. Πολλοί κατέδειξαν τη σεξιστική πτυχή του συγκεκριμένου έργου, σε αντίθεση με την Καταρίνα της ταινίας, που παραμένει αρκετά δυναμική.
«Το δικό μου Αϊνταχο» (Γκας Βαν Σαντ, 1991)
Και μια ταινία που εξερευνά ανοικτά τις queer υπόνοιες στο έργο του Σαίξπηρ. «Το δικό μου Αϊνταχο» του Γκας Βαν Σαντ εκ πρώτης όψεως δεν μοιράζεται πολλά με τα έργα του Σαίξπηρ για τη βασιλεία των Χένρι («Henry IV», μέρος 1 & 2 και «Henry V»). Ωστόσο, η βασική ιδέα είναι κοινή: όπως ο Χαλ, γιος του Χένρι του 4ου και μελλοντικός Χένρι ο 5ος, απαρνιέται ουσιαστικά τη βασιλική του καταγωγή και αρέσκεται στο να συχνάζει σε λαϊκές ταβέρνες, ομοίως και ο Σκοτ (Κιάνου Ριβς), γιος του δημάρχου του Πόρτλαντ, έχει απαρνηθεί τη βολεμένη ζωή για να γίνει μέρος μιας συμμορίας που ζει σε ένα εγκαταλελειμμένο κτίριο. Εκεί βρίσκεται και ο Μάικ (Ρίβερ Φίνιξ), που εκδίδεται για τα προς το ζην. Ο Σκοτ αναπτύσσει σεξουαλική σχέση με τον Μπομπ, τον μεσήλικα «αρχηγό» του κοινόβιου, κατά αντιστοιχία με τον Χαλ και τη φιλία του με τον Φάλσταφ, που ωστόσο, ποτέ δεν τολμά να εκφραστεί σωματικά.
«Ο θρόνος του αίματος» (Ακίρα Κουροσάβα, 1957)
Πολλοί σκηνοθέτες αγάπησαν τον Σαίξπηρ, λίγοι βέβαια σαν τον Ακίρα Κουροσάβα, που βάσισε σε έργα του Βρετανού τρεις ταινίες του: το «Ran» (1985, βασισμένο στον «Βασιλιά Ληρ»), το «The Bad Sleep Well» (1960, βασισμένο στον «Αμλετ») αλλά και τον «Θρόνο του αίματος» (1957), τη δική του υπόκλιση στον «Μάκβεθ». Στην ταινία του Κουροσάβα, το σκηνικό μετατοπίζεται από τη μεσαιωνική Σκωτία στη φεουδαρχική Ιαπωνία, ωστόσο εδώ μιλάμε κατά τ’ άλλα για μια κινηματογραφική μεταφορά αρκετά πιο πιστή στο αυθεντικό έργο από όσες προαναφέρθηκαν. Στον «Θρόνο του αίματος» ο Γυοασίζου (δηλαδή, ο Μάκβεθ κατά αντιστοιχία, που υποδύεται ο Τοσίρο Μιφούνε) ακούει την προφητεία ενός πνεύματος που του λέει πως θα πάρει τον θρόνο του τοπικού βασιλείου. Οπως και στην περίπτωση του Μάκβεθ, βέβαια, ο δρόμος προς τον θρόνο, συνεπάγεται –όπως προδίδει και ο τίτλος– πολύ αίμα.
