Βιβλίο

Ο Εντγκάρ Μορέν συνενώνει τις αόρατες τελείες που συνδέουν τη γνώση με το μυστήριο.

Εκείνη τη «θεοκατάρατη» χρονιά, το 1854, η Αθήνα ξεχείλιζε από συμφορά. Την επιδημία της χολέρας, που όπως λέγεται ήρθε από τον συμμαχικό στόλο που είχε καταπλεύσει στον Πειραιά την εποχή του Κριμαϊκού Πολέμου, την περιγράφει αριστοτεχνικά ο Εμμανουήλ Λυκούδης (1849-1925), σε ένα εκτενές διήγημα σαν αφήγημα με στοιχεία μαρτυρίας και μυθοπλασίας…

Ας μην κάνουμε ότι δεν το ζήσαμε έστω μια φορά: από όλους τους πιθανούς συνδυασμούς τοπίων και αισθημάτων, από όλες τις αυθαίρετες συσχετίσεις ανάμεσα στα σκαμπανεβάσματα του νερού και στα πηγαινέλα της καρδιάς, μία από τις πιο εθιστικές, από τις πλέον ικανές να συγκινήσουν ακόμα και τον πιο στρυφνό βουνίσιο, είναι εκείνη μεταξύ θάλασσας και ερωτικού καημού, θάλασσας και ανεκπλήρωτου έρωτα, θάλασσας και αποχωρισμού, επιθυμίας ατελέσφορης.

Ο Ξενοφών Κοντιάδης είναι καθηγητής στο Πάντειο Πανεπιστήμιο και πρόεδρος του Κέντρου Ευρωπαϊκού Συνταγματικού Δικαίου, εμπειρογνώμονας στο Δίκτυο του Fundamental Rights Agency της Ευρωπαϊκής Ενωσης και μέλος της Εθνικής Επιτροπής Δικαιωμάτων του Ανθρώπου. Μόλις κυκλοφόρησε το βιβλίο του «Πανδημία, βιοπολιτική και δικαιώματα – Ο κόσμος μετά τον COVID-19» (εκδ. Καστανιώτη).

O Χουάν Μαρσέ, ένας από τους σπουδαιότερους ισπανόφωνους πεζογράφους του 20ού αιώνα, πέθανε την Κυριακή σε ηλικία 87 ετών.

Είναι γνωστή η φράση που θέλει τον πλανήτη μας να έπρεπε να ονομάζεται «Θάλασσα», όχι «Γη». Τα δύο τρίτα του εξάλλου καλύπτονται από νερό. Ειδικά εδώ, στην Ελλάδα, η θάλασσα μιλά στο συλλογικό μας ασυνείδητο με έναν τρόπο ιδιαίτερο, καθοριστικό. Αφιερώνουμε λοιπόν το σημερινό ένθετο στις θάλασσες των καλοκαιριών, των μύθων και των τεράτων, των σέρφερ και της ενάλιας αρχαιολογίας και όχι μόνο.

Ας αρχίσουμε από τα βασικά: όλοι ξέρουμε ότι η Γη ονομάζεται «γαλάζιος πλανήτης» για πολύ συγκεκριμένους λόγους. Στο εξαιρετικό «Προορισμός: Πλανήτης Γη», εικονογραφημένη έκδοση, ιδανική για νέους αναγνώστες μα και για ενήλικες (κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Ικαρος), οι Τζο Νέλσον και Τομ Κλοχόσι Κόουλ μας θυμίζουν ότι σχεδόν τα τρία τέταρτα της επιφάνειας της Γης καλύπτονται από νερό και ότι «περίπου το 97% του νερού της Γης βρίσκεται στις θάλασσες και τους ωκεανούς της».

Για πολλούς λόγους, κυρίως χάρη στο άνοιγμα των φτερών του, που μπορεί να φτάσει τα 3,5 μέτρα, και στη δυνατότητά του να ταξιδεύει επί πολλές μέρες πάνω από τη θάλασσα χωρίς καν να κουνά τα φτερά του, το άλμπατρος είναι ο αδιαμφισβήτητος βασιλιάς του ουρανού – τουλάχιστον του θαλασσινού ουρανού.

Ο κριτικός του λόγος φανερώνει μια ολόθερμη σχέση με τα βιβλία, έναν άνθρωπο απόλυτα και διά βίου αφοσιωμένο στη γραμμένη σελίδα. Ειρωνικός αλλά και αβρός, εμβριθής αλλά και παιγνιώδης, λόγιος αλλά και λαϊκός, ο Παπαγιώργης συστήνει λογοτεχνικά έργα με τα οποία φαίνεται να έχει αναπτύξει μια περιπαθή, ενίοτε μακρόχρονη, συνομιλία, που μόνο το απόσταγμά της μένει στο κριτικό κείμενο.

Μερικά από τα σπάνια πλάσματα που ο Χόρχε Λουίς Μπόρχες ανέσυρε από τα βάθη της γνώσης των μεγαλύτερων παραμυθάδων και περιηγητών του κόσμου, εκείνα που ζουν στα σύνορα όπου διασταυρώνεται ο πραγματικός με τον φανταστικό κόσμο, είναι όντα της θάλασσας.

Στον Κόνραντ δεν άρεσε να τον αποκαλούν «θαλασσινό συγγραφέα» και είχε δίκιο, ωστόσο, τα θαλασσινά του σύμπαντα παραμένουν αλησμόνητα. Και ο κύριος Γκρι δεν ήθελε να λείπει εντελώς από το σημερινό ένθετο.