Οταν ο Ρολάν Μπαρτ έγραφε το 1967 για τον «θάνατο του συγγραφέα», εννοούσε ότι η πραγματικότητα της λογοτεχνίας δεν βρίσκεται πια στον δημιουργό της, αλλά στο κείμενο και στις ερμηνείες του. Ο συγγραφέας άλλωστε είναι κάποιος που επαναδιευθετεί γλωσσικά και πολιτισμικά θραύσματα. «Από αυτή την άποψη, η τεχνητή νοημοσύνη, τα Μεγάλα Γλωσσικά Μοντέλα, κάνουν αυτό ακριβώς: επαναδιευθετούν πράγματα, αντλώντας στοιχεία από τις τεράστιες βάσεις δεδομένων στις οποίες έχουν πρόσβαση», λέει ο Κώστας Κατσουλάρης, πρόεδρος της Εταιρείας Συγγραφέων. «Υπάρχει όμως», συνεχίζει, «και μία ακόμα διάσταση: δεν γνωρίζουμε πια ποιος είναι ο συγγραφέας. Δεν είναι ένα πρόσωπο. Ακόμα και αν υπογράφει ένα έργο, δεν ξέρουμε πάντα τι έχει κάνει ο ίδιος και τι τα γλωσσικά μοντέλα».
Αυτά και άλλα κρίσιμα ζητήματα που προκύπτουν από τις επιπτώσεις της τεχνητής νοημοσύνης στη λογοτεχνία, στην εκπαίδευση, στα πνευματικά δικαιώματα και στην παραγωγή δημιουργικού λόγου γενικότερα, θα συζητηθούν σήμερα και αύριο στο διεθνές συνέδριο, που η Εταιρεία Συγγραφέων διοργανώνει στο Ινστιτούτο Γκαίτε και έχει τίτλο «Γράφω, μεταφράζω, σκέφτομαι στην εποχή της τεχνητής νοημοσύνης. Τι σημαίνει να είσαι συγγραφέας σήμερα». Περισσότεροι από 25 Ελληνες και ξένοι συγγραφείς, μεταφραστές και ερευνητές (μεταξύ των οποίων ο καθηγητής του Πανεπιστημίου του Σάσεξ Ντέιβιντ Μπέρι, ο καθηγητής του Πανεπιστημίου του Αμστερνταμ Τομπίας Μπλάνκε και ο ομότιμος καθηγητής της Σορβόννης Ντάνιελ Αντλερ) θα επιχειρήσουν, μέσα από συζητήσεις και προβληματισμούς, να βρουν έναν «μεσαίο δρόμο», λέει ο κ. Κατσουλάρης, μεταξύ του παραλυτικού φόβου για την τεχνητή νοημοσύνη και της πλήρους αποδοχής της.
Με δεδομένες βέβαια τις ραγδαίες τεχνολογικές εξελίξεις και τη δυνατότητα ορισμένων Μεγάλων Γλωσσικών Μοντέλων (Large Language Models – LLMs) να αυτοβελτιώνονται, οι περισσότερες συζητήσεις για το θέμα μοιάζουν ήδη ξεπερασμένες. «Οσον αφορά τον λόγο και ό,τι άλλο μπορεί να ψηφιοποιηθεί, τα LLMs θα μιμούνται και τις πιο λεπταίσθητες ανθρώπινες δυνατότητες», σημειώνει ο κ. Κατσουλάρης. Εκτιμά επίσης ότι και στο εγχώριο εκδοτικό οικοσύστημα εντοπίζεται κάποια υποκατάσταση των ανθρώπινων δεξιοτήτων από την τεχνητή νοημοσύνη στον χώρο της μετάφρασης, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τον γλωσσικό και νοηματικό πλούτο του μεταφρασμένου κειμένου και για το επάγγελμα του μεταφραστή. Και όσον αφορά τη «μάστιγα» της τεχνητής νοημοσύνης στην εκπαίδευση, υπάρχει ο φόβος ότι «θα προκύψουν γενιές ανθρώπων που δεν θα είναι σε θέση να συντάξουν σωστά ένα κείμενο ή και να το διαβάσουν».
Ακόμα και ο CEO της Anthropic –από τις μεγαλύτερες εταιρείες του κλάδου– έκανε πρόσφατα έκκληση για νομοθετικές ρυθμίσεις. «Πρέπει να προσέχουν οι κυβερνήσεις –και η δική μας– το πώς εισάγουν τέτοια συστήματα στην εκπαίδευση», τονίζει ο πρόεδρος της Εταιρείας Συγγραφέων. «Υπάρχει μεγάλος φόβος πτώχευσης, απίσχνανσης της ελληνικής γλώσσας, απώλειας της ιδιαιτερότητάς της, καθώς θα καταφεύγουμε σε όλο και ευκολότερες λύσεις. Η τεχνητή νοημοσύνη από τη “φτιαξιά” της υποστηρίζει την κυρίαρχη αγγλική γλώσσα, που έχει αποικίσει τις υπόλοιπες. Τρέφεται από αυτήν, λειτουργεί καλύτερα σε αυτήν, ενισχύοντας την πρωτοκαθεδρία της», επισημαίνει ο κ. Κατσουλάρης και καταλήγει: «Μικρές γλώσσες σαν τα ελληνικά πρέπει να προστατευθούν και οι προσπάθειες να δημιουργηθούν ελληνικά γλωσσικά μοντέλα έχουν σημασία».
