Το βιβλίο «Καθρέφτης – Η αλήθεια χωρίς φίλτρα» του Χάρη Πολίτη, που κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Διόπτρα, είναι ένα αιχμηρό κείμενο, το οποίο μέσα από 139 λέξεις-σταθμούς μάς φέρνει πιο κοντά στην προσωπική μας αλήθεια, ξεκαθαρίζοντας το τοπίο από τα εύκολα λόγια, τους «μύθους» και τη συνθηματολογία που επικρατεί στην εποχή μας.
Tο βιβλίο δεν γράφτηκε για να παρηγορήσει ούτε για να χαϊδέψει συνειδήσεις. Αυτό είναι το ξεκάθαρο μήνυμα που διαβάζουμε ήδη από τις πρώτες σελίδες του «Καθρέφτης – Η αλήθεια χωρίς φίλτρα» (εκδ. Διόπτρα). Πρόκειται για μια αιχμηρή διατύπωση του συγγραφέα Χάρη Πολιτη με διπλό σκοπό. Καταρχάς, κερδίζει την προσοχή του αναγνώστη και -κυρίως- εκφράζει τη βασική λογική που διέπει την εν λόγω έκδοση: το πόνημα του συγγραφέα θέλει να λειτουργήσει ως καθρέφτης και, όπως είναι γνωστό, οι καθρέφτες δεν είναι ποτέ ευγενικοί (αφού είναι αναγκασμένοι να λένε την ωμή αλήθεια).
139 σταθμοί
Δύναμη, απώλεια, συμφέρον, φιλοδοξία, ζήλια, πειθαρχία, εξουσία. Ιδού μερικές μόνο από τις 139 λέξεις-σταθμούς που το κείμενο του Χάρη πολίτη φροντίζει να αποδομήσει, «καθαρίζοντάς» τες από τους σύγχρονους μύθους που τις περιβάλλουν. Όχι, όμως, ως μια προσπάθεια θεωρητικής ανάλυσης ούτε ως ασκήσεις για την αυτοβελτίωση της ψυχολογίας μας. Αντίθετα, προσεγγίζει τις συγκεκριμένες λέξεις, οι οποίες λίγο έως πολύ καθορίζουν την καθημερινότητα και τη ζωή μας, μέσα από το πρίσμα της πραγματικής ζωής. Πιο συγκεκριμένα, λοιπόν: οι σχέσεις παρουσιάζονται ως ανταλλαγές και όχι ως ρομαντικοί μύθοι, η επιτυχία ως αποτέλεσμα σχεδιασμού και όχι τύχης, η αποτυχία ως μια αργή συσσώρευση από αναβολές και αυταπάτες.
Το γράψαμε και νωρίτερα: ο συγγραφέας δεν έχει καμία διάθεση να είναι ευγενικός για χάρη της ευγένειας. Το δικό του ζητούμενο είναι να γίνει όσο το δυνατότερο πιο σαφής και ξεκάθαρος, αφού, όπως λέει, «τίποτα δεν πηγαίνει καλά από μόνο του. Όποιος περιμένει, χάνει. Όποιος δεν διεκδικεί, εξαφανίζεται». Είναι διατυπώσεις που ακούγονται και είναι απλές. Σε μια δεύτερη, όμως, ανάγνωση η απλότητα είναι πολύ πιο δύσκολη από την περίφραση και τα εύκολα λόγια. Η απλότητα είναι μια σημαντική κατάκτηση∙ εκεί ακριβώς, λοιπόν, βρίσκεται η δύναμη του «Καθρέφτης – Η αλήθεια χωρίς φίλτρα».
Έτσι, ο συγγραφέας επιλέγει να συνομιλήσεις με τους απλούς, καθημερινούς ανθρώπους μέσα από το κανάλι της απλότητας, αφού δεν απευθύνεται σε αυτούς ως ένα ακαδημαϊκός που διεκδικεί τα σκήπτρα της αυθεντίας, αλλά σαν ένας άνθρωπος σαν και αυτούς -ή μήπως σαν και εμάς;- που χτίζει την αφήγησή του μέσα από την συλλογική εμπειρία της καθημερινής πάλης για την ζωή και τον αγώνα για επιτυχία.
Χωρίς αυταπάτες
Πού βρίσκεται ο πυρήνας του κειμένου; Στη συνάντηση δύο πολύ διαφορετικών κόσμων: αυτού της ψυχής και εκείνου της λογικής. Όπως χαρακτηριστικά γράφει ο Χάρης Πολίτης, η λογική προστατεύει ενώ η ψυχή κατευθύνει. Στην ιδανική περίπτωση όπου αυτοί οι δύο κόσμοι βρεθούν σε αγαστή συνεργασία, η ζωή ενός ανθρώπου βιώνει μια επανάσταση, αφού από έρμαιο των συγκυριών μεταμορφώνεται σε έναν δημιουργό των εξελίξεων. Αυτή είναι η ζητούμενη σύζευξη που αποτυπώνεται αδρά σε κάθε σελίδα του βιβλίου – από τη μία η ψυχρή αποδόμηση των κοινωνικών συμπεριφορών, από την άλλη η υπόγεια ανάγκη για νόημα και εσωτερική συνέπεια.
Η «χρυσόσκονη της υποκρισίας» βρίσκεται στο στόχαστρο του συγγραφέα, ο οποίος κάνει λόγο για λέξεις που έχουν γίνει «φθηνά εργαλεία συμφέροντος». Έτσι, θέτει σε αμφισβήτηση πράγματα που θεωρούμε δεδομένα, ενώ σε πολλές περιπτώσεις δεν θα έπρεπε. Άλλωστε, δεν είναι λανθασμένο να θεωρούμε πάντα την ευγένεια ως μια αυτονόητη τακτική όταν, επί της ουσίας, πιο συχνά παρά σπάνια, χρησιμοποιείται απλά ως άλλη μια στρατηγική επιλογή για την επίτευξη του όποιου σκοπού; Μάλιστα, πηγαίνει ένα βήμα πιο πέρα, αμφισβητώντας ξεκάθαρα έννοιες όπως ο «ρομαντισμός», τονίζοντας, όπως λέει, το γεγονός ότι οι σελίδες που εκείνος υπογράφει δεν είναι κατάλληλες για «λεπτές ισορροπίες». Κάποιοι θα τον χαρακτήριζαν κυνικό. Επί της ουσίας, όμως, η αυστηρή του στάση βασίζεται σε μια βαθιά πίστη στην αξιοκρατία, στη διαφάνεια και στη δύναμη της προσωπικής ευθύνης.
Αν, λοιπόν, κάποιος αναζητά εύκολες λύσεις και απλοποιημένα εγχειρίδια επιτυχίας, δεν θα τα βρει σε αυτό εδώ το βιβλίο. Αυτή η έκδοση δεν είναι άλλο ένα εγχειρίδιο αυτοβελτίωσης. Αντίθετα, είναι μια πολυσέλιδη αλλά ιδιαίτερα χρήσιμη και χρηστική άσκηση αυτογνωσίας. Ο «Καθρέφτης» του Χάρη Πολίτη είναι μια έκκληση προς τους αναγνώστες ώστε να ξεχωρίσουν την ευκαιρία από την παγίδα, τον σύμμαχο από τον αχάριστο, το πρόσκαιρο όφελος από αυτό που έχει αξία. Πάνω από όλα όμως είναι κάτι άλλο πιο σημαντικό: μια υπενθύμιση ότι ο καθένας μας οφείλει να αναλάβει την ευθύνη των επιλογών του.
Ζούμε σε μια εποχή όπου οι προσωπικές αφηγήσεις έχουν μεταμορφωθεί σε εργαλεία αυτοπροβολής ενώ στη δημόσια συζήτηση κυριαρχούν τα εύκολα λόγια και η συνθηματολογία. Σε αυτούς τους περίεργους καιρούς που ζούμε, ο Χάρης Πολίτης επιχειρεί κάτι διαφορετικό: μια σκληρή και αρκετές φορές άβολη οπτική για τον τρόπο που λειτουργεί ο κόσμος. Το βιβλίο του είναι ένας τρόπος για να δούμε πιο καθαρά τα πράγματα, να τα κοιτάξουμε κατάματα. Κι αυτό, όσο κι αν ενοχλεί, είναι ίσως η πιο ειλικρινής υπόσχεση του συγγραφέα.
