ΑΝΝΑ ΚΡΕΜΕΖΗ – ΜΑΡΓΑΡΙΤΟΥΛΗ
Ερρίκου Σλήμαν 42, Πατήσια
εκδ. Πρώτη Υλη, σελ. 199
Ποια είναι αυτή η Αθήνα που μας συστήνει η Αννα Κρεμέζη-Μαργαριτούλη; Πού είναι αυτά τα Πατήσια; Πού πήγε αυτός ο γαλαξίας των προσώπων που εμφανίζονται στο βιβλίο της, ένα ανάγνωσμα που γεμίζει τον αναγνώστη όχι μόνο με νοσταλγία και γνώσεις, αλλά κυρίως με σκέψεις γύρω από τους κύκλους του χρόνου;
Η Αννα Κρεμέζη-Μαργαριτούλη, μια ιδιαίτερα δραστήρια γυναίκα, είχε ανακαλύψει με τον σύζυγό της Δημήτρη Μαργαριτούλη τον βιότοπο της χελώνας καρέτα καρέτα και το 1983 ίδρυσαν μαζί με συνεργάτες τον Σύλλογο «Αρχέλων» για την προστασία της θαλάσσιας χελώνας. Πλούσια και η δράση της στους Φίλους του Μουσείου Φυσικής Ιστορίας Γουλανδρή. Η επιθυμία όμως να μιλήσει για όσα έφερε μέσα της ως πρώτες μνήμες την οδήγησαν στο αυτοβιογραφικό βιβλίο της, στο οποίο ανασταίνει τη δεκαετία του 1950, πηγαίνοντας και λίγο πίσω για να μιλήσει και για τους προπάτορες.
Η Ερρίκου Σλήμαν ήταν τότε η προέκταση της Αχαρνών μετά τη γέφυρα των Κάτω Πατησίων. Εκεί υπήρχε το οικογενειακό κτήμα που είναι στο επίκεντρο της αφήγησης. Αρχικά ήταν πάνω από 14 στρέμματα, ένας παράδεισος στην άκρη της Αθήνας.
Ηταν προφανώς η στιγμή για την Αννα Κρεμέζη-Μαργαριτούλη να ξεδιπλώσει ένα κουβάρι των δικών της αναμνήσεων που ως οικογενειακές καταβολές ήταν προορισμένες να ανελκυστούν από τη θυρίδα της μικροϊστορίας στο κάδρο της δημόσιας Ιστορίας.
Γι’ αυτό και το βιβλίο αυτό αποτελεί μια εξαιρετικά ενδιαφέρουσα τομή στην κοινωνική ιστορία των Αθηνών ήδη από τον 19ο αιώνα. Παρότι η Αννα Κρεμέζη-Μαργαριτούλη επικεντρώνεται στη δική της παιδική ηλικία τα πρώτα μεταπολεμικά χρόνια, χαρτογραφεί την οικογενειακή προϊστορία και χτίζει λίγο λίγο όχι μόνο το οικογενειακό δέντρο, αλλά και την κοινωνική συνθήκη της μεσαίας τάξης από το 1880 έως το 1960.
Αξονας του βιβλίου είναι το σπίτι στα εξοχικά Πατήσια, δένοντας μια αφήγηση που αγγίζει την ανθρωπογεωγραφία, την ιστορία των συνοικιών, τη συνομιλία ανάμεσα στις γενεές, τη σύμπλευση της φύσης και της αρχιτεκτονικής με την καθημερινότητα.
Ανελκύεται το σπίτι των προπατόρων στα Πατήσια σε περίοπτη θέση και από εκεί εξακτινώνεται η εξερεύνηση ενός κόσμου με τα μάτια ενός κοριτσιού.
Οι λοιπές φιγούρες της οικογένειας, γιαγιάδες, παππούδες, γονείς, αδέλφια, θείοι και φίλοι, οργανώνουν το πρώτο κοινωνικό φίλτρο, αλλά και μία ψυχική ενδοχώρα μιας ποικιλίας χαρακτήρων, που άφησαν όλοι με τον τρόπο τους ένα ίχνος.
Ιστορείται η εξέλιξη της Αθήνας, οι μετακινήσεις από τα προάστια στο κέντρο, τα σπίτια που θύμιζαν υποστατικά και τα περιζήτητα διαμερίσματα των αστικών συνοικιών, όπως το μεγάλο διαμέρισμα στη νεόδμητη τότε πολυκατοικία Πατησίων και Ηπείρου, που έμελλε να γίνει, μετά το 1960, η νέα εστία της οικογένειας.
Ομως οι μνήμες των πρώτων, τρυφερών χρόνων διεκδικούν θέση στην προθήκη. Στην περίπτωση της οδού Ερρίκου Σλήμαν 42 έχουν πλέον όλα σαρωθεί, ο τόπος, το σπίτι, οι άνθρωποι των παλαιότερων γενεών, μαζί και το χώμα, οι δρόμοι, το ανάγλυφο του τοπίου.
Εχει διασωθεί όμως η φωνή της αφήγησης, το υποκείμενο της ιστόρησης αυτής της γραμμής ζωής μέσα στο σώμα της Αθήνας.
