Τι πιο συμβολικό από το να εορτάζει η Ακαδημία Αθηνών έναν αιώνα ζωής σε μια συγκινητική δημόσια τελετή το βράδυ της Τετάρτης στο εμβληματικό χανσενικό της κτίριο, του οποίου ο εξωτερικός πλαστικός διάκοσμος αναφέρεται στη θεά Αθηνά και ο εσωτερικός ζωγραφικός διάκοσμος στον Προμηθέα; Είναι άλλωστε οι δύο μυθολογικές μορφές που ευεργέτησαν περισσότερο τον άνθρωπο διά της σοφίας και της γνώσης, όπως πασχίζει και ο σπουδαιότερος πνευματικός φορέας της πατρίδας μας με πλουσιότατα πεπραγμένα αυτά τα πρώτα 100 χρόνια του. Την αναγωγή στο αρχαίο παρελθόν έκανε συμβολικά και ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας, που πρώτος έλαβε τον λόγο σε αυτήν την ξεχωριστή βραδιά: «Η Ακαδημία Αθηνών παρουσιάζει μια ιδιαιτερότητα την οποία κανένας άλλος ομόλογός της θεσμός στον κόσμο δεν διαθέτει: λειτουργεί σε μια πόλη όπου γεννήθηκε η ιδέα της Ακαδημίας καθαυτή», υπογράμμισε αναφερόμενος στο αόρατο νήμα που τη συνδέει με την Ακαδημία του Πλάτωνος, η οποία έδωσε το όνομά της σε όλες τις Ακαδημίες του κόσμου, αλλά και στο νήμα της ελληνικής γλώσσας και της ελληνικής σκέψης. Ωστόσο, ο Κώστας Τασούλας –που τίμησε και τα 30 χρόνια από την εκδημία του Οδυσσέα Ελύτη– έδωσε έμφαση στον καθοδηγητικό ρόλο της Ακαδημίας για την κοινωνία μέσα από την παιδεία και τη γνώση, που οικοδομούν ήθος και αυτοπεποίθηση.
Στο ίδιο πνεύμα ήταν και ο χαιρετισμός της υπουργού Παιδείας Σοφίας Ζαχαράκη, η οποία τόνισε: «Απέναντι στις σημερινές προκλήσεις, η Ακαδημία Αθηνών δεν μπορεί και δεν περιορίζεται σε έναν θεωρητικό ρόλο. Οφείλει να συμβάλλει σε έναν ουσιαστικό διάλογο για το μέλλον της κοινωνίας». Ο πρόεδρος του θεσμού, Νικηφόρος Διαμαντούρος, στη δική του ομιλία με τίτλο «Εκατό χρόνια Ακαδημίας: Από την ιστορία στο μέλλον. Ιστορική συνέχεια και κέντρο αξιών, σε διάλογο με την κοινωνία» έκανε έναν ανάπλου στον περασμένο αιώνα και στις προκλήσεις του, αλλά και σε εκείνες που εμφανίζονται στην εποχή μας. Στο έργο και την αποστολή της Ακαδημίας –σημείωσε– αντανακλάται το πνεύμα μιας ολόκληρης περιόδου που συνέδεσε άρρηκτα την εθνική ανεξαρτησία με την καλλιέργεια της παιδείας και την ανάδειξη της αδιάσπαστης ιστορικής συνέχειας του Ελληνισμού. Οπως έχει ήδη υπογραμμίσει ο κ. Διαμαντούρος, σημασία έχει στο ταραχώδες μας σήμερα να κατακτηθεί η αυτογνωσία, αλλά και να ανακτηθεί η εμπιστοσύνη στους θεσμούς με τη συμμετοχή όλων των πνευματικών ταγών, της ηγεσίας του τόπου και βέβαια των πολιτών. Ο δε γενικός γραμματέας της Ακαδημίας Αντώνης Ρεγκάκος προσέθεσε: «Λίγοι είναι οι θεσμοί που είναι τόσο χαρακτηριστικοί για ό,τι συνηθίζουμε να ονομάζουμε «δυτικό» και «ευρωπαϊκό» πολιτισμό όσο η ακαδημία».
Κορυφαία στιγμή της βραδιάς ήταν η ανάδειξη του έργου τριών σπουδαίων πνευματικών ανθρώπων από διαφορετικές γενιές. Το Αριστείο των Γραμμάτων και των Καλών Τεχνών έτους 2026 απονεμήθηκε στον συνθέτη και μαέστρο Σταύρο Ξαρχάκο, ο οποίος μόλις λίγες ημέρες πριν έκλεισε τα 87 του χρόνια. Δεν υπάρχει Ελληνας ή Ελληνίδα που να μην έχει σιγοτραγουδήσει τα τραγούδια του. Το Βραβείο Εθνικής Παλιγγενεσίας έτους 2026, του Ιδρύματος Κώστα και Ελένης Ουράνη, απονεμήθηκε εξ ημισείας στον ομότιμο καθηγητή του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών του ΕΚΠΑ Βάλτερ Πούχνερ και στον ιστορικό Δημήτρη Μπαχάρα, γεννημένο το 1975, του οποίου τα ερευνητικά ενδιαφέροντα εστιάζονται στον Εθνικό Διχασμό, στον Μεσοπόλεμο, αλλά και στην προεπαναστατική Πελοπόννησο.
