Πώς μπορεί κανείς να μετρήσει με απτό τρόπο τη δεκαετή προσφορά της «διαΝΕΟσις» στην ελληνική κοινωνία; Να υπολογίσει –δηλαδή– την εμπιστοσύνη που της δείχνουν οι απλοί πολίτες διότι μπήκε στη βάσανο να εξετάσει για πρώτη φορά όλα τα μεγάλα ζητήματα της χώρας με αξιόπιστες και δημόσια προσβάσιμες μελέτες; Η απόδειξη «καθόταν» πλάι μου στην εκδήλωση που έγινε επ’ αφορμή αυτής της δεκαετούς επετείου στον Φάρο του ΚΠΙΣΝ, με την παρουσίαση μιας μεγάλης έρευνας για την τεχνητή νοημοσύνη. Επρόκειτο για μια ηλικιωμένη κυρία που κάθε τόσο άνοιγε τη τσάντα της κι έβγαζε ένα παλιό κινητό, τυλιγμένο ευλαβικά σε σακουλάκι φαρμακείου. Στην πίσω πλευρά του είχε κολλήσει ένα χαρτάκι με τον τηλεφωνικό της αριθμό. Ηταν δηλαδή ένας άνθρωπος που δεν θα περίμενε κανείς να δει σε μια τέτοια εκδήλωση, η οποία εστίαζε στις τεχνολογικές προκλήσεις του μέλλοντος. Ολη όμως η αίθουσα ήταν γεμάτη από ανθρώπους διαφορετικής ηλικίας και κυρίως διαφορετικής εξοικείωσης με την τεχνολογία.
Να, λοιπόν, η ζωντανή μαρτυρία ότι η «διαΝΕΟσις» είναι επιδραστική, έχει κάνει συστηματική και σωστή δουλειά, που αφορά τους καθημερινούς ανθρώπους, τις έγνοιες, τις ελπίδες και τους φόβους τους. Στον κατάμεστο Φάρο, πρώτος έλαβε τον λόγο ο Δημήτρης Δασκαλόπουλος, ιδρυτής του φορέα: «Θέλαμε να φτιάξουμε έναν ανεξάρτητο μη κερδοσκοπικό ερευνητικό οργανισμό που να έχει ελληνική ψυχή, μυαλό ευρωπαϊκό και παγκόσμια ματιά», ήταν η εισαγωγή του. Θυμήθηκε μάλιστα ότι στην εκκίνηση λίγοι ήταν αυτοί που διέβλεπαν την επιτυχία του εγχειρήματος, το οποίο θα έθετε την επιστήμη στην υπηρεσία του κοινού καλού σε μια χώρα όπου τέτοιες πρωτοβουλίες έχουν συνήθως πρόσημο ιδεολογικό και κομματικό, αλλά ουδέποτε ξεκάθαρα ανεξάρτητο. Από το δημογραφικό στην κλιματική κρίση και από την παραγωγικότητα στο brain regain, ο θεσμός έχει συμβάλει στον δημόσιο διάλογο με διαφάνεια και ποιότητα.
Ο δημοσκόπος Στράτος Φαναράς ανέβηκε ύστερα στο βήμα για να μας παρουσιάσει σε αδρές γραμμές τα βασικά ευρήματα για την άποψη των Ελλήνων με την Τ.Ν., τα οποία καταδείκνυαν το χάσμα της ηλικίας και της μορφωτικής κατάστασης στους χρήστες. Την παράσταση έκλεψαν στη συνέχεια δύο σπουδαίοι Ελληνες επιστήμονες της διασποράς. Κεντρικός ομιλητής ήταν ο Ιωσήφ Σηφάκης –Βραβείο Turing 2007–, ο οποίος έχει σταδιοδρομήσει στη Γαλλία. Μας εξήγησε πως οι άνθρωποι –σε αντίθεση με τις μηχανές, όσο ευφυείς και αν είναι αυτές– μαθαίνουν από τις αισθήσεις και μπορούν να δώσουν νόημα στις γνώσεις τους, αλλά και να διέπονται από ηθική. Ο θεωρητικός επιστήμονας των ηλεκτρονικών υπολογιστών και καθηγητής στο Τμήμα Επιστήμης Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Columbia Χρίστος Παπαδημητρίου, σε διαδικτυακή σύνδεση από τη Νέα Υόρκη, επεσήμανε τις ευκαιρίες αλλά και τους κινδύνους με τρόπο ανάγλυφο και ζωντανό.
Εξαιρετική ήταν και η συζήτηση που έκανε η συντονίστρια της βραδιάς, η καλή συνάδελφος Νίκη Λυμπεράκη, με τη Λίλιαν Μήτρου, τον Μιχάλη Μπλέτσα και τον Διομήδη Σπινέλλη. Το κοινό κρεμόταν από τα χείλη τους και πολλά από τα σχόλιά τους μας έκαναν να σκεφτούμε για τον νέο κόσμο που απλώνεται μπροστά μας με ένα βασικό συμπέρασμα. Δεν είναι η ίδια η τεχνολογία και οι δυνατότητές της που πρέπει να μας τρομάζουν, αλλά ποιος κάθε φορά τις νέμεται και για ποιον σκοπό.
