Είναι το παλαιότερο –με αδιάλειπτη λειτουργία– πνευματικό ίδρυμα του Ελληνισμού. Διότι, όταν η Αναγνωστική Εταιρία Κερκύρας ιδρύθηκε, το 1836, τα Επτάνησα δεν αποτελούσαν τμήμα της επικράτειας. Τότε η Κέρκυρα δεν ήταν στη βορειοδυτική γωνία του χάρτη του Ελληνικού Βασιλείου, αλλά στο κέντρο ενός ενιαίου πολιτισμικού χώρου, μεταξύ Ελλάδος και Ιταλίας. Ενα ολοζώντανο φυτώριο λογιοσύνης, ζωγραφικής και μουσικής, με τη δική του ξεχωριστή ταυτότητα, η οποία υπήρξε «παιδαγωγός» για το νεοσύστατο κράτος που έκανε τα πρώτα του βήματα. Απέναντι στην υστέρηση του πληθυσμού ενός τμήματος της πάλαι ποτέ Οθωμανικής Αυτοκρατορίας, οι Κερκυραίοι του 19ου αιώνα ήταν η φωνή της ίδιας της Δύσης, ευαίσθητοι δέκτες των πολιτικών και καλλιτεχνικών ρευμάτων της Εσπερίας. Η Εταιρία ιδρύθηκε από 14 νέους αστούς διανοουμένους, ενώ επιφανή μέλη της ήταν προσωπικότητες όπως ο Διονύσιος Σολωμός, ο Ανδρέας Κάλβος, ο Ιάκωβος Πολυλάς, ο Λορέντζος Μαβίλης, ο Κωνσταντίνος Θεοτόκης. Περνούσαν το κατώφλι της για να διαβάσουν εφημερίδες και βιβλία, αλλά κυρίως για να συζητούν.
Μέσα σε αυτά τα 190 χρόνια, ο φορέας παραμένει ακαταπόνητα δραστήριος, με εκδόσεις, ομιλίες, εκδηλώσεις, διάσωση αρχείων και προσέλκυση δωρεών. Και για να εορτάσει το 2026, αυτό το σημαντικό ορόσημο από την ίδρυσή του, έχει προγραμματίσει μια σειρά επετειακών δράσεων. Κέρκυρα δίχως μουσική δεν γίνεται, και έτσι, η πρώτη εξ αυτών ήταν ένα γκαλά όπερας, με έργα Μότσαρτ, Τσαϊκόφσκι, Ντονιτσέτι, Βέρντι και Ροσίνι. Πραγματοποιήθηκε την περασμένη Παρασκευή 30 Ιανουαρίου στην κατάμεστη αίθουσα εκδηλώσεων της Εταιρίας, όπου καταχειροκροτήθηκαν η βραβευμένη Κερκυραία υψίφωνος Δέσποινα Μουρατίδη, ο καταξιωμένος Κερκυραίος βαρύτονος Παντελής Κοντός και ο διεθνούς φήμης βαθύφωνος Χριστόφορος Σταμπόγλης. Στο πιάνο τούς συνόδευε ο Δημήτρης Γιάκας. Εκ μέρους της Δ.Ε., την εκδήλωση άνοιξε η έφορος Καταστήματος Κατερίνα Κυριάκη, ενώ στο τέλος, ο πρόεδρος της Διοικητικής Επιτροπής, Θανάσης Μακρής, προσέφερε και στους τέσσερις συμμετέχοντες από μία ορειχάλκινη γλαύκα, το έμβλημα της Αναγνωστικής.
Το μυστικό επιβίωσης
Ποιο είναι το μυστικό της επιβίωσης της Εταιρίας κοντά δύο αιώνες; Η συνεχής εξέλιξη, αλλά και η αφοσίωση των μελών της και η ανταπόκριση στα αιτήματα της εκάστοτε εποχής. Γέννημα των φιλελεύθερων δυτικοευρωπαϊκών ιδεών του 19ου αιώνα, γρήγορα μετεξελίχθηκε σε μια φιλελεύθερη λέσχη κοινωνικού, μορφωτικού, πολιτικού και πατριωτικού χαρακτήρα, με κύρια επιδίωξη την ένωση της Επτανήσου με την Ελλάδα. Αλλά ακόμη και έπειτα από αυτήν, που επιτεύχθηκε το 1864, η Αναγνωστική συνέχισε να διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στα πνευματικά πράγματα του Ιόνιου χώρου. Από τη δεκαετία του 1960, στράφηκε συστηματικά προς την έρευνα και την ανάδειξη του επτανησιακού πολιτισμού και ανοίχτηκε στην τοπική κοινωνία.
Στο γύρισμα του 20ού αιώνα, ο φορέας δέχθηκε πολύ σημαντικές χορηγίες, που επέτρεψαν τον εκσυγχρονισμό των υποδομών του, κάτι που ήταν απολύτως αναγκαίο λόγω της παλαιότητας του κτιρίου όπου βρίσκεται η έδρα του. Σήμερα διαθέτει πάνω από 50.000 τόμους, συμπεριλαμβανομένων σπάνιων εκδόσεων 16ου-19ου αιώνα, συλλογές χειρογράφων, χαρτών, εφημερίδων και πλούσια συλλογή έργων τέχνης. Ολα αυτά γίνονται προσιτά μέσα από συστηματικά ερευνητικά και εκπαιδευτικά προγράμματα, με στόχο την ανάδειξη και την προβολή του επτανησιακού πολιτισμού, ενώ πραγματοποιούνται επιστημονικά συνέδρια και διαλέξεις γύρω από ένα ευρύ φάσμα θεμάτων. Οσο δε για τους διοικούντες, τους στυλοβάτες χορηγούς, τους δωρητές και τα μέλη, όλοι έχουν συνείδηση της τιμητικής συμμετοχής τους σε αυτόν τον μοναδικό θεσμό.
