Δεκαπέντε χρόνια μετά τον θάνατο του Νίκου Αλεξίου, το εμβληματικό έργο του «The End» επιστρέφει στην Αθήνα σε νέα εκδοχή. Η γκαλερί Ζουμπουλάκη παρουσιάζει την εγκατάσταση με μια σειρά επιλεγμένων έργων, προσκαλώντας το κοινό να ανακαλύψει ξανά τη μοναδική καλλιτεχνική φωνή του.
Το έργο είχε εκπροσωπήσει την Ελλάδα στην 52η Μπιενάλε της Βενετίας το 2007 και αναγνωρίστηκε ως ένα από τα πιο εντυπωσιακά της σύγχρονης ελληνικής τέχνης. Σχεδόν δύο δεκαετίες πριν, η ικανότητα του Αλεξίου να μετατρέπει ένα παραδοσιακό μοτίβο σε μια καινούργια, σχεδόν μεταφυσική οπτική εμπειρία απέσπασε εξαιρετικά θετικές κριτικές στον ελληνικό και διεθνή Τύπο. Χαρακτηρίστηκε ως μια υποβλητική εγκατάσταση, που συνέδεε τη βυζαντινή παράδοση με τη σύγχρονη τέχνη μέσω του ψηφιδωτού δαπέδου της Μονής Ιβήρων.
Σήμερα, η επιστροφή του «The End» στην Αθήνα γίνεται αφορμή για αναστοχασμό πάνω στη μνήμη, την απουσία και το πέρασμα του χρόνου. Η επανεμφάνιση του έργου δεν είναι αναδρομή. Η εκδημία του δημιουργού καθιστά το έργο ζωντανό μέσα από τα ίχνη του και την αναπλαισίωση των μορφών του. Ο επιμελητής Χριστόφορος Μαρίνος επισημαίνει ότι η απουσία δεν μετατρέπει το έργο σε μνημείο. Αντιθέτως, αναδεικνύει την ουσία του: την τέχνη ως χειρωνακτική πρακτική που λειτουργεί στον χρόνο. Κάθε προβολή, κάθε γεωμετρική κατασκευή, κάθε αίσθηση φωτός ζει μέσα στην επανεμφάνιση.
Στην εποχή της επιτάχυνσης και της συνεχούς εικόνας, η εγκατάσταση προτείνει μιαν άλλη αντίληψη της τέχνης και του χρόνου. Το έργο μας καλεί να παραμείνουμε, να περιπλανηθούμε και να αφεθούμε στη δύναμη του βλέμματος, χωρίς βιασύνη. Η νέα εκδοχή έχει σχεδιαστεί για να προσαρμόζεται σε διαφορετικούς χώρους και χρονικά πλαίσια. Η εμπειρία της παραμένει ανοιχτή και ευέλικτη, χωρίς να χάνει τον πυρήνα της. Ο θεατής συναντά έναν χώρο που μεταμορφώνεται, γεμάτο φως, αντανακλάσεις και συμβολικά μοτίβα.
Ο Νίκος Αλεξίου γεννήθηκε στο Ρέθυμνο το 1960 και σπούδασε στην Akademie der Bildenden Künste της Βιέννης και στην Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας. Η πρώτη του ατομική έκθεση το 1985 παρουσίασε έργα από φυσικά υλικά, όπως πέτρα, ξύλο και λάσπη. Στην πορεία του στράφηκε στη διερεύνηση του φωτός, της κίνησης και των ιριδισμών, δημιουργώντας ποιητικούς και συμβολικούς χώρους. Οι εγκαταστάσεις του συνδυάζουν παράδοση, ιστορική αναφορά και σύγχρονη τεχνολογία.
Η μελέτη του στο Αγιον Ορος, κυρίως στην Ιερά Μονή Ιβήρων, από το 2003 αποτυπώνει το μυστικιστικό στοιχείο της θρησκευτικής αρχιτεκτονικής με βαθιά στοχαστική διάθεση. Το «The End» εκφράζει αυτήν την αναζήτηση σε μεγάλη κλίμακα. Μετά την Μπιενάλε της Βενετίας παρουσιάστηκε παράλληλα στην Αθήνα (γκαλερί Ζουμπουλάκη) και στο Μόναχο, αποδεικνύοντας τη μεγάλη εμβέλειά του.
Η επανέκθεση σήμερα είναι μια πρόταση νέας ανακάλυψης. Η εμπειρία γίνεται ευκαιρία για το κοινό να ζήσει τη διαδρομή του Αλεξίου και να συνδεθεί με ένα έργο που συνεχίζει να ακτινοβολεί, δεκαπέντε χρόνια μετά.
Με την υποστήριξη της ΑΜΚΕ «Ο Μεγάλος Κήπος – Αρχεία Νίκου Αλεξίου», η έκθεση στην Αθήνα, που εγκαινιάζεται στις 26 Φεβρουαρίου, ανοίγει τον δρόμο για την πλήρη αναδρομική, που θα γίνει τον Μάιο του 2026 στο Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης στο Ρέθυμνο.
