Τι είναι αυτό που κάνει την κεραμική τέχνη να έχει κατακτήσει τη νέα γενιά; Πέρα από τα μαθήματα πηλού, τα οποία γεμίζουν στο άψε σβήσε από ανθρώπους κάθε ηλικίας, αλλά κυρίως από εικοσάρηδες και τριαντάρηδες, πλάθονται από κοντά και οι καινούργιοι συλλέκτες. Είναι οι πιο μυημένοι που θα εκτιμήσουν ένα ωραίο έργο της Ηρας Τριανταφυλλίδη (1896-1991) αλλά και ένα ταπεινό τσανακαλιώτικο βάζο, μια απλή αλλά καλοφτιαγμένη γλάστρα από το Αμαρούσιο. Ταυτόχρονα, ξεφυτρώνουν κάθε τόσο concept stores στην καρδιά της Αθήνας με δημιουργίες από χώμα και νερό με την υπογραφή φρέσκων καλλιτεχνών, που συγκινούν και αγοράζονται για την απόλαυση της όρασης και της αφής, αλλά και για καθημερινή χρήση. Οι «εραστές» της κεραμικής πέρασαν πάντως και το κατώφλι του πρόσφατου αφιερώματος του Μουσείου Μπενάκη στην Ελένη Βερναδάκη. Η σπουδαιότερη κεραμοπλάστρια γνωρίζει ξανά τη θέρμη της αναγνώρισης, αυτή τη φορά από κοινό νεανικό που θαυμάζει όχι μόνο τα ευφάνταστα αντικείμενά της, αλλά ξέρει και τις μεγάλης κλίμακας εικαστικές παρεμβάσεις της σε δημόσιους χώρους και κτίρια.
Στους aficionados του έργου της απευθύνεται και η σημερινή –δεύτερη κατά σειράν από το 2023– δημοπρασία που διοργανώνει ο Οίκος Βέργου με διαδικασία online απόψε στις 18.00, στην οποία μπορεί κανείς να εγγραφεί και να πάρει μέρος. Θα βγουν στο σφυρί –από ιδιωτικές συλλογές– 158 αντιπροσωπευτικά κεραμικά και μπρούντζινα έργα της καλλιτέχνιδος που με την πρωτοποριακή ματιά της επηρέασε το ελληνικό καλλιτεχνικό γίγνεσθαι. Τα αντικείμενα αφορούν μια δημιουργική διαδρομή που έχει κρατήσει πάνω από έξι δεκαετίες. Η Βερναδάκη δεν είναι απλώς μια σπουδαία μορφή της τέχνης, η οποία συναναστράφηκε και συνεργάστηκε με ιερά τέρατα, όπως ο Μόραλης. Είναι μια γυναίκα με οξύνοια και με μάτι κοφτερό που μεταβόλισε όλα τα τεκταινόμενα στη χώρα μας μεταπολεμικά. Στο γραφείο μου έχω πάντα συντροφιά ένα κεραμικό που μου χάρισε, το οποίο έφτιαξε την περίοδο της χούντας. Εχει καρφιά μέσα στον πηλό, «γιατί έτσι νιώθαμε τότε», μου είχε πει σε μια ωραία συνέντευξη. Την είχα συναντήσει στο εκπληκτικό εργαστήριό της που είχε σχεδιάσει ο Τάκης Ζενέτος, το οποίο πριν από κάποια χρόνια κηρύχθηκε διατηρητέο τόσο ως κέλυφος όσο και το εσωτερικό του. Σπουδαγμένη στο Hammersmith College of Art and Architecture του Λονδίνου, είδε από κοντά την αγάπη που έχουν οι Αγγλοσάξονες για την κεραμική, αλλά και πώς δουλεύει ένα studio ceramics. Γύρισε στην Ελλάδα και βίωσε την αισιοδοξία της δεκαετίας του ’60 με την Ομάδα Τέχνης Α΄. Συνοδοιπόρος της, ο σύζυγός της Νίκος Παπαδάκης, ο οποίος αρχικά ίδρυσε το Κέντρο Τεχνολογικών Εφαρμογών και αργότερα την αίθουσα τέχνης Πολύπλανο. «Σήμερα οι καλλιτέχνες δεν πιστεύουν ούτε στον εαυτό τους ούτε στους άλλους. Είναι βιαστικοί. Τίποτα δεν μπορεί να γίνει βιαστικά. Η χειροτεχνία, η τέχνη έχουν τον δικό τους ασυμπίεστο χρόνο», μου έλεγε.
Και έχει δίκιο. Αν τελικά έχει γίνει δημοφιλής η κεραμική είναι διότι μας γειώνει, μας θυμίζει από τι είμαστε φτιαγμένοι και εμείς οι ίδιοι (και πού θα καταλήξουμε μετά τον θάνατό μας). Σε αντίθεση με την τεχνητή νοημοσύνη, που δείχνει να βγάζει τη γλώσσα στην ανθρωπότητα, η κεραμική μάς συντροφεύει από την αυγή του είδους, εμφανίζεται σε όλους ανεξαιρέτως τους πολιτισμούς. Μια πήλινη κούπα, ένα βαθύ πιάτο σαλάτας, ένα μπολ με υάλωση μας ξανακάνουν αυτό που πρέπει να είμαστε και κοντεύουμε να το χάσουμε. Φθαρτοί, αλλά ανθεκτικοί.
