«Νονός» ήταν ο Χιώτης Λουκάς Ράλλης. Εκείνος πρότεινε το όνομα Ερμούπολη, η πόλη του Λόγιου αλλά και του Κερδώου Ερμή, το 1826 για έναν οικισμό στην καρδιά του Αιγαίου, που ξεκίνησε από το μηδέν και έγινε ένας από τους πιο ένδοξους και όμορφους σε όλη την Ελλάδα. Η (πατρογονική μου) Σύρα κλείνει φέτος τα 200 χρόνια από την ίδρυση της πρωτεύουσας των Κυκλάδων που αναδεικνύει τις πιο σπουδαίες αρετές. Το πείσμα για προκοπή, την αντοχή στη δυσκολία, τη φροντίδα για τα αδύναμα μέλη της κοινωνίας, το εμπορικό δαιμόνιο, τη φιλοδοξία και την εξωστρέφεια. Οταν κατέφτασαν οι βάρκες των καταδιωγμένων Σμυρνιών και Κυδωνιατών το 1821, ένα χρόνο αργότερα των Χιωτών και ύστερα των Ψαριανών και των Κασιωτών, το λιμάνι κάτω από τον οικισμό της Ανω Σύρας ήταν άσημο και έρημο. Και όμως, οι πρόσφυγες καθώς και όλοι οι άλλοι Ελληνες που ήρθαν στη συνέχεια, κατάφεραν με τη δικτύωση, τη δουλειά και το μυαλό να κάνουν ένα μικρό θαύμα. Εχτισαν πάνω από 600 νεοκλασικές οικίες, ανοικοδόμησαν σπουδαία δημόσια κτίρια, όπως το τελωνείο αλλά και το εμβληματικό δημαρχείο (διά χειρός Τσίλλερ), ίδρυσαν θέατρα και λέσχες. Ως και σιδηρόδρομο που θα συνέδεε την πόλη με το θέρετρο της Ποσειδωνίας είχαν σκεφτεί να κάνουν.
Πολλοί φορείς από το νησί –και όχι μόνο– έχουν προγραμματίσει ειδικές εκδηλώσεις για να τιμήσουν τη γέννηση του μοναδικού άστεως στην καρδιά των Κυκλάδων. Με εκθέσεις, δράσεις, συναυλίες, εκπαιδευτικά προγράμματα, προβολές, ημερίδες και συνέδρια, η συμμετοχή θα είναι πάνδημη. Το σημαντικό είναι ότι υπάρχει ήδη ένα πλέγμα δραστήριων μουσείων, πολιτιστικών και θεατρικών συλλόγων, μια πλειάδα από λέσχες, αλλά και φεστιβάλ που θα δώσουν άλλο χρώμα και διάσταση στη γιορτή αυτή.
Σταχυολογώντας το πρόγραμμα στέκομαι στη συγκινητική έκθεση προς τιμήν δύο σπουδαίων Συριανών, που θα κάνει ο ζωγράφος Χρήστος Μποκόρος. Τίτλος της «Δυο κεράκια στο μεσοπέλαγος για τον Μάνο Ελευθερίου και τον Μιχάλη Μακρουλάκη. Φωτίζοντας τη Θάλασσα της Μνήμης», που θα φιλοξενηθεί στην Αίθουσα Τέχνης Γ. & Ε. Βάτη από τις 18 Ιουλίου έως τις 30 Αυγούστου 2026. Ο λογοτέχνης αποθησαύρισε μέσα από το συνολικό του έργο τη Σύρα, ενώ ο ζωγράφος Μακρουλάκης τίμησε στον καμβά τα ταπεινά της χορταράκια, απεικονίζοντάς τα με μεγάλη τρυφερότητα. (Αξίζει να προσθέσουμε ότι ο Συριανός εφοπλιστής Αντώνης Κομνηνός έχει αγοράσει ένα ερειπωμένο κτίριο στην πλατεία του δημαρχείου που σκοπεύει να το αφιερώσει στο έργο του Ελευθερίου.)
Θα υπάρξει άλλη μια ωραία έκθεση πάλι από τον δήμο, στην Πινακοθήκη Κυκλάδων από 1 έως 30 Αυγούστου 2026. Το αφιέρωμα συγκεντρώνει έργα διακεκριμένων Ελλήνων εικαστικών και αναπτύσσει έναν δημιουργικό, καλλιτεχνικό διάλογο με την πορεία, την ταυτότητα και την πολιτιστική κληρονομιά της Ερμούπολης. Συμμετέχουν οι καλλιτέχνες: Δασκαλάκης, Γεωργίου, Μανουσάκης, Σακαγιάν, Μισούρας, Γιαννακάκη, Ρόρρης, Φιλοπούλου, Ράγκου, Τζαμουράνης, Λάππας και Σάμιος.
Γιορτή χωρίς αφιέρωμα στην ιστορία δεν γίνεται. Ο Δήμος Σύρου-Ερμούπολης διοργανώνει μια σπάνια συνάντηση κορυφαίων επιστημόνων στο Θέατρο Απόλλων την Τετάρτη 22 Ιουλίου 2026 με τίτλο «Μια πόλη γεννιέται στο επαναστατημένο Αιγαίο». Επικεντρώνεται στην πρώτη περίοδο της Επανάστασης και στα καθοριστικά γεγονότα που διαμόρφωσαν την ίδρυση και την εξέλιξη της πόλης. Τη συντονιστική ευθύνη έχει ο διακεκριμένος ομότιμος καθηγητής Ιστορίας του Πανεπιστημίου Κρήτης Χρήστος Λούκος, ενώ έγκριτοι ιστορικοί θα παρουσιάσουν εισηγήσεις, αναλύοντας λεπτομερώς τις πολιτικές, κοινωνικές και οικονομικές πτυχές.
