Οι πνευματικοί θεσμοί πρέπει να εξελίσσονται και να αφουγκράζονται την κοινωνία μέσα από τις διαχρονικές αξίες που πρεσβεύουν. Τι ωραία έκπληξη λοιπόν να δούμε την Ακαδημία Αθηνών να βραβεύει στα τέλη του 2025 το Ιδρυμα ΔΕΣΤΕ που πρωτοδίδαξε την Ελλάδα τι σημαίνει σύγχρονη τέχνη.
Το όνομά του είναι ακρωνύμιο που μαρτυρά πλήρως την ταυτότητά του (Διεθνής Ελληνική Σύγχρονη Τέχνη) αλλά και μια προτροπή: να δούμε την καλλιτεχνική δημιουργία της εποχής μας με τη ματιά που της αξίζει, γεμάτη ενδιαφέρον και περιέργεια, διότι είναι ένα παράθυρο στον κόσμο, μια γυάλινη μπάλα που μας αποκαλύπτει συχνά πριν την ώρα τους τάσεις και ιδέες. Κάνει επίσης την επανασύνδεση του βλέπω με το γνωρίζω, όπως υποδεικνύει η σημασία του αρχαίου ρήματος «είδω».
Και αν μέχρι τώρα είχαμε συνηθίσει από το ανώτατο πνευματικό ίδρυμα της χώρας να ξεχωρίζει πιο κλασικούς θεσμούς, έργα και περιπτώσεις ανθρώπων που διακρίθηκαν στις επιστήμες, τα γράμματα και τις τέχνες, μας χαροποίησε ιδιαιτέρως ότι ανέδειξε τη δουλειά ενός ιδρύματος που με συστηματικό τρόπο και με συνέπεια καλλιεργεί την αισθητική με όρους σύγχρονους.
Η προσφορά του ΔΕΣΤΕ στην ελληνική κοινωνία ήταν κυριολεκτικά πρωτοπόρα. Σε μια χώρα που άργησε να αγαπήσει και να αναδείξει σε επίπεδο κρατικό την εικαστική δημιουργία του τέλους του 20ού αιώνα και των αρχών του 21ου, εκείνο μας άνοιξε τα μάτια με εκθέσεις, εκδόσεις, βραβεία και δράσεις. Αρκεί να σκεφτεί κανείς ότι το Εθνικό Μουσείο Σύγχρονης Τέχνης ιδρύθηκε το έτος 2000 και έκτοτε χρειάστηκε να μετακομίσει 2-3 φορές έως ότου αποκτήσει τη μόνιμη έδρα στο ΦΙΞ.
Ο ίδιος ο Δάκης Ιωάννου, ο Κύπριος συλλέκτης που έδωσε στο ΔΕΣΤΕ σάρκα και οστά μέσα από ένα corpus εγκαταστάσεων, γλυπτών και ζωγραφικής, όχι μόνο δεν κράτησε τα αποκτήματα αυτά για τον εαυτό του αλλά με γενναιοδωρία οργάνωσε ομαδικές και ατομικές, στήριξε ερευνητικά πρότζεκτ και κατάφερε να κάνει την Ελλάδα και ιδιαίτερα την Υδρα ένα ισχυρό στίγμα στον χάρτη του contemporary art.
Θα μπορούσε να πει, λοιπόν, κανείς άνευ υπερβολής ότι το ΔΕΣΤΕ –ιδρυθέν το 1983– από τότε που είχε την έδρα του στο Νέο Ψυχικό προέβαλε τα νέα φαινόμενα της τέχνης και του πολιτισμού και τους τρόπους που αυτά επιδρούν σε εμάς. Εθεσε τις σωστές ερωτήσεις. Kοντολογίς, τι σημαίνει να είμαστε σύγχρονοι σήμερα; Πώς μπορούμε να καταλάβουμε καλύτερα τον ίδιο τον καιρό μας; Πώς μπορούμε να διαβάζουμε το παρόν, έτσι ώστε να καταφέρουμε να το αναλάβουμε – και μαζί του το όποιο μας μέλλον; Και, πώς η σύγχρονη τέχνη συνομιλεί με την κοινωνία και τη σύγχρονη ζωή;
Πέρα από το φιλότεχνο κοινό όμως, οι μεγαλύτερες ευκαιρίες που έδωσε ήταν σε νέους καλλιτέχνες, ιδιαίτερα στη χώρα μας, μέσα από τα βραβεία του.
Το διεθνές σύστημα της τέχνης λειτουργεί σε εθνικό επίπεδο μέσα από ιδιωτικές και κρατικές συλλογές, φορείς αλλά και μουσεία. Αυτό το πλέγμα στην Ελλάδα ήταν ανεπαρκές για πολλά χρόνια και έτσι, ενώ υπήρχε σπουδαίο καλλιτεχνικό δυναμικό δεν έφταναν οι καλλιτέχνες μας να έχουν σωστή εκπροσώπηση αλλά και ώθηση καριέρας στο εξωτερικό. Οσοι έγιναν γνωστοί τα κατάφεραν με το σπαθί τους και με τη μετοίκησή τους εκτός συνόρων. Το ΔΕΣΤΕ προσπάθησε να καλύψει αυτό το κενό. Για όλα αυτά λοιπόν και πολλά άλλα ακόμη, η Ακαδημία ορθώς ξεχώρισε και βράβευσε ένα θεσμό που μας δίδαξε πώς να βλέπουμε και να μαθαίνουμε μαζί.
