Το έλεγε πολύ ωραία ο Φρέντυ Γερμανός: «Η είδηση περνά, το στυλ μένει», αναφερόμενος στο πώς πρέπει να γράφουμε εμείς, οι επαγγελματίες του Τύπου. Τι συμβαίνει όμως όταν το στιλπνό γλωσσικό ύφος συναντά με συγκινητική συνέπεια μια συγκεκριμένη θεματολογία; Και παρακινεί το αναγνωστικό κοινό να ευαισθητοποιηθεί για θέματα τόσο σημαντικά όσο είναι ο πολιτισμός της καθημερινότητας και η αρχιτεκτονική κληρονομιά; Τότε μιλάμε για τον Νίκο Βατόπουλο, τον συνάδελφο στην «Κ» που όλοι καμαρώνουμε διότι, από μόνος του, υπήρξε γεννήτορας ενός ολόκληρου ρεπορτάζ σε μια εποχή που ουδείς ασχολείτο με τις γειτονιές, την πρότερη και την κατοπινή τους ζωή αλλά και το κτιριακό τους απόθεμα. Το σπουδαιότερο είναι ότι γράφει για τα ζητήματα αυτά πάνω από 35 χρόνια, ξαναθυμίζοντας στους παλιούς αλλά και επιμορφώνοντας τους καινούργιους.
Στο κέντρο των ενδιαφερόντων του ο αστικός ιστός και, κυρίως, η Αθήνα. Αυτή πρωταγωνιστεί και στο καινούργιο του βιβλίο από τις εκδόσεις Μεταίχμιο που παρουσιάστηκε πριν από λίγες ημέρες στο κατάμεστο αμφιθέατρο της Ελληνοαμερικανικής Ενωσης. Τίτλος του «Από το Μουσείο στην Κυψέλη. Διαδρομές στην Αθήνα», όπου ιχνηλατείται η ραχοκοκαλιά της πρωτεύουσας, μια ζώνη από το Μουσείο και την πλατεία Αιγύπτου ώς την ίδια τη λεωφόρο Πατησίων, τη Φωκίωνος Νέγρη, την Επτανήσου και την πλατεία Αγίου Γεωργίου, σαν ένα ποτάμι με τους παραπόταμους και τις διακλαδώσεις του, όπως λέει, συμπληρώνοντας στο εισαγωγικό σημείωμα: «Είναι ένα παλίμψηστο μοναδικής ακρίβειας και σπάνιου πλούτου για να κατανοήσει κανείς, να νιώσει και να συναισθανθεί την αστική επανάσταση που σημειώθηκε σε αυτό το κομμάτι της Αθήνας, κυρίως από το 1915-1920 και από το 1975-1980. Είναι ένα κεφάλαιο της ιστορίας της κατοίκησης». Το βιβλίο είναι ένας φόρος τιμής στη γειτονιά όπου μεγάλωσε και ο ίδιος προτού μετακομίσει στα νότια προάστια και τη Γλυφάδα.
Το στοιχείο που κάνει το βιβλίο να κυλά σαν το νερό είναι η αίσθηση ότι ο Βατόπουλος σε παίρνει μαζί για έναν περίπατο (όπως στο πολυαγαπημένο «Κάθε Σάββατο στην Αθήνα») και σου δείχνει όχι μόνο κτίρια τοπόσημα, αλλά έναν τρόπο να βλέπεις. Να μιλάς σε παλιά οικοδομήματα και να ακούς αυτά που σου ψιθυρίζουν. Βέβαια για να μπορέσει κανείς να ακούει αυτά τα θροΐσματα, σημαίνει ότι εκπαίδευσε τον εαυτό του ως flâneur: «Η αστική περιπλάνηση είναι πρωτίστως μια διαδικασία αυτογνωσίας. Απαιτεί μοναχικές ώρες και εσωτερικούς μονολόγους», σημειώνει. Με αρθρογραφία αλλά και με συγγραφή μοιράζεται όλα αυτά που διαπιστώνει στον ζωντανό του διάλογο με τους δρόμους και τα κτίριά τους. Οι διαπιστώσεις αυτές, όμως, δεν είναι στατικές. Σε κάθε ηλικία, σε κάθε διαδρομή, ανάλογα με τις σκέψεις, τη συναισθηματική κατάσταση, τη διάθεση αλλάζει και η θέαση, πώς δηλαδή αντιλαμβανόμαστε τον χώρο και την κληρονομιά του.
Στην παρουσίαση του βιβλίου στην οποίαν, εκτός από τον ίδιο, μίλησε η Ειρήνη Γρατσία της Monumenta και ο εκδότης Νώντας Παπαγεωργίου, οι παριστάμενοι έζησαν ταυτίσεις: «Με συγκίνηση τον άκουγα να μιλάει για μέρη που υπήρξαν σκηνικό της παιδικής μου ζωής: κτίρια μοναδικής αισθητικής, θυσιασμένα στην αντιπαροχή, συχνά με οδυνηρό αποτέλεσμα. Κινηματογράφοι όπως το “Αττικα”, το “Ελληνίς” και το “Αθηνά”, θέατρα, ζαχαροπλαστεία σαν τον θρυλικό “Κανδηλώρο”… Κι ύστερα η Φωκίωνος Νέγρη. Οσοι έζησαν σε αυτές τις περιοχές θα αναγνωρίσουν, με μια γλυκιά νοσταλγία, τον πλούτο της παλιάς αστικής Αθήνας. Ομως το βιβλίο λειτουργεί και ως πολύτιμο δώρο για τους νεότερους: ανοίγει ένα παράθυρο σε έναν κόσμο που δεν γνώρισαν, έναν κόσμο που μπορεί να τους βοηθήσει να κατανοήσουν βαθύτερα τη φυσιογνωμία της πόλης και όσα χάθηκαν, αλλά και όσα ακόμη αξίζει να διασωθούν», συμπυκνώνει η γραφίστρια Μαιρίνα Ματθαιοπούλου. Και έχει τόσο δίκιο.
