Πριν από λίγους μήνες, το έργο «Comedian» του Μαουρίτσιο Κατελάν, «που δεν ήταν τίποτε παρά μία κολλημένη με ταινία μπανάνα σε έναν τοίχο», άνοιξε ξανά την επίμονη συζήτηση για το τι θεωρείται τελικά «έργο τέχνης», με τη δημόσια αντιπαράθεση να φουντώνει. Το Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης της Νέας Υόρκης στρέφεται τώρα στο σημείο όπου η μεγάλη ανατροπή στη σύγχρονη τέχνη έγινε για πρώτη φορά ορατή: όταν ο Μαρσέλ Ντισάν αποφάσισε να αναποδογυρίσει ένα ουρητήριο και να το παρουσιάσει ως γλυπτό στην Εκθεση των Ανεξάρτητων Καλλιτεχνών του 1917, στο Grand Central Palace, με τίτλο «Fountain», υπογράφοντας πάνω του με το ψευδώνυμο R. Mutt. Με την έκθεση «Marcel Duchamp», την πρώτη μεγάλη αναδρομική του καλλιτέχνη στις Ηνωμένες Πολιτείες μετά το 1973, που θα εγκαινιαστεί την Κυριακή, το MoMA επιστρέφει σε μια στιγμή που δεν αναστάτωσε απλώς το καλλιτεχνικό τοπίο, αλλά το αναδιαμόρφωσε από τα θεμέλιά του.
Η έκθεση συγκεντρώνει πάνω από 300 έργα καλύπτοντας επτά δεκαετίες δημιουργίας και περιλαμβάνει πίνακες, ταινίες, σπάνια τεκμήρια και φυσικά τα περίφημα readymades (καθημερινά αντικείμενα που παρουσιάστηκαν ως έργα τέχνης χωρίς να φέρουν καμία σημαντική καλλιτεχνική παρέμβαση). Η σημασία της καλλιτεχνικής δράσης του Ντισάν φωτίζεται μέσα στο πλαίσιο του ντανταϊσμού, δηλαδή του αντισυμβατικού κινήματος που γεννήθηκε στη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου Πολέμου και απέρριπτε κάθε παραδοσιακή αξία της τέχνης. Ο Ντισάν δεν εντάχθηκε ποτέ επίσημα σε κάποια ντανταϊστική ομάδα, αλλά υπήρξε ο πιο καθαρός εκφραστής της, καθώς η τέχνη για εκείνον «δεν είναι αυτό που βλέπουμε, αλλά ο τρόπος με τον οποίο το βλέπουμε». Σε ηχογραφήσεις που δημοσιεύθηκαν για πρώτη φορά με αφορμή την έκθεση, σύμφωνα με τους New York Times, ο καλλιτέχνης σημείωνε ότι ποτέ δεν ήθελε η «Κρήνη» να θεωρηθεί «επαναστατική χειρονομία». Αντίθετα, έβλεπε το έργο ως συνέχεια μιας μακράς παράδοσης όπου οποιοδήποτε αντικείμενο, ένα γαμήλιο πορτρέτο, μία εικόνα αγίου, ακόμη και ένα ουρητήριο, μπορεί να λειτουργήσει ως αφορμή για συζητήσεις στην τέχνη.
Αν και η αυθεντική «Κρήνη» του 1917 χάθηκε την ίδια περίοδο που απορρίφθηκε από την έκθεση στο Grand Central Palace –και η τύχη της παραμένει άγνωστη μέχρι σήμερα–, εξακολουθεί να αποτελεί κεντρικό σημείο αναφοράς τόσο για το συνολικό έργο του Ντισάν όσο και για την επερχόμενη έκθεση στο MoMA. Καθώς η φήμη του καλλιτέχνη μεγάλωνε, ο ίδιος δημιούργησε τρεις νέες εκδοχές της «Κρήνης»: από το μικροσκοπικό μοντέλο του 1935 για κουκλόσπιτο έως τις ανακατασκευές του 1950 και του 1964, που επανέφεραν το έργο στη δημόσια σφαίρα. Μια τέταρτη εκδοχή προστέθηκε και το 1963, όταν ο Ντισάν έδωσε τη συγκατάθεσή του στον Σουηδό κριτικό τέχνης Ουλφ Λίντε να δημιουργήσει αντίγραφα των έργων του για μια έκθεση. Και οι τέσσερις εκδοχές παρουσιάζονται στην έκθεση του ΜοΜΑ, φωτίζοντας την εξέλιξη μιας ιδέας η οποία εξακολουθεί να καθορίζει τη συζήτηση γύρω από τη σύγχρονη τέχνη.
