Ο ζωγράφος Στάθης Λογοθέτης γεννήθηκε το 1925 στη Βουλγαρία, μεγάλωσε στη Θεσσαλονίκη και πέρασε τα χρόνια της Κατοχής στη Βιέννη, όπου οι γονείς του τον έστειλαν μαζί με τον αδελφό του για να τους προστατεύσουν. Αν και είχε φύγει με το πρόσχημα της ιατρικής, εκείνος σπούδασε μουσική προτού στραφεί οριστικά στη ζωγραφική, διαμορφώνοντας μια πορεία που δεν υπάκουσε ποτέ σε σύνορα, ούτε γεωγραφικά ούτε καλλιτεχνικά. Αυτή η αίσθηση ανοιχτότητας προς τον κόσμο, αλλά και την τέχνη, την οποία η διευθύντρια του ΕΜΣΤ Κατερίνα Γρέγου περιγράφει ως «κοσμοπολιτισμό χωρίς ελιτίστικες αποχρώσεις», αποτελεί τον κοινό άξονα των τριών νέων εκθέσεων του μουσείου.
Ξεκινώντας από το ισόγειο του μουσείου, ο επισκέπτης συναντά τη μεγάλη αναδρομική του Λογοθέτη με τίτλο «Στη Γη», σε επιμέλεια του Σταμάτη Σχιζάκη. Στο μεγαλύτερο μέρος του έργου του ο Λογοθέτης μοιάζει να επαναφέρει –με τρόπο υπαινικτικό αλλά επίμονο– την ιατρική που ποτέ δεν ακολούθησε ακαδημαϊκά. Η ζωγραφική του, σύμφωνα με τον επιμελητή, λειτουργεί σαν μια επιστροφή στην ιατρική, καθώς τον απασχολούσαν βαθιά το τραύμα και η επούλωση. Αυτό αποτυπώνεται εικαστικά, καθώς το ξύλινο τελάρο παραπέμπει στα κόκαλα, ο καμβάς στο ανθρώπινο δέρμα και το χαρακτηριστικό κόκκινο χρώμα στο αίμα. Πολλά έργα μοιάζουν με ένα ανοιχτό τραύμα και μια διαδικασία επούλωσης, που συχνά αποδίδεται με ράμματα, συρραφές ή επιδιορθώσεις.
Η φύση έπαιξε επίσης καθοριστικό ρόλο στο έργο του, με τον καλλιτέχνη να θάβει, τη δεκαετία του 1970, στο χώμα ολόκληρους καμβάδες, αφήνοντας τη γη να τα διαβρώσει και να τα μεταμορφώσει.
Η περιήγηση συνεχίζεται στον τρίτο όροφο, με την έκθεση «Ωδή στα πράγματα», σε επιμέλεια της Τίνας Πανδή, όπου παρουσιάζεται η μεγαλύτερη μέχρι σήμερα αναδρομή στο έργο της Νίκης Καναγκίνη, που συνέβαλε σημαντικά σε αυτό που ονομάζουμε ελληνική πρωτοπορία.
Ο τίτλος, δανεισμένος από ποίημα του Πάμπλο Νερούδα, αποτυπώνει με ακρίβεια τον τρόπο με τον οποίο η Καναγκίνη αντιμετώπιζε τα αντικείμενα της καθημερινότητας, όχι ως απλά πράγματα, αλλά ως φορείς μνήμης, ταυτότητας και προσωπικών ιστοριών.
Η έκθεση ξεκινάει με το έργο «Μετακίνηση» (2004), όπου η καλλιτέχνις επαναπροσεγγίζει την οικογενειακή της ιστορία μέσα από τις αλλαγές των ονομάτων των προγόνων της, ανάλογα με τους τόπους στους οποίους μετακινούνταν. Στο έργο παρουσιάζονται λεπτομέρειες από γαμήλιους τσεβρέδες, σε διάλογο με μια αντίστοιχη λεπτομέρεια από το νυφικό της μητέρας της.
Mε την έκθεση «Ωδή στα πράγματα» παρουσιάζεται η μεγαλύτερη μέχρι σήμερα αναδρομή στο έργο της Νίκης Καναγκίνη.
Στα «Χειρόγραφα», μια από τις πιο εμβληματικές ενότητες του έργου της, η Καναγκίνη διερευνά την υλικότητα της γραφής και τη σχέση της με τη ζωγραφική. Εκεί ο θεατής δεν καλείται απλώς να δει, αλλά να διαβάσει τη διάταξη των συμβόλων και να σκεφτεί τη διαδικασία δημιουργίας των έργων. Οι καρέκλες που συνοδεύουν τις μεγάλες εγκαταστάσεις δεν είναι συμπληρωματικά στοιχεία· αποτελούν μέρος του έργου και υποδεικνύουν στον θεατή να καθίσει, να παρατηρήσει από κοντά τις χειρόγραφες επιφάνειες και να συμμετάσχει σε μια διαδικασία ενατένισης.
Στη διπλανή αίθουσα του ίδιου ορόφου απλώνεται η έκθεση του συνθέτη Γιάννη Χρήστου με τίτλο «Εναντιοδρομία», σε επιμέλεια του Κωστή Ζουλιάτη, που πραγματοποιείται σε συνεργασία με το Ωδείο Αθηνών. Ο τίτλος προέρχεται από το τελευταίο μεγάλο έργο του για ορχήστρα, το οποίο παρουσίασε το 1969, λίγους μήνες πριν σκοτωθεί σε ηλικία μόλις 44 ετών σε αυτοκινητικό δυστύχημα. Η απώλεια του αδελφού του, του ψυχαναλυτή Εβη Χρήστου, λίγα χρόνια νωρίτερα, από την ίδια αιτία, είχε ήδη σημαδέψει βαθιά τη σκέψη και το έργο του. Η σχέση τους και το κοινό τους ενδιαφέρον για τη φιλοσοφία, την ψυχανάλυση και τα όρια της ανθρώπινης εμπειρίας διατρέχουν μεγάλο μέρος του υλικού που παρουσιάζεται στην έκθεση.
Οι παρτιτούρες, τα χειρόγραφα, τα σημειωματάρια και το οπτικοακουστικό υλικό έχουν οργανωθεί σε θεματικές ενότητες μέσα σε έναν ενιαίο χώρο, ο οποίος λειτουργεί σαν μια «ζωντανή παρτιτούρα». Η μουσική υπόκρουση από έργα του Χρήστου γεμίζει την αίθουσα, δημιουργώντας μια εμβυθιστική εμπειρία, με την ηχητική λούπα από την «Πορεία του θεού Ρα», που αποτυπώνει μουσικά τη διαδρομή της βάρκας του Αιγύπτιου θεού προς τον Κάτω Κόσμο, να ξεχωρίζει μεταξύ των ηχητικών συνθέσεων.
Οι τρεις εκθέσεις εγκαινιάζονται στις 2 Απριλίου και ώρα 7 μ.μ. στο ΕΜΣΤ.
