Εδώ και λίγες ημέρες, οι σκαλωσιές που κάλυπταν το κλιμακοστάσιο του Ξενοκράτειου Αρχαιολογικού Μουσείου στο Μεσολόγγι έχουν απομακρυνθεί και ο χώρος, έπειτα από πολύμηνες εργασίες προσαρμογής, φωτισμού και ασφάλειας, είναι πλέον έτοιμος να υποδεχθεί το σημαντικότερο –και συμβολικά βαρύτερο– έκθεμα στην πρόσφατη ιστορία του.
Δεκαεννέα μήνες μετά το πρώτο αίτημα του ελληνικού υπουργείου Πολιτισμού προς το Μουσείο Καλών Τεχνών του Μπορντό, και πολλές διαδικαστικές ενέργειες αργότερα, ο εμβληματικός πίνακας του Ευγένιου Ντελακρουά «Η Ελλάδα στα ερείπια του Μεσολογγίου» (La Grèce sur les ruines de Missolonghi) ετοιμάζεται να ταξιδέψει για πρώτη φορά στο Μεσολόγγι.
Η διάσημη ελαιογραφία, που φιλοτεχνήθηκε από τον Γάλλο ρομαντικό ζωγράφο λίγο μετά την τρίτη πολιορκία του Μεσολογγίου και συμβολίζει, στο πρόσωπο μιας γυναίκας, την Ελλάδα που θρηνεί πάνω από τα συντρίμμια, θα «επιστρέψει» στην Ιερή Πόλη ως πολύτιμο δάνειο από τη Γαλλία. Το έργο με την ξεχωριστή συμβολική και συναισθηματική αξία για τον ελληνισμό –αποτυπωμένο στη μνήμη μας ήδη από τα σχολικά χρόνια– θα αποτελέσει το επίκεντρο της περιοδικής έκθεσης «Η Eξοδος του Μεσολογγίου στον καμβά του Delacroix», που προγραμματίζεται να φιλοξενηθεί στο Ξενοκράτειο Αρχαιολογικό Μουσείο, στο πλαίσιο του εορτασμού των 200 χρόνων από την ηρωική Εξοδο.
«Μιλώντας από την πλευρά του υπουργείου Πολιτισμού, θα έλεγα ότι όλοι όσοι έχουμε εμπλακεί στο εγχείρημα αυτό είμαστε ιδιαίτερα συγκινημένοι για αυτή την ιστορική στιγμή. Παράλληλα, νιώθουμε ένα τεράστιο αίσθημα ευθύνης», τονίζει στην «Κ» η δρ Αρχαιολογίας Φωτεινή Σαράντη, αναπληρώτρια προϊσταμένη της Εφορείας Αρχαιοτήτων Αιτωλοακαρνανίας και Λευκάδας και υπεύθυνη της ομάδας που συντονίζει τη διαδικασία μεταφοράς του πίνακα.
«Οι διαδικασίες προσωρινού δανεισμού μεταξύ διαφορετικών χωρών στο πλαίσιο εκθέσεων, είτε αφορούν έργα τέχνης, όπως στην περίπτωσή μας, είτε αρχαιολογικά εκθέματα, είναι επιχειρήσεις που απαιτούν μεγάλη σοβαρότητα και υπευθυνότητα, καθώς και την εμπλοκή διαφορετικών φορέων, υπηρεσιών και συλλογικών οργάνων», σημειώνει η κ. Σαράντη.
Επιφύλαξη και αποδοχή
Η αρχική πρόταση υποβλήθηκε με τη σύμφωνη γνώμη της υπουργού Πολιτισμού στο Μουσείο Καλών Τεχνών του Μπορντό από τη Γενική Διευθύντρια Αρχαιοτήτων και Πολιτιστικής Κληρονομιάς Δρ Ολυμπία Βικάτου τον Ιούλιο του 2024. Στη συνέχεια, η αρμόδια εφορεία απέστειλε στο γαλλικό μουσείο τον πλήρη φάκελο του Ξενοκρατείου με τα απαιτούμενα δελτία κτιριακών υποδομών, στα οποία περιγράφονταν πολύ αναλυτικά τα πλήρη στοιχεία για τον χαρακτήρα του κτιρίου, συνοδευόμενα από σχέδια και φωτογραφίες.
«Πρόκειται για ένα εξαιρετικό παράδειγμα συνέργειας», επισημαίνει η δρ Αρχαιολογίας Φωτεινή Σαράντη, υπεύθυνη της ομάδας που συντονίζει τη διαδικασία μεταφοράς του έργου.
Η ανακούφιση ήρθε με την απόφαση της αρμόδιας επιτροπής του μουσείου του Μπορντό, η οποία τελικώς αποδέχθηκε το αίτημα, παρά την αρχική επιφύλαξη για τον δανεισμό του έργου.
«Πρόκειται για ένα εξαιρετικό παράδειγμα συνέργειας, που αποσκοπεί στο να τιμηθεί η μνήμη ενός τραγικού γεγονότος, η ένταση του οποίου ξεπέρασε τα σύνορα της Ελλάδας και άρχισε τελικά να αφορά όλη την Ευρώπη», επισημαίνει η κ. Σαράντη.
Πού θα τοποθετηθεί
Το Ξενοκράτειο, όπου θα φιλοξενηθεί ο διάσημος πίνακας του Ντελακρουά, στεγάζεται σε νεοκλασικό κτίριο του τέλους του 19ου αιώνα (μετατράπηκε σε μουσείο το 2022). Η ιδέα για τη φιλοξενία του έργου επικεντρώθηκε εξαρχής στον συγκεκριμένο χώρο, καθώς πρόκειται για ένα σύγχρονο μουσείο με έδρα την Ιερή Πόλη, κατάλληλο για την έκθεση ενός έργου τέτοιου συμβολισμού και απαιτήσεων.
«Επιλέχθηκε μια προβεβλημένη θέση μέσα στον χώρο και σε συνεργασία με τη Διεύθυνση Αρχαιολογικών Μουσείων, Εκθέσεων και Εκπαιδευτικών Προγραμμάτων του υπουργείου σχεδιάστηκε η μουσειακή κατασκευή που θα τον φιλοξενήσει και θα τον αναδείξει στο μέγιστο», αναφέρει η κ. Σαράντη.
Το σύγχρονο μήνυμα
Λέγεται ότι ο Ντελακρουά δεν επισκέφθηκε ποτέ την Ελλάδα. Ο πίνακας, παρ’ όλα αυτά, έχει λειτουργήσει ιστορικά ως ένα από τα ισχυρότερα εικαστικά σύμβολα του φιλελληνισμού. Ταυτόχρονα, μπορεί να «απευθυνθεί» με τον ίδιο τρόπο στο σημερινό κοινό, σε μια εποχή που ο πόλεμος και η βία επιστρέφουν διαρκώς στο παρόν.
«Τα μηνύματα που εκπέμπει ο πίνακας παραμένουν και θα παραμένουν διαχρονικά επίκαιρα, διότι τελικά συνδέονται όχι μόνο με τα δεινά της Ελλάδας, τις πολιορκίες και την καταστροφή του Μεσολογγίου με τόσο δραματικό και ηρωικό τρόπο, ούτε μόνο με τα φιλελληνικά συναισθήματα που θέλησε να εκφράσει τόσο ορμητικά ο μεγάλος ζωγράφος, αλλά με την ίδια τη φρίκη και την αγριότητα του πολέμου», σημειώνει η ίδια και καταλήγει:
«Ακόμη και κάποιος που αγνοεί την έμπνευση του έργου και τα συγκεκριμένα γεγονότα που έδωσαν αφορμή για τη δημιουργία του, θα συγκλονιστεί από την εικόνα καταστροφής και της οδύνης στο πρόσωπο της κεντρικής μορφής και θα κάνει ενδεχομένως σύγχρονες αναγωγές. Αυτό το καθιστά για έναν ακόμη λόγο ένα έργο πραγματικά σπουδαίο, με αξία παγκόσμια».
