«Επιτυχία θεωρώ να δημιουργείς πολλά με τα λίγα. Η απλότητα της ζωγραφικής είναι η βάση της τέχνης μου». Αυτές τις φράσεις που μου είχε πει ο Φραγκίσκος Δουκάκης τις είχα κατά νουν μπροστά στα νέα έργα του, ενότητες αστικών τοπίων στη Δημοτική Πινακοθήκη Πειραιά. Εβλεπα μνημειώδεις Ακροπόλεις, σκηνές της Αθήνας, το λιμάνι του Πειραιά, εσωτερικά, γνωστά μνημεία, όλα βαπτισμένα στο φως και στο χρώμα που καιρό τώρα δουλεύει ο Φραγκίσκος Δουκάκης. Η μορφή διαχεόταν στο φως, η φόρμα στο χρώμα, η μεγάλη χειρονομία πρυτάνευε σε μια ανάγνωση οικείων τοπίων της μνήμης.
«Το αστικό τοπίο είναι δύσκολο από τη φύση του, δεν καταγράφεται εύκολα ζωγραφικά», λέει ο ίδιος. «Το έργο βγαίνει μέσα από ένα παιχνίδι χρωμάτων και σχημάτων με αφετηρία την πρώτη εντύπωση που μου δημιουργείται… Τα σύμβολα και τα τοπόσημα τα χειρίζομαι σαν χρώμα, σαν φως. Ο Πειραιάς με το λιμάνι και τις γειτονιές του, η Αθήνα με την Ακρόπολη και τα άλλα μνημεία της, οι φορτωμένες μνήμες γειτονιές και δρόμοι είναι ερεθίσματα να σταθώ. Κάποια στιγμή σε κάποια ώρα ημέρας ή νύχτας πυροδοτούν μέσα μου τη χαρά να δημιουργήσω».
Η έκθεση με τίτλο «Πειραιάς – Αθήνα: ένα οδοιπορικό» απλώνεται στους αχανείς χώρους της νεοκλασικής Δημοτικής Πινακοθήκης Πειραιά (Φίλωνος 29, έως 28/2) ως ένα αρθρωτό αφήγημα αστικού αναστοχασμού. Ο Φραγκίσκος Δουκάκης, μαθητής του Παναγιώτη Τέτση, Πειραιώτης ως προς την καταγωγή, Αθηναίος ως προς την ενηλικίωση, εργάτης της τέχνης του ως εσαεί μαθητής. Λέει πως «η Αθήνα και ο Πειραιάς έγιναν σταδιακά ζωγραφική ενότητα που σιγά σιγά άρχισε να αποκτά μέσα μου συναισθηματική και φιλοσοφική βαρύτητα. Ο Πειραιάς είναι ο τόπος μου και φιλοσοφικά η Αθήνα ό,τι κουβαλάω στην ψυχή μου».
Εξαχνώνοντας τις μορφές, με τολμηρές χειρονομίες στο χρώμα και στη σύνθεση, ο Φραγκίσκος Δουκάκης ιχνηλατεί εδώ και καιρό εκδοχές του ελληνικού τοπίου. Εδώ, εμβαθύνει στην αστικότητα, σε τομές στο υποσυνείδητο και στην κοινή πρόσληψη του τόπου, οριοθετώντας εκ νέου γεωμετρία βλεμμάτων και θερμοκρασία αισθήματος.
«Ξεκίνησα πρώτα με νυχτερινά του κοντινού μου περίγυρου», λέει. «Το χρώμα και το φως της νύχτας μου επέβαλλαν τρόπους για να ζωγραφίσω το αστικό τοπίο. Σιγά σιγά τα έργα ως χρωματικές συνθέσεις μου παρουσιάζονται μόνα τους, η ημέρα αντικαθιστά τη νύχτα. Η αφαίρεση μου δημιουργεί νέες εικόνες όπου τα τοπόσημα της Αθήνας γίνονται εκφραστική μου δύναμη. Το αποτέλεσμα έρχεται με καθαρά ζωγραφικά στοιχεία. Το περιεχόμενο ακολουθεί».
Ανάμεσα στην Αθήνα και στον Πειραιά παρεμβάλλει τη θάλασσα. «Το υγρό στοιχείο που παίρνει τόσα πολλά χρώματα, χωρίς να είναι φωτεινό, έχει τεράστια δύναμη και επιβάλλεται σε ένα διάφανο από το φως τοπίο, το οποίο όμως κρατά τη λάμψη του», λέει ο Φραγκίσκος Δουκάκης. «Σ’ αυτό το ταίριασμα, ο ουρανός με την αδιαφανή συμπαγή μορφή του ολοκληρώνει τη σύνθεση».
Η επιβλητική Ακρόπολη στα μεγάλων διαστάσεων έργα του στοιχειώνει τη φαντασία. Εγγράφεται ήδη στον μακρύ κατάλογο των εικαστικών αποδόσεων του Ιερού Βράχου στην ιστορία της τέχνης και εδώ, στην περίπτωση του Φραγκίσκου Δουκάκη, η ιερότητα υπηρετείται με μια ερμηνεία μεγαλείου ελεύθερα αναβλύζοντος. Η ιερότητα επενδύεται και στα πιο ταπεινά θέματα, όπως στη βραδινή σκηνή της Καλλιθέας ή στο αμαξοστάσιο στη Θηβών. Υπάρχουν στιγμές που τα έργα του Φραγκίσκου Δουκάκη οδηγούν ευθέως σε ελεύθερες και αβίαστες ερμηνείες της ελληνικότητας, περισσότερο μέσα από συνειρμικές και σχεδόν ακούσιες παρορμήσεις, παρά σε έλλογες και προσχεδιασμένες κινήσεις. Υπηρετείται το κοινό αίσθημα ενός συνεκτικού τόπου. Και του μεγαλείου με απλότητα.
