Ακριβώς πέντε χρόνια μετά την κήρυξη ως μνημείου του ιστορικού εργαστηρίου όπου η κεραμίστρια Ελένη Βερναδάκη εργάστηκε επί σχεδόν 50 χρόνια, ολοκληρώθηκε η μελέτη βιωσιμότητας που εκπόνησε το ΥΠΠΟ και ανακοινώθηκε χθες. Η μελέτη αποτιμά το λειτουργικό μοντέλο για τον χώρο, τις δυνατότητες εκπαίδευσης και φιλοξενίας καλλιτεχνών, καθώς και τις τεχνικές προϋποθέσεις αναβάθμισης του εξοπλισμού και των φούρνων, με στόχο τη διαμόρφωση ενός σύγχρονου εργαστηρίου που θα είναι ανοιχτό σε δημιουργούς, κάτι που εξαρχής επιθυμούσε η καλλιτέχνις.
Ετσι, το πρώην Μορφολογικό Κέντρο Αθηνών εισέρχεται σε τροχιά επανεκκίνησης, και όπως υπογραμμίζει η υπουργός Πολιτισμού Λίνα Μενδώνη, «η αξιοποίηση του εργαστηρίου Βερναδάκη δεν αφορά μόνο τη διάσωση ενός σπουδαίου χώρου της σύγχρονης πολιτιστικής μας κληρονομιάς, αλλά, κυρίως, τη συνέχιση μιας ζωντανής παράδοσης κεραμικής τέχνης». Το εργαστήριο, που στεγάζεται στο εμβληματικό κτίριο του Τάκη Ζενέτου στην Κάντζα –ένα σπάνιο δείγμα βιομηχανικής αρχιτεκτονικής της δεκαετίας του ’70–, εξαγοράστηκε από το ΥΠΠΟ μαζί με τον εξοπλισμό του. Η σημασία του δεν περιορίζεται στην αρχιτεκτονική του αξία, αλλά και στο καινοτόμο έργο που παρήχθη για την καλλιτεχνική κεραμική στην Ελλάδα κατά το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα. Δεν είναι τυχαίο ότι ήδη από το 2008 είχε υπάρξει ενδιαφέρον για την αξιοποίησή του, όταν η Εθνική Τράπεζα εξέτασε το ενδεχόμενο αγοράς και δωρεάς του στην ΑΣΚΤ, χωρίς όμως η διαδικασία να προχωρήσει.
«Είναι μακρά η ιστορία αυτού του εργαστηρίου», είχε πει στην «Κ» (10/1/21) η Ελένη Βερναδάκη με αφορμή τη θεσμική δέσμευση διάσωσης του εργαστηρίου, αναφερόμενη στη βαθιά σχέση της με τον χώρο. Η ιστορικός τέχνης Ευγενία Αλεξάκη, που συνεργάστηκε στενά με τη δημιουργό με αφορμή την έκδοση από το Μουσείο Μπενάκη της πολυσέλιδης μονογραφίας «Ελένη Βερναδάκη» (2016), περιγράφει το κτίριο ως «ένα εργαστήριο-κυψέλη, ένα δυναμικό κύτταρο καλλιτεχνικής ζωής».
Η Βερναδάκη υπήρξε δημιουργός που υπερέβη τη διάκριση των τεχνών σε «καλές» και «εφαρμοσμένες» και βρέθηκε στην καρδιά του κεραμικού ευρωπαϊκού μοντερνισμού, όπως σχολιάζουν όσοι έχουν μελετήσει το πληθωρικό έργο της. Κοινή συνισταμένη στη δημιουργική πορεία της είναι η έρευνα σχετικά με την ίδια την έννοια και τα όρια της κεραμικής τέχνης, αλλά και συνολικά του χειροποίητου καλλιτεχνικού αντικειμένου. Η ίδια η καλλιτέχνις, 93 ετών σήμερα, είχε πει στην ίδια συνέντευξη στην «Κ» για το εργαστήριό της: «Ασχολούμαι με την αγγειοπλαστική 60 χρόνια και μέσα σε αυτό το κτίριο δούλεψα από το 1974. Το έργο μου και ο χώρος είναι αξεχώριστα το ένα από το άλλο». Παρά τις δυσκολίες των τελευταίων ετών, η υποδομή του κτιρίου –ο σωστός φωτισμός, ο εξαερισμός, οι ειδικοί χώροι αποθήκευσης υλικών– παραμένει σε μεγάλο βαθμό λειτουργική, ενώ με στοχευμένες παρεμβάσεις ο περιβάλλων χώρος μπορεί να ανακτήσει γρήγορα τον αρχικό χαρακτήρα του.
