Τις ξένες αρχαιολογικές σχολές και ειδικότερα την Αμερικανική, τη Γαλλική και την Αγγλική, που έχουν παρουσιάσει σημαντικό ανασκαφικό έργο στη περιοχή Λασιθίου, τιμά φέτος ο Πολιτιστικός Οργανισμός του δήμου Αγίου Νικολάου στο πλαίσιο του Τριημέρου Λόγου και Τέχνης, που ξεκίνησε χθές και θα ολοκληρωθεί αύριο Κυριακή. Το πρόγραμμα περιλαμβάνει παρουσίαση του έργου των αρχαιολογικών σχολών, τιμητική εκδήλωση για τους εκπροσώπους τους, που θα πραγματοποιηθεί απόψε, ανακοίνωση των αποτελεσμάτων του 18ου Παγκρητίου Λογοτεχνικού Διαγωνισμού, καθώς και έκθεση φωτογραφίας με θέμα την ανασκαφική δραστηριότητα των αρχαιολογικών σχολών στο κτίριο Ιρις.
Η συμβολή των Αμερικανών αρχαιολόγων θεωρείται σπουδαία στη Κρήτη. Καταρχήν το έργο τους χωρίζεται σε δύο περιόδους από το 1900 έως το 1925 και από το 1965 μέχρι σήμερα. Στην πρώτη περίοδο ξεχωριστό είναι το έργο της Χάριετ Μπόιντ που μαζί με τον Σερ Αρθουρ Εβανς έκαναν ανασκαφές στο Κάστρο, τον Βροντά, αλλά και στα Γουρνιά, μία σημαντική μινωϊκή πόλη.
Στη δεύτερη περίοδο δράσης των Αμερικανών αρχαιολόγων, πραγματοποιήθηκαν ανασκαφές στη Χρυσοκάμινο, φέρνοντας στην επιφάνεια ένα σημαντικό μεταλλικό εργαλείο της τρίτης χιλιετίας π.χ. Επίσης οι ανασκαφές στο Βροντά Καβουσίου και στο Κάστρο, που έγιναν σε συνεργασία με τα μέλη της ΚΔ Εφορίας Προϊστορικής και Κλασικής Αρχαιότητας, έριξαν φως στην καθημερινή ζωή στις πόλεις της Κρήτης την σκοτεινή περίοδο 1200 – 700 π.χ.
Από τη Γαλλία ο διευθυντής της Γαλλικής Αρχαιολογικής σχολής κ. Ρολάντ Ετιέν και ο αρχιτέκτονας κ. Μάρτιν Σμιντ θα παρουσιάσουν τους χώρους: Δρήρου, Αναβλόχου, Λατούς, Ελούντας, Ιτάνου και την μινωική πόλη των Μαλλίων, όπου συντελέστηκαν εκτός των ανασκαφών και έργα ανάδειξης, προστασίας και συντήρησης των μνημείων.
Η Βρετανική Αρχαιολογική Σχολή ξεπερνά τα εκατό χρόνια δραστηριότητας στην περιοχή του νομού Λασιθίου. Από τις πρώτες ανασκαφές που έγιναν ήταν στο Δικταίον Αντρον κοντά στο χωριό Ψυχρό, όπου το μινωϊκό ιερό έδωσε πλούσια ευρήματα μεταξύ αυτών και δείγμα της Γραμμικής Γραφής Α. Επίσης τα πρώτα χρόνια του εικοστού αιώνα διενεργήθηκε ανασκαφή με χρηματοδότηση του Ταμείου Κρητικών Ερευνών στην Κάτω Ζάκρο, ενώ στην περιοχή του σημερινού Παλαιοκάστρου αποκαλύφθηκαν στοιχεία οίκησης από τη Μινωϊκή έως την Ρωμαϊκή περίοδο. Την δεκαετία του ’60 ο Π. Μ. Γουόρεν ξεκινά έρευνα στη θέση Φούρνου Κορυφή, το ’70 ο Τζέι Κάντογκαν διευθύνει ανασκαφή στον Μύρτο Πύργο, ενώ το 1992 αρχίζει η αρχιτεκτονική μελέτη της περιοχής της Πραισού από τον Τζέι Γουίτλει. Σήμερα, η Σχολή εξακολουθεί να συμμετέχει σε ανασκαφές και μελέτες εφαρμόζοντας κιόλας και τεχνολογικές καινοτομίες.
